इंग्रजी शब्दांचा मराठीत होणारा चुकीचा वापर

व्हरांडा हा शब्द मराठी कि इंग्रजी ? बाकी लक्ष्मी वरून लैक्मे झालेलं ऐकलं कुठंतरी मदर फादर सुद्धा मातृ पितृ वरून घेतलंय हे खरं का ? आम्ही पण क्रमश:

मुंबईत लाखाला पेटी बोलतात आणि कोटीला खोका शंभरच्या नोटेला कान बोलतात आणि पाचशेच्या नोटेला बापू.. डान्सबार या ईंग्रजी शब्दाला काय म्हणे तर छमछम .. खंबा कशाला बोलतात हे जाणकारांना सांगायला नकोच, आणि अश्यांना मग चपटी कशाला म्हणतात ते ही माहीत असेल.. सुपारी, कबूतर, घोडा, घंटा ... वाट लावली या अंडरवर्ल्डने मराठी आणि ईंग्लिश दोन्ही भाषांची :(

एकदा आमचे इकोनोमिक्स चे मास्तर (मातृभाषा - अर्थातच हिंदी) म्हणाले मराठी फारच गमतीदार आहे. काहीही बोलतात. " आनंद मेला … पाहायला चला." मी आणि मित्र मागच्या बाकावरून उभे राहिलो आणि म्हणालो …" गुर्जी !!!! ते मेला नाही …मेळा आहे…म्हणून दाखवा जरा आम्हाला जरा ' ळ ' !!!" जीभ वळत नाही म्हणून मराठी गमतीदार काय ? त्यानंतर नेहमीच आमच्यावर खार खाउन असायचे. लोकमान्य टिळकांचे नावच बदलून टाकणारे हे लोक ( सर्व हिंदी लोक "तिलक" असे म्हणतात हे आपल्याला ठाऊक आहेच पण आपण नाही ). यांना काय कपाळ मराठी कळणार.

माझा एक मित्र बनियनला 'बनेन' आणी अंडरवेअरला 'अंडरवेल' म्हणायचा. :D आम्ही 'ईश्टील' किंवा 'प्याश्टीक'च्या पेल्याला 'गिलास' म्हणतो. सायकलला शायकल आणी क्रोसीनला क्रोशीन म्हणतो. टाईल्सला ष्टाईलच्या फरश्या म्हणतो. काम्पुटर, किरकेट, ष्टंपा, बॅटा, बेल्सा, यष्टी, लज्गरी बस, वगैरे शब्द मराठीच आहेत.

फक्त दुधापासून बनवलेला चहा म्हणजे "पिव्वर" चहा, म्हणजे इंग्रजीतला "प्युअर" चहा :) पारनेर आणि नगरला हा शब्द बर्यापैकी वापरात आहे. माहित नाही बाकीच्या लोकांनी आइकलाय कि नाही.

बरेचदा पेशंट लोक खुप ब्लडींग (blooding) होत आहे,असे म्हणतात ,त्याची आठवण झाली

काहि लोक बनियनला "गंजीफ्रॉक" म्हणतात.....

दोन्ही शब्द हे अमेरिकेत पूर्णपणे अगम्य आहेत. हे कुठून आले ते कुणी जाणकारच सांगू शकतील. पण ह्यातला कुठलातरी एक शब्द जास्त उच्चभ्रू इंग्रजी आहे असे मला वाटत नाही.

(शब्दकोशात एंट्री करण्याच्यादृष्टीने) एखादा (नवा अथवा इतरभाषी) शब्द भाषेने स्विकारला आहे हे केव्हा समजावे ?

हे 'मकाले' शतकी खेळीशिवाय थांबतच नाय बाब्बो.. आता पण द्विशतक आलेच की.

२००...!!!

