का...का...का....काकस्पर्श!

बोलताबोलता 'अच्छा..' असा शब्द वापरुन जातो.
मागे सविता प्रभुणे यानी सांगितलेला एक किस्सा- एका ऐतिहासिक नाटकात चुकून एक पात्राच्या म्यानाचे टोक गडबडीत दुसर्‍या पात्राला लागते. भूमिकेत गेलेली व्यक्ती वास्तवात येते व पटकन त्या दुसर्‍या पात्राला म्हणते " अरे सॉरी हं "

आपले परिक्षण वाचून मार्मिकच्या शेवटच्या पानावरच्या सिने प्रिक्षानची आठवण झाली.

बरं झालं लिहीलंत. मी हा चित्रपट बघायला जायचा विचार करत होतो. ( फक्त केतकी माटेगांवकर आहे म्हणून पैसे वाया घालवण्यात पॉईंट नाही. ;))

थोडा जालावर शोध घेतला असता असे वाचनात आले की "हरीदादा हा असे आश्वासन देतो की तो दुर्गा (लग्नानंतरची उमा) हिला परपुरषाचा स्पर्श होऊ देणार नाही आणि लगोलग पिंडास कावळा शिवतो" ........ मग नंतर उमा आणि हरीदादा यांची भावनिक गुंतवणूक होते का वगैरे वगैरे ......
.
.
.
.
मला तर हा आसक्ती-विरक्ती चा संघर्ष फारच रोचक वाटतो आहे. जमल्यास मी हा चित्रपट जरूर पाहीन.
कथाबीज सशक्त आहे असे माझे मत आहे. मांडणी तितकी प्रभावी वठली आहे का हे पाहूनच ठरवेन.
.
.
.
सचिन खेडेकर म्हणजे काम चांगलेच असणार.

चला ,म्हणजे बघायचा नाय तर. टी.व्ही.वर कधी लागला तर आस्वाद घेऊ.

नांव, जाहिरातीतील पात्रे, हे सगळे बघितल्यावरच काहीशी प्रतिकूल प्रतिक्रिया मनांत आली होती. एकूण सिनेमात काय असेल याची अटकळ रावांच्या परीक्षणाने तंतोतंत खरी ठरली. त्याबद्दल रावांस धन्यवाद. परीक्षणातील सर्वच मतांशी सहमत.
पैसे वाचले, असे म्हणणार नाही कारण अशा चित्रपटांचा वीट येऊन आता उरलेल्या आयुष्यात केवळ हलकेफुलके सिनेमेच बघायचे आधीपासूनच ठरवले आहे.

मुंबईत पावभाजी प्रसिद्ध झाली म्हणताना तमाम शेट्ट्यांनी आपापल्या हाटेलाच्या प्रवेशालगत तवा टाकला. भले चव पावभाजीची नसेल पण जे चालते ते आपल्या मेनू कार्डात असावे हा व्यवहार.

सध्या जुना काळ, वाडे, आलवणे वगैरेची छोट्या पडद्यावर चलती आहे म्हणताना चित्रपट निर्माते - दिग्दर्शकांनी असा चित्रपट न काढला तरच नवल. तुमच्या वर्णनानुसार केशवपन प्रसंग 'सुवासिनी' नामे (अर्थातच भिकार व बिनडोक) मालिकेतुन 'कापा - चिकटवा' केलेला दिसतो. असो. या चित्रपटासाठी जोड्या जुळवा अशी स्पर्धा मिपावर घ्यायला हरकत नाही.

हा आमचा शिन तर द्या तुमची जोडी!

ता क -रावसाहेब, गरम होते आणि वेळ काढायचाच आहे म्हणुन असे काही भलते सलते करण्याऐवजी ते दोन तास आणि पैसे सत्कारणी लावायचे होते हो. मस्त दोन बिअर मारायच्यात. एक तुमची आणि एक माझ्या नावे:)

आमचे पैसे वाचवल्या बद्दल धन्यवाद :-) प्रोमोजमधे प्रीयाताई बापटकाकूंना पाहुन काढलेला अंदाज खरा ठरला ;-)

शब्दशोधन :

_________________________________
फलशोभन
https://books.google.co.in/books?id=MihC19PIejcC&pg=PA202&lpg=PA202&dq=…

हिन्दी राऊस्वामी याकादंबरीत फलशोभन शब्द सापडला...
" बहुरानी को हमारी पास आये अभी पांच वर्ष हुए है/ अब अधिक से अधिक एक वर्ष में उसका फलशोभन समारोह भी करना होगा

____________________

फलशोधन म्हणजे ग्रामोद्योग विभागात मुरंबा आणि लोणचे जेली या संदर्भात वापरलेला शब्द आढळला...
https://fe.jag.in.g1.b.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_8968991_1…
छात्रों को ग्रामोद्योग विभाग के तकनीकी प्रशिक्षकों द्वारा अगरबत्ती, मोमबत्ती, फलशोधन अचार, मुरब्बा, जैम, जैली बनाकर छात्रों को दिखाया गया।
_________________________
https://www.ranjeetparadkar.com/ या ब्लॉगवरती फलशोधन असाच शब्द वापरला आहे.. :) :) :) शिवाय खाली त्याचा अर्थही दिला आहे...

