उच्चारातल्या गमती...

भडकमकर या आडनावाचा भडक मकर असा उच्चार करणाऱ्या सरदारजीचा विनोद फार जुना झाला, नाही का. उच्चारातल्या या आणखी काही गमती-जमती.. कार्यबाहुल्यामुळे - या शब्दाचा उच्चार कार्यबाहु ल्ल्या मुळे असा केला जातो. (ल वर आघात) नवख्या /अमराठी माध्यमात शिकलेल्या मुलांकडून कार्य बाहुल्या मुळे (बाहुला?) असा उच्चार ऐकून मौज वाटली. 'काटकसर' -काही वर्षांपूर्वी शेजारची पाचव्या इयत्तेत शिकणारी मुलगी लोकसत्ता घेऊन आली. मला एका पानावरची गोष्ट, खरं तर शीर्षक दाखवलं. ते होतं, 'काटकसर'. तिची तक्रार - ताई, या गोष्टीत कोणीच काटक सर नाहीत... क्वात्रोची - हे प्रकरण प्रसार माध्यमांमध्ये गाजत होतं, तेव्हाची गोष्ट. शिकाऊ पत्रकार बराच वेळ अनेक शब्दकोश ( अवांतर - शब्दकोशाला आमच्या एका वरीष्ठ अधिकाऱ्याने शब्देश्वरी असा सुरेख शब्द बहाल केलाय) घेऊन बसला होता. त्याला विचारलं, कोणत्या शब्दाचा अर्थ शोधतोयस? तो उत्तरला, खूप मोट्ठ स्पेलिंग आहे. थांबा, बातमी दाखवतो. तो शब्द होता... Ottavio Quattrocchi. अवांतर - त्याला हे दोन्ही शब्द समजले नव्हते. संदर्भाने हे नाव आहे, इतकं समजू शकलं असतं कदाचित, पण चुकीच्या पद्धतीने मजकुराचा अनुवाद करायचा प्रयत्न केला, अर्थात आधी शब्द नंतर प्रत्येक शब्दाचा अर्थ, नंतर वाक्य... त्यामुळे... असो. इथे मी चुकीच्या पद्धतीने अनुवाद करायचा प्रयत्न असं म्हटलंय. त्याचा अर्थ काय? तर इंग्रजी मजकुरावरून बातमी करायची असेल तेव्हा आमच्या आकाशवाणीतल्या वयाने, मानाने आणि अनुभवानेही ज्येष्ठ असणाऱ्या वरीष्ठांच्या शब्दात सांगायचं तर... 'इंग्रजी मजकूर पूर्ण वाचून घे. किमान पदवीधर इतकी शैक्षणिक पात्रता असणाऱ्या व्यक्तीला त्या मजकुरातला महत्वाचा आशय कळावा, इतकी माफक अपेक्षा आहे. कदाचित खूप शब्द समजणारही नाहीत. पूर्ण मजकूर दोन वेळा वाचून घे. आता तो कागद बाजूला ठेव आणि त्यात काय म्हटलंय, ते मला सांग. तू मला जे सांगशील, तीच बातमी. आकडेवारी, महत्त्वाची नावं वगळता, नेमकं काय झालं, ते सांगता आलं पाहिजे. तो कागद समोर ठेवून बातमी करायची नाही' हाच नियम भाषांतर अथवा अनुवादाच्या सर्व प्रकारांना लावता येईल, नाही का? विषय थोडा भरकटला का? पण एका ओघात लिहून गेले हे सगळं... उच्चारांच्या आणखीही गमती असतील तुमच्याकडे, तर वाचायला आवडतील...