१. आमच्या कडे वीज गेली हे मराठीत / हिंदी मध्ये -- करंट नाहीये.. करंट आया क्या? असं म्हटलं जाते. ते जास्त सयुक्तिक वाटतं २. आजही ओळख करून देताना उलट सांगायची वेळ आली -- "मी हिचा नवरा" तर काहीतरी भाषिक चूक वाटते. मग इंग्रजीच्या आधाराने I am her husband किंवा she is my wife हे सोपं पडतं ३. ग्रीक मित्रांशी बोलताना अनेक शब्द आपल्या वापराशी साधर्म्य असलेले सापडले. तेव्हा लिहून ठेवलं नाही म्हणून लक्षात नाही. पण आश्चर्यकारक साम्य आहे. ४. सावरकरांचे मुद्दे बाजूला ठेवले तर आज सर्वमान्य झालेले महापौर संपादक वगैरे शब्द आता योग्य वाटतात जे प्रचलित इंग्रजी शब्दांना समर्पक मराठी पर्याय आहेत. तहसीलदार हा शब्द वापरात असताना प्रांताधिकारी त्यांनी आणला वगैरे थोडा ओढून ताणून केलेला मुद्दा वाटतो (आळशांच्या राजांना विचारायला हवं की उत्तर भारतात प्रांत शब्द आहे का आणि तिथेही तो सावरकरांनी नेला का?) पोस्टाला' डाक, असा शब्द सावरकरांनी शोधला -- मग काय अखंड उत्तर भारतीयांनी तो सावरकरांपासून प्रेरणा घेऊन गावागावात नेला का? (आठवा डाकिया डाक लाया).. असो.. ५. bicycle ला सायकल. प्रत्येक ठिकाणी सवयीने शब्द वापरला जातो. युरोपात सायकलला बाईक आणि आपण ज्याला बाईक म्हणतो त्याला मोटरबाईक किंवा इतर शब्द वापरतात. बाईक ही बहुधा सायकलच असते - विशेषतः सायकलचा देश हॉलंड मध्ये. त्यामुळे त्या स्थानिक सोयीस्कर वापरात फार काही गैर आहे असं नाही.

तुम्ही निदान पुढच्या पिढीला अशा चुकीच्या वापरापासून परावृत्त करता का ?

नाही. आणि करणारही नाही. हे चुकीचे वापर आहेत असल्या गैरसमजांसाठी काहीतरी नक्कीच करेन. आपण भाषा बोलतो म्हणजे काय वाट्टेल त्या पद्धतीने वाट्टेल ते बडबडत नसतो. आपल्या भाषेचा एक पॅटर्न आपल्या डोक्यात फिट्ट बसलेला असतो. त्यापलीकडे एका मर्यादेपुढे जाणं हा त्या भाषिकांसाठी एक वेगळा मानसिक ताण होऊ शकतो. म्हणून एखाद्या परकी भाषेतील शब्द आपल्या नकळत हळूहळू आपल्या भाषेत शिरकाव करतात तेव्हा आपल्या नकळतच ते आपल्या भाषेच्या त्या पॅटर्नमधे सामावले जातात. ध्वनिदृष्ट्या तर हे अगदी सहज होतेच. पण त्यांच्या अर्थ/ अर्थच्छटा यांच्यातही आपल्या आजूबाजूच्या परिस्थितीनुसार काही ना काही बदल होतातच. हे काही मराठी-इंग्लिश च्या बाबतीतलं जगावेगळं उदाहरण नाही. जिथे दोन भाषा एकत्र नांदल्या/ नांदत आहेत तिथे हे होणारच. त्यापासून सुटकाच नाही. त्यामुळे हे चुकीचे वापर आहेत असे समजून महाराष्ट्रातील इंग्लिशच्या भवितव्याची चिंता करायची काही गरज नाही. अगदी कसलीतरी चिंता करायचीच असेल, तर मराठीच्या अनेक बोलींची चिंता करा..