फलशोधन* = पूर्वीच्या काळी मुलीचं लग्न लहान वयात होत असे. मुलगी वयात येईपर्यंत मुलास तिच्याजवळ जाण्यास पाबंदी असे. मुलीला जेव्हा पहिल्यांदा वयात आल्याची जाणीव होई (Menstruation Cycle ची सुरुवात होई) तेव्हा 'फलशोधना'ची यथासांग पूजा केली जात असे व त्यानंतर खऱ्या अर्थाने मुलगा व मुलगी एकत्र येत असत.
_________________________________

आणखी दोनशे वर्षांनी , " त्या काळात फलशोभन ता अर्थाने " फलशोधन असा शब्दही वापरला जात असे , असे लोक खात्रीने सांगतील..आणि मांजरेकर यांनी सिनेमातही तो शब्द वापरला आहे, म्हणजेच शंका नको असेही म्हणतील...

शिवाय उत्सुकता अशी की मूळ कथेत काय शब्द वापरला असेल?

काकस्पर्श पाहिला नाहीये.. सिनेमागृहात पाहणार नाही.... टीवीवर आला की पाहीन..
रावांचे परीक्षण नेहमीप्रमाणेच भारी...

बाकी पन्नास -साठ-सत्तर वर्षांपूर्वीची कोकणी पार्श्वभूमीवरची कोणतीही एक कादंबरी घ्या, कोणीही एक शांतारामी ढोबळ सांकेतिकी दिग्दर्शक घ्या, थोडे फडकाळलेले-खांडेकरी संवाद लिहा. पाचदहा बाराबंद्या, साताठ धोतरे, नऊवारी लुगडी, पगड्या आणि नथी घ्या, उमेदवारी करणारे काही कलाकार घ्या आणि सुरु करा शूटिंग! झाला 'काकस्पर्श'! हाय काय आन नाय काय..

अग्गाग्गाग्गा..... एका वाक्यात तथाकथित ज्येष्ठ श्रेष्ठांवर सपासप चालवलेल्या लेखणीने थक्क झालो आहे...
काकस्पर्शाने अंमळ अधिक ताप दिलेला दिसतो... :) :)

काकस्पर्श'

परंपरा, वचन, सोवळे-ओवळे यांत एकेकाळी
रमणारा महाराष्ट्र म्हणजे स्त्रीसाठी तिच्या भावना मारणारा, प्रसंगी
तिच्या शरीर, मानसिक जाणिवांशी क्रूर खेळ करणारा होता याचे प्रत्यंतर
पुन्हा एकदा त्याच पारंपरिक चौकटीत राहून 'काकस्पर्श' या चित्रपटाने दिला.
हा चित्रपट पाहताना पूर्वीच्या रुढींचा मनस्वी राग यायला लागतो तो
मध्यवर्ती भूमिकेत असलेल्या उमाच्या निरागस रूपामुळे व जाणिवांच्या
आक्रोशामुळे. चित्रपटाला साधारणपणे स्वातंत्र्यापूर्वीची पार्श्वभूमी आहे.
गावातल्या देवीच्या उत्सवाचा अधिकार असणार्‍या हरिदादांच्या घरात त्याच्या
धाकट्या भावाची पत्नी म्हणून दुर्गा घरात येते. दुर्गाची नंतर उमा होते.
लग्नाच्या पहिल्या रात्रीच उमाचा नवरा तापाने फणफणून देवाघरी जातो. पिंडाला
कावळा शिवण्यासाठी परपुरुषाचा स्पर्श उमाला होऊ देणार नाही, असे वचन
हरीदादा देतो अन् पिंडाला कावळा स्पर्श करतो. मग तिथून खरा संघर्ष सुरू
होतो तो समाजाशी आणि परंपरांशी. हा काकस्पर्श व्हावा म्हणून उमाची
हरिदादामध्ये होणारी गुंतवळ, हरिदादाही यात गुंततो का? हे चित्रपट पाहूनच
ठरवावे.

चित्रपट का पाहावा

सचिन खेडेकरने रंगवलेल्या हरिदादा, केतकी माटेगावकर आणि प्रिया बापटने
रंगवलेल्या तारुण्यातल्या उमेसाठी हा चित्रपट नक्की पाहावा.
स्वातंत्र्यपूर्व काळामधील परंपरांमध्ये जखडलेला महाराष्ट्र, सनातन म्हणवत
धर्माच्या नावाखाली स्वार्थ जोपासणार्‍या षंढाचे प्रतीकात्मक चित्रण फक्त
एका कुटुंबाच्या कॅन्व्हासचा आधार घेऊन या चित्रपटाने सुरेख केले आहे. 'सखे
तुला का गं नाहणे आले' यासारखी सूचक गाणी पूर्वीच्या स्त्रियांच्या बाबतीत
पाळल्या जाणार्‍या परंपरा नेमकेपणाने अधोरेखित करतात.

