राष्ट्रपिता

लाक्षणिक अर्थाने पिता हो. प्रत्यक्ष नव्हे. शब्दाचा अगदी तस्साच्या तस्सा अर्थ घ्यायचा तसा तर भारत देश ही काही खरोखरची व्यक्ती नव्हे. त्यामुळे तिला तरी सर्वांची माता कशाला म्हणायचं? शिवाय राष्ट्राचे पिता म्हणजे आपले सर्वांचे पिता (आपण सर्व मिळून राष्ट्र बनले आहे, तेव्हा त्या अर्थाने आपणच राष्ट्र).. "भारत देश" या संकल्पनेचे पिता असं नव्हे.. इत्यादि अनेक अर्थ लावता येतील.. म्हणून प्रचलित अर्थाने शब्द स्वीकारावेत आणि पुढे चालावे हे उत्तम.

हा धागा विनोदी आहे की गंभीर?

या भूमिकेला "संविधानांध" म्हणावे काय?

आसेतुहिमाचल एकजिनसी ,एकछत्री भारताची निर्मिती गांधींमुळे शक्य झाली हे मुळीच नाकारता येत नाही.

"राष्ट्रपती" या शब्दाबद्दल काय मत आहे? या निमित्ताने मधु लिमयेंचा हा लेख जरुर वाचा - राष्ट्रपिता कोण?

भारतावर ब्रिटीशांचे राज्य आले आणि भारतात अनेक बदल झाले. भारतात इंग्रजी शिक्षणामुळे आणि भारतीय सिंधु पर्यटन परत एकदा करायला लागल्यावर समस्त जगभरात होत असलेले बदल भारतीयांना खुणाऊ लागले. स्वातंत्र्य, समता , बंधुता ह्या मुल्यांची ओळख सुध्दा इंग्रजी सत्ता आल्यावर भारताला नव्याने झाली. १८५७ चा उठाव जो झाला होता तो स्वातंत्र्यलढा नक्कीच नव्हता. तो होता त्या त्या स्थानिक राजांनी दिलेला लढा. त्यावेळेस भावी भारताबद्दल कसलाही समान विचार लोकांमध्ये नव्हता. मात्र विसाव्या शतकाच्या सुरूवातीला हे जगातील बदलाचे वारे भारतात आले. वेगवेगळ्या विचारसरणीच्या लो़कांनी वेगवेगळ्या विचारांनी भाराऊन टाकले. कुणी १४ व्या वर्षी देवीसमोर बसून देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी मरेपर्यंत लढा देईन असे म्हणून अभिनव भारताची स्थापना करत होते... तर कुणी सरळ ताश्कंदला जाऊन कम्युनिस्ट पार्टीमधे सहभागी होत होतं. कुणी साऊन्डर्सला गोळ्या मारत होते.. तर कुणी काकोरीला सरकारी खजीणा लुटत होते. कुणी फ्रान्समध्ये राहून देशस्वतंत्र झाला पाहिजे म्हणून लढत होतं तर कुणी मुसोलीनी, हिटलर ते जनरल तोजोंच्या मदतीने भारत स्वतंत्र करू पाहत होतं. तर कुणी तरी भारताच्या खेड्यापाड्यातील जनतेला, अबालवृध्दच नव्हे तर स्त्रीयांनासुध्दा रस्त्यावर येऊन स्वातंत्र्याच्या ओढीने अगदी कायदाही हातात घ्यायला लावत होता. प्रत्येकाचे मार्ग जरी वेगवेगळे होते तरी सर्वांना समताधिष्ठीत लोकशाहीप्रणीत शासनव्यवस्था हवी होती. समाजातील सर्व स्तरातील व्यक्तींना समान संधी - समान दर्जा याबाबत सर्वांचेच एकमत होते. याला कारण असे होते की सर्व जगात अश्याच चळवळी सर्वत्र सुरू होत्या. या चळवळीच्या यशस्वीतेने त्याकडून प्रेरणा घेण्याची , त्या चळवळींची नक्कल करण्याची, त्यांची मळलेल्या वाटेवरून जायची इच्छा प्रत्येकाची होती. कारण प्रत्येकाला आपल्या मातृभूमीची दास्यातून मुक्ती हवी होती. याच काळात स्वतंत्र झालेल्या देशांचे झेंडे तीन किंवा अधिक रंगांचे होते म्हणून स्वातंत्र्य लढ्यात तिरंगा आला. त्याकाळात जी उपमा देण्याची व्यवस्था बाहेर होती ती सुध्दा आपल्याकडे प्रचलीत झाले. जसे भारताचे मार्टीन ल्युथर किंग, किंवा भारतचे मॅन्चेस्टर आदी. याच काळात आणि याच पध्दतीने जगात चाललेली जी पध्दत होती की एखाद्या व्यक्तीचे कार्य जर एवढे मोठे असेल की त्याचे देशातील नागरिकांनी सतत स्मरण ठेवावे असे असेल तर त्यांना Father of the Nation म्हटल्या जात असे. त्याच पध्दतीने नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी महात्मा गांधींना राष्ट्रपिता असे संबोधले. लोकांना ते आवडले तेव्हा पासून ते प्रचलीत झाले आहे. भारत देशाला मातृभूमी म्हणने हा एक वेगळा भाग आहे तो बराचसा भावनीक व सांस्कृतीक आहे. मी तसं मानतोही. मात्र या संदर्भात महात्मा गांधीचा राष्ट्रपिता हा उल्लेख जोडणे सर्वथा अनाठायी आहे असं वाटतं. ह्या दोन्ही गोष्टी वेगवेगळ्या पातळीवरच्या आहेत. त्याची सरमिसळ अनावधानेने होत असेल ते आपण थांबवलं पाहिजे, मात्र असं म्हटल्याने आपल्या विचारसरणीच्या विरूध्द असलेला पक्ष हा मुद्दा चलनी नाणे म्हणून वापरत असेल आणि त्यासाठी असा बुध्दीभ्रम तयार केला पाहिजे, असा विचार असेल तर मी त्याची निंदा करतो. शेवटी अश्याच अनाठायी तुलनेचे उदाहरण देतो व थांबतो. गाईला आई म्हणून पुजणारे बैलाचे पुत्र होतात का? असा प्रश्न जसा अनाठाई आणि केवळ बौध्दीक कसरतीसाठी असेल तश्याच स्वरूपाची तुलना भारतमाता व राष्ट्रपिता ही आहे असे मला वाटते. शेवटी एकदा पुन्हा राष्ट्रपिता महात्मा गांधीना श्रध्दांजली देतो. - नीलकांत

