अभिव्यक्ती स्वतंत्र खरोखरच आहे का आपल्याकडे?

अभिव्यक्ती स्वतंत्र खरोखरच आहे का आपल्याकडे?

नाही.

पण निदान लहान मुलांना अभिव्यक्ती स्वतंत्र म्हणजे काय ते नीट समजले तर पुढची पिढी सुड्न्य असेल.

माझ्या मते अनेक वयाने वाढलेल्या लहान मुलांनाही अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य म्हणजे काय हे शिकवण्याची गरज आहे.

ज्या नेत्या वर आपल्याला विश्वास आहे त्याच्याबद्दल कोणी काही म्हणाले तर एवढ्या थराला जायचे का?

प्रस्थापित व्यवस्था स्वतःला टिकवण्यासाठी कुठच्याही थराला जाते याची जितीजागती उदाहरणं अजूनही आपल्या आसपास आहेत. मुगाबे या झिंबाब्वेच्या हुकमशहाने आपली सत्ता टिकवण्यासाठी अभिव्यक्तीस्वातंत्र्याचा गळा घोटला. इंदिरा गांधींनी आणीबाणीच्या काळात वृत्तपत्रांवर निर्बंध आणले. स्टालिनचा इतिहास तर सर्वज्ञातच आहे. आपल्यावर अगदी मंदशीदेखील टीका सहन न होणं हे हुकुमशाहीचं व्यवच्छेदक लक्षण आहे.

एके काळी माध्यमं महाग होती, तेव्हा हे निर्बंध आणणं सोपं होतं. इलेक्ट्रॉनिक मीडिया सर्वव्यापी झाल्यानंतर हे नियंत्रण कठीण झालेलं आहे. तरीही चीनसारखी उदाहरणं आहेतच. आपल्याला गैरसोयीचं असलेलं सत्य दडपून टाकण्याची प्रथा अजूनही टिकून असल्यामुळे अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य पुरेसं दिसत नाही असंच म्हणावं लागतं.

पण उदाहरण चुकलं. त्या विशिष्ट घटनेत पोलीसांनी केलं ते योग्यच होतं. राडा कार्यकर्त्यांनी, समर्थकांनी केला.

आपल्या घटनेने दिलेले अधिकार अन स्वातंत्र्य हे अनिर्बंध नसून मर्यादित स्वरूपाचे आहे.
राज्यघटना अन तिला अनुसरून आलेले विविध कायदे, तसेच कायद्याची अंमलबजावणी करण्यासाठी निर्माण झालेली व्यवस्था अन तिचे लिखित अन अलिखित संकेत हे amongst the citizens of country एखाद्या कराराच्या कलामांसारखे काम करतात. नागरिक म्हणून यांचे पालन करणे हि सर्वांची जवाबदारी आहे.

उपरोल्लेखित घटनेत, त्या मुलीने आपल्या घटनादत्त स्वातंत्र्याचा सामाजिक संकेत धुडकावून अनुचित वापर केला असेही म्हणता येईल. तिचा हेतू कदाचित साफ असेलही, पण यामुळे एखाद्या मोठ्या जनसमुदायाच्या भावना दुखावल्या जाण्याची शक्यताच जास्त होती. सो पोलिसांनी केलेल्या कारवाई च्या तीव्रतेबद्दल वाद होऊ शकतो, पण काहीतरी कारवाई करणे हेही तितकेच गरजेचे होते.

"अभिव्यक्ती स्वतंत्र खरोखरच आहे का आपल्याकडे?" - होय, अभिव्यक्ति स्वतंत्र आहेत पण त्यांना स्वैराचाराचे स्वातंत्र्य नाहीये.

नाही.

इलेक्ट्रोनिक मिडीयाला अभियक्ती स्वातन्त्र्य नसलेलेच बरे अशी परिस्थिती आहे. बहुतेक एलेक्ट्रोनिक मिडीयांचा केवळ शोबाजी , तिखट चोपडलेल्या बातम्या , सनसनाटी यांवरच जास्त भर आहे.
भारतात तरी इलेक्ट्रोनिक मिडीया फर उथळपणे वागतो असे नेहमी दिसून आलेय. उदा: २६/११ चा हल्ला. त्याचे हे लोक लाईव्ह टेलीकास्ट दाखवत होते. त्याचा फायदा अतीरेक्यानाच झाला. आजची समलैंगीक सम्बंधांबद्दलचा कोर्टाचा निर्णय.. इतक्या फालतु मुद्द्याला असे काही उचलून धरलेय की भारतापुढील सर्वात मोठ्ठा प्रश्न हाच असावा असा समज निर्माण होतो. त्या मुद्द्यापुढे दिल्लीतील निवडणूकांचा मुद्दाही बाजूला पडला

उदाहरणावरून अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य ठरवण्याऐवजी, नक्की व्याख्या काय असावी आणि कायद्याप्रमाणे काय आहे, हे समजले तर योग्य चर्चा करण्यास मदत होईल.

आपल्या देशात ६०/७०% लोक दारिद्र्यात जगतात, आणि संध्याकाळी मुलांना खायला काय घालू या प्रश्नाचा विचार करण्यात अर्ध्याहून अधिक बायकांचं आयुष्य जातं तिथे भुकेपुढे इतर प्रश्न बेमतलब ठरतात. जिवंत रहाणे हाच मोठा संघर्ष असेल तर इतर सगळ्या गोष्टी चैन ठरतात. प्रचंड लोकसंख्या आणि सगळ्याच प्रकारची उपासमार बर्‍याच गुन्ह्यांना आमंत्रण देते. ही परिस्थिती कमी करण्यासाठी आपण काही करू शकतो का? बाकी काही शक्य नसेल पण निदान आपल्या मुलांना आणि मुलींना अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य चांगलं आणि वाईट यातला फरक ओळखायला शिकवलं तरी पुरे. एक एक करून अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य मागणारे नागरिक वाढतील तसे असले प्रकारही कमी होतील. मी कमालीची अशावादी आहे.

अभिव्यक्तीचं काय घेऊन बसलात कालच्या निर्णयानंतर तर व्यक्तीस्वातंत्र्याचीच बोंब आहे!

चुपक्रम बंद झाल्यापासुन मलाही हा प्रश्न सतावतो आहे ;)

काहीही असो. विव [वा नाही कारण ते "वचाळ" आहेत "वाचाळ" नाहीत.] हळू हळू मिपा वर प्रसिद्धीकडे वाटचाल करू लागले आहेत. उत्तम. ही मी अ.स्वा. वापरून केलेली कॉमेंट आहे...एवढे अ.स्वा. आपल्याला मिळते की राव...

कायदा बियदा कळत नाही. आपल्या बोलण्याने आधीच दु:खात असलेल्यांच्या भावना दुखावण्याचं स्वातंत्र्य कायद्याने दिलेलं असलं तरी ते वापरलंच पाहीजे का हे कळण्यासाठी त्या ज्ञानाची गरज पडत नसावी.