मराठी न येणार्‍या संस्कृत पंडीताला "अपरोक्ष" या शब्दाचा मराठीतला "प्रमाण अर्थ" सांगीतला तर घेरी येईल असे वाटते ;)

मधुमेह अस सध्या ऐकण्यात येत नाहि...'शुगर' शब्द सर्रास वापरला जातो

धागाकर्त्याचा अभिनिवेश कळला पण सामान्य ज्ञान कमी पडते आहे असे जाणवलं. म्हणून.... : १) Queue करीता रांग हा मराठी शब्द प्रतिशब्द न वापरता "लाईन" हा शब्द सर्रास वापरला जातो. कधी त्याचे "लायनी" असे अनेकवचन ऐकले की बोलणार्‍याची 'कीव' कराविशी वाटते. >> क्यु आणि लाईन हे दोन्ही शब्द पुर्णपणे बरोबर आहेत. त्याच चुकीचे काहीच नाही. लाईन शब्द वापरण्याचे कारण 'फॉल इन लाईन' हा इंग्रजी वाक्प्रचार असू शकतो. साहेबांनी नेटीवांना दरडावून दरडावून नागरी+लष्करी शिस्त लावण्याच्या प्रयत्नांचा अवशेष म्हणून 'क्यु' च्या ऐवजी लाईन शब्द प्रचलित झाला असेल. २) वीज वा वीजप्रवाह याकरिता 'लाईट' >> थोडं भूतकाळात डोकावलं तर लाईट या शब्दाचा वीज या अर्थी वापर का सुरु झाला आणि तोच कसा बरोबर आहे हे लक्षात येईल. जेंव्हा वीज सर्वात प्रथम आली तेव्हा फक्त लाईट बल्ब वापरले जायचे. बाकीच्या उपकरणांचा शोधही लागला नव्हता किंवा तेवढा प्रचंड वापर होत नव्हता. लाईट बल्ब म्हणजे वीज असा सरळ अर्थ होता. त्यामुळे लाईट बल्ब चालू-बंद असणे हा वीजप्रवाह चालू-बंद असण्याचा पुरावा होता. म्हणून लाईट आले-गेले यालाच महत्त्व होते. वीज आली-गेली यापेक्षा लाईट आले-गेले असे म्हणणे त्याकाळात जास्त संयुक्तिक होते. तीच सवय पुढे कायम आहे. ३) Bicycle करिता 'सायकल' >> बायसिकल करता बाईक किंवा सायकल हे शब्द सर्वत्र प्रचलित आहेत. जसे आपल्याला पल्सर, युनिकॉर्न सदृश्य वाहनांना मोटरसायकल न म्हणता बाईक म्हणतो आणि ते चुकीचे वाटत नाही तसेच सायकलला सायकल म्हणणे चुकीचे नाही. ४) पती/पत्नी करीता अनुक्रमे मिस्टर/मिसेस. "ते माझे मिस्टर आहेत" वगैरे, अहो सरळसोट "ते माझे पती" म्हणा ना किंवा "ते माझे हजबंड" तरी. >> इंग्रजी पद्धतीत ओळख करून देण्याच्या परंपरेतून हे मिस्टर आणि मिसेस आले असेल. 'धिस इज मिस्टर एक्स अँड हि़ज वाईफ' म्हणण्याऐवजी 'धिस इज मिस्टर एक्स अँड मिसेस एक्स' असे म्हटले जायचे असे बघितले आहे. उंचावरून पाणी खालपर्यंत येता येता गढूळ होत जाते, भाषा, चालीरीती, परंपराही तशाच. माझे हजबंड किंवा माझी वाईफ म्हणण्यापेक्षा माझे मिस्टर अँड माझी मिसेस असे उल्लेखणे जास्त आदरयुक्त वाटत असेल. हा माझा नवरा किंवा ही माझी बायको म्हणण्यापेक्षा आमचे "हे" किंवा 'आमचे कुटूंब' म्हणणे जास्त आदरयुक्त वाटते तसे. ५) Xerox बद्दल तर बोलायलाच नको !! >> झेरॉक्सच का, कोलगेट, बिसलेरी, जीप, मारुती इत्यादी