राष्ट्रपिता = father figure for Indians = पितृतुल्य व्यक्तिमत्व. . असा अर्थ असावा का? . असा अर्थ असेल तर त्याला आक्षेप घ्यावा का?

"राष्ट्रनायक" संविधानिक आहे की नाही ते तपासून बघितलत का?? संविधानात तशी तरतूद नसल्यास "राष्ट्र"ने सुरु होणार्‍या सगळ्या शब्दांची यादी करून कुठली उपाधी कोणाला द्यावी याबाबत तातडीने संविधान दुरुस्ती करून घेण्यासाठी देशव्यापी चळवळ उभी करायला हवी !!!!

का हो लता मंगेशकरांना 'गानकोकिळा', सुनील गावसकर्/सचिन तेंडुलकरला 'लिटलस्मास्टर' किंवा 'मास्टर ब्लास्टर' अशा उपाध्या संवैधानिक आहेत का?तरीही लोकांनी त्या आपुलकीने त्यांना दिल्या आहेत.तुम्हाला गांधीजींना राष्ट्रपिता म्हणायचे नसेल तर म्हणू नका पण त्याला संवैधानिक असण्या/नसण्याच्या हास्यास्पद मुद्द्यावरून इतका विरोध करायचे कारण आहे?ज्यांना गांधीजींना राष्ट्रपिता म्हणायचे ते म्हणतील आणि ज्यांना म्हणायचे नाही ते म्हणणार नाहीत.

गेल्या २-३ महिन्यांमध्ये दै.सकाळमध्ये एक बातमी वाचल्याचं आठवतंय - उत्तर प्रदेशातील एका तरुणीने माहितीअधिकाराअंतर्गत 'म.गांधी ह्यांना राष्ट्रपिता संबोधले जातो तो ' ह्याबद्दल ते योग्या आहे? असा काहीसा प्रश्न विचारला होता. त्याचे सरकारी उत्तर 'हे संविधानाच्या विरोधी आहे' असं काहीसं आल्याचं बातमीमध्ये नमुद केलं होतं. कोणाला सापडल्यास ह्या बाबीचा दुवा इथे देता येईल काय?

राष्ट्रनायीका, राष्ट्रखलनायक, राष्ट्रविनोदवीर,राष्ट्रनायकमित्र, राष्ट्रनायीकासखी इत्यादीं विषयी देखील अधिक वाचायला आवडेल.

केवळ विरोधासाठी मिसळपावचा वापर होऊ नये. यासाठी हा प्रतिसाद संपादित करीत आहोत. सदस्यांना आपले मत मांडण्याचा अधि़कार आहे. त्याचा गैरवापर होऊ नये. ही अपेक्षा आहे.

गांधींनी कधीही मला 'राष्ट्रपिता' म्हणा असा आग्रह जनतेकडे धरला नाही. सुभाषबाबूंनी गांधींचे राष्ट्रातील स्थान ओळखून त्यांना ही उपाधी दिली. ही पदवी संविधान येण्यापूर्वीच गांधींना मिळाली होती. संविधानाचा आधार घेऊन असे रेट्रोस्पेक्टिवली काही बदलता येत नसावे. आणि हो राष्ट्रपिता जर असंवैधानिक असेल तर लोकमान्य, स्वातंत्र्यवीर, हिंदूहृदयसम्राट(!), सेनापती वगैरे पदव्याही असंवैधानिकच आहेत. सगळ्याच पदव्यांचा एकदम निकाल लावू या ? कसे? राष्ट्रप्रमुखाबाबत तुमचे हे मत वाचून एकंदर पातळी लक्षात आली. चालू द्या.

अर्थात मा. ही पंचाक्षरी शिवी जोडुन त्याची पदवी करता येईल , त्याला संविधानाची हरकत नसावी बहुधा