माझं कोकणातलं गांव :- भाग - २ धरणावरच्या बागेत ( छायाचित्रांसह)

+११११११११११

हेच म्हणणार होतो. काय गरज होती ह्या लेखात या गोष्टींची?

पम्या भाऊ वरील चारीही मुद्द्यांमधे ४ धाग्यांचे पोटॅन्शिअल आहे. ;)

प्रमोदराव, आपला प्रतिसाद मी निदान वीसपंचवीस वेळा तरी पुनःपुन्हा वाचून काढला असेल. पहिल्यांदा जेव्हा वाचला तेव्हा प्रचंड हास्यास्पद वाटला होता. रागही आला होता. पण आता असं वाटतंय की एकतर तुम्ही एकच बाजू मांडत आहात, आणि दुसरे म्हणजे अनन्न्यांचा आक्षेप नेमका कशाला आहे ह्याबद्दल तुम्हांला क्लिअर झालेले दिसत नाही. तुमचे चारही मुद्दे आजही विशेषतः सुशिक्षित सवर्णांच्या मनात असलेली शिकलेल्या दलितांची प्रतिमा अधोरेखित करतात. ते संपूर्णपणे वेगळ्या धाग्यांचे विषय आहेत हे सौंदाळा यांचे मत माझेही आहे. तुम्ही तसे धागे काढणार असाल तर नक्कीच त्यांच्याविषयी तेथे चर्चा करू. मलातरी अशा सामाजिक वादांच्या दोन्ही बाजूंना किमान दोन प्रकारचे लोक असल्याचे दिसते. एक म्हणजे स्वार्थी असंवेदनशील लोक, जे या वादांचा आणि तद्अनुषंगाने आपापल्या सामाजिक स्थानांचा व रूढीपरंपरांचा वापर स्वतःच्या तात्कालिक फायद्यांसाठी करून घेतात आणि त्यासाठी प्रसंगी विरोधकांशी हातमिळवणी करण्याचीही त्यांची तयारी असते. ज्या आर्थिक-राजकीय-सामाजिक लाभांचा उल्लेख तुम्ही केला आहे त्या लाभांसाठी एकीकडे सहानुभूतीचा उपयोग करून आपल्या मतांना स्वजातीत किंवा स्वसमूहात पाठिंबा मिळवणे आणि दुसरीकडे संघटीत वा परंपरागत शक्तिस्थळांचा वापर करून विरुद्ध समूहाशी नियंत्रित संघर्ष छेडणे हा या लोकांचा कार्यक्रम असतो. दुसरे लोक म्हणजे जे चाललंय ते योग्य नव्हे ह्याची जाणीव असून त्याबद्दल हळहळणारे, पण तरीही आपापल्या पूर्वग्रहांच्या चौकटीबाहेर न पडता त्यांनाच घट्टपणे मनाशी जोडून घेऊन अविश्वास आणि द्वेष यांचा सुप्त कडवटपणा स्वतःत जिवंत ठेवणारे. गंमत म्हणजे विरुद्ध बाजूच्या काही व्यक्तींच्या चांगल्या अनुभवांमुळे ह्यांचा मतभेदांच्या तीव्रतेबद्दल स्वतःशी एक गोंधळही उडालेला असतो. आणि लोकांचे हे दोन्ही प्रकार वादाच्या दोन्ही बाजूंना अस्तित्त्वात असतातच. आता आक्षेपाकडे वळल्यास - इथे ग्रामीण भागातील विशेषतः कोकणातील परिसराचे वर्णन करताना जातींचा व अशा तत्सम परंपरांचा उल्लेख येण्यात काही गैर नाही. पण तो कसा असावा हे मात्र समानतेच्या मूल्यांचा सर्वसाधारणपणे सकारात्मक उद्घोष करणार्‍या आजच्या काळात अतिशय महत्त्वाचे ठरते. कारण लेखकाचा दृष्टिकोन त्यातून झळकत असतो. जर तुम्ही निव्वळ वस्तुस्थितीचे आजच्या काळातलेही यथार्थ चित्रण करण्याचा प्रयत्न करत आहात तर किमान या प्रथा आजही तशाच आहेत का, हे वेगळे पाणवठे आणि शिवाशिव अजूनही आहे का अशा प्रश्नांची उत्तरेही तुमच्या मांडणीने द्यावयास हवी होती. इथे तसे काही दिसत नाही. लेखकाचा त्याकडे पाहण्याचा दृष्टिकोनही अजूनही परंपरागतच आहे असा संशय त्यामुळे नक्कीच निर्माण होतो. आणि त्यामुळे अशा साहित्यावर जर टीका झाली व त्यावर जातीयतेचा शिक्का बसला तर हा दोष समीक्षकांचा किंवा वाचकांचा नसून तो लेखनाचा आहे हे मान्य करण्यास अडचण येऊ नये. अशा निंदाजनक रूढीपरंपरांचा उल्लेख साहित्यात अतिशय ताकदीने, कधी त्रयस्थपणे तर कधी आक्रमक संवेदनशीलपणेही वेळोवेळी मांडला गेला आहे. यात तथाकथित उच्च जातीच्या व मागासवर्गीय लेखकांचाही समावेश होतो. पण त्या साहित्यात विद्वेष निर्माण करण्याची बीजे नसून वाचकाला अंतर्मुख करून विचार करण्यास भाग पाडण्याची क्षमता असते. आपल्या लेखात दुर्दैवाने असे काही दिसत नाही. म्हणून हा आक्षेप. असोत. माझ्याकडून ह्या धाग्यावर सध्यातरी इतकेच. पुढील भागात अजून चांगले वर्णन व छान छायाचित्रे येऊ द्यात. आम्हांलाही घडवत रहा कोकणच्या लाल मातीची सफर. पुलेशु.

नया है वह