पायोनिअर कंपन्यांची नावेच उत्पादनांची नावे म्हणून प्रसिद्ध होतात. तेही संयुक्तिक आहे. कारण दात घासायची पावडर/ब्रश, बॉटल्ड ड्रिंकिन्ग वॉटर/पिण्याचे पाण्याची बाटली, मुळ कागदपत्राची छायाप्रत असे दुकानदाराकडे जाऊन म्हणणे किंवा बोलीभाषेच्या जलद संभाषणात तीव्र गरजेच्या वेळी समोरच्याला समजेल अशा पद्धतीने सांगण्यासाठी किचकट आणि अव्यवहारी असते कधी कधी. तेही त्या उत्पादनांच्या अगदी सुरवातीच्या दिवसात फारच कठीण जेव्हा ती संकल्पनाच फार नवीन असते. जसे आपण आता इंटरनेटवर शोधाच्या ऐवजी गुगुलून बघा असे म्हणतो. कारण इंटरनेटवर शोधणे म्हणजेच गुगलचा वापर करणे असेच सर्वमान्य झाले आहे म्हणून. ६) अजून एक वेगळा प्रकार म्हणजे पाव आणि Bread हे दोन्ही शब्द व्यहवारात मैद्यापासून बनलेल्या पावाकरिताच वापरले जातात पण त्यांचा अभिप्रेत असलेला अर्थ मात्र काहीसा वेगळा हं. >> तो अभिप्रेत असलेला अर्थ इथे सांगितला असता तर बरं झालं असते. तुम्हाला माहित्ये तर जणांसी करावे शहाणे. असो. तुमच्या माहितीसाठी सांगतो. विशिष्ट पद्धतीने बनवतात असा ब्रेड हा खाण्याचा पदार्थ आहे. अक्षरशः शेकडो प्रकारचे ब्रेड जगात बनवले जातात. फक्त मैदाच नाही, तर बर्‍याच प्रकारच्या धान्यांच्या पिठापासून बनवतात. त्यातलाच पाव हा एक प्रकारचा ब्रेडच आहे. चपाती किंवा पोळी हा पण बेडच. आता तुम्ही मिल्क-ब्रेडलाच ब्रेड म्हणत असाल तर जाऊद्या. ७) Cinema/Movie साठी 'पिक्चर' >> सिनेमा, मूव्ही, मोशन पिक्चर्स हे सर्व एकाच गोष्टीला म्हटले जाते. याचे अनेक प्रकार असतात. त्यातला एक फिचर फिल्म. फीचर फिल्म हा प्रकार सर्वात जास्त लोकप्रिय आहे. फिचर फिल्म म्हणजे ४० मिनिटांपेक्षा जास्त लांबीचे चित्रपट. एका शो च्या वेळेत चित्रगृहात दाखवले जाणार्‍या तीन ते चार छोट्या चित्रपटांपेक्षा जास्त लांबीचा व प्रमुख चित्रपट म्हणजे फिचर फिल्म. कमर्शियल फिल्म्स्/मूव्हीज्/सिनेमांचे वितरण व प्रसिद्धी करतांना त्यामुळे कोणती फिचर फिल्म आहे ते सांगावे लागत असे. त्यामुळे मुख्य चित्रपटास फिचर फिल्म असे संबोधन वापरायचे. त्यावरूनच अपभ्रंश होऊन फिचर चे पिक्चर झाले. बाकी जाणकारांनी प्रकाश टाकावा...

या झेरॉक्सच का, कोलगेट, बिसलेरी, जीप, मारुती इत्यादी पायोनिअर कंपन्यांची नावेच उत्पादनांची नावे म्हणून प्रसिद्ध होतात. >>> हो सहमत आहे. या विषयी अजुन एक उदाहरण म्हणजे कॅडबरीचे. जगात सर्वजणांस हा शब्द माहित आहे. पण एक आडणाव आहे हे कित्येक लोकांना माहिती नाही. आपण खातो ते चॉकलेट असते ते फक्त कॅडबरी कं चे की नेसलेचे की आणखी कुठल्या कं चे असो, म्हणताना मात्र मी कॅडबरी खातो असेच म्हणतात.