हा काकस्पर्श व्हावा म्हणून उमाची
हरिदादामध्ये होणारी गुंतवळ,
गुंतवळ??
गुंतवळ शब्द वेगळ्या अर्थाने पूर्वी वापरत असत....

संजोप,
तुमच्या सर्व स्वातंत्र्यांबाबत आत्यंतिक आदर बाळगूनही मी किंचित नापसंतीची एक छटा व्यक्त करतो. (ह. घ्या)

परीक्षण वाचल्यानंतर काही मिपाकरांनी 'बरे झाले. आम्ही हा चित्रपट पाहाणार नाही. आमचे पैसे वाचले' अशा आशयाच्या प्रतिक्रिया व्यक्त केल्या आहेत. ग्रंथ असो, की चित्रपट, परीक्षण करणार्‍याने वाचकांना/प्रेक्षकांना त्या कलाकृतीचा आस्वाद घेण्यापासून परावृत्त करण्याचा प्रयत्न करु नये, असे मला वाटते. त्यातून मराठी चित्रपटांबाबत बोलायचे झाले तर आता कुठे मराठी चित्रपटसृष्टी काही ऑफबीट विषय धाडसाने हाताळू लागलेली आहे. समाजातील खदखदणार्‍या प्रश्नांना थेट भिडू लागली आहे. मराठी चित्रपट चालत नाहीत कारण मराठी लोकच ते बघत नाहीत, असे उपहासाने वारंवार म्हटले जाते. समीक्षकांचा निगेटिव्ह टोन, हेही एक कारण असू शकते.

धडपड करणार्‍यांना समाजानेच प्रोत्साहन नाही दिले तर मग कोण देणार?

चित्रपट आजच पाहिला आहे. तेव्हाचा काळ छानरित्या दाखवला आहे. सिनेमॅटोग्राफी, लोकेशन्स, कलाकार, संगीत , पटकथा, दिग्दर्शन ह्या सर्व कसोटींवर हा चित्रपट सरसच आहे. तेव्हाच्या काळातल्या जाचक रुढींचा परिणाम पडद्यावर पाहता मन हादरते आणि स्त्रियांवर अश्या जाचक प्रथा लादल्याविरुद्ध ज्या समाजसुधारकांनी आवाज उठून त्या प्रथांचे निर्मुलन केले त्यांचे खरेच खूप उपकार आहेत ह्या समाजावर ह्याची जाणीव होते. " जन्म बाईचा ग बाईचा " हे गीत तर निव्वळ सुंदर आहे.
"विहीर" चित्रपटामध्ये सहाय्यक दिग्दर्शन केलेला माझा मित्र माझ्यासमवेत आला होता, त्याचेही मत हेच आहे. Film and Television Institute of India - Pune मध्ये मी काही दिवस व्यतीत करत तिथे देशोविदेशीचे चित्रपट पहिले, काही दिग्दर्शकांशी चर्चा करण्याची संधी मिळाली, सिनेमा पडद्यावर येण्याआधीची धडपड जवळून पहिली, ह्या सगळ्यात जे ज्ञान मिळाले त्यावरून हा चित्रपट चांगलाच आहे असे म्हणतो. चार स्टार देण्यास हरकत नसावी. फक्त ती कथा १९३०-५० ह्या काळातली असल्याने आजच्या काळातली परिमाणे त्या त्या पात्रांच्या वागण्याला लाऊ नका असे म्हणतो. शिवाय योगप्रभूंच्या मताशी संमत. चित्रपट पाहिला देखील नसता काही मिपाकर पैसे वाचले पैसे वाचले असे म्हणत ५०-१०० रुपये वाचवून कुठे बंगला बांधायला जाणारेत ते देवच जाणे. पूर्वग्रहदुषित मन ठेऊन जर चित्रपट बघणार असाल तर मग अवघड आहे. परीक्षण किती सुमार असू शकते ह्याचे प्रत्यंतर आले, एकंदरीत मिपा बरेच काही शिकवते.

सर्वप्रथम चित्रपट पाहिलेला नसल्यामुळे चित्रपट परीक्षण किती उत्तम उतरलं आहे, त्याबाबतची मोकळी दाद देता येत नाही. पण, चित्रपटाची थोडक्यात करुन दिलेली ओळख आवडली. विलक्षण प्रेम कहाणीच्या जाहिरातीही पाहात असल्यामुळे चित्रपटाची उत्सूकता आहेच. फक्त -

'''बाकी पन्नास -साठ-सत्तर वर्षांपूर्वीची कोकणी पार्श्वभूमीवरची कोणतीही एक कादंबरी घ्या......'' पासूनचा मुद्दा तितकासा व्यक्तिगत मला पटला नाही. सर्वांनीच कथा-कादंबर्‍यामधून किंवा वैचारिक लेखनामधून असे विषय समजून घेतले आहेत असे समजण्याचे काही कारण नाही. उलट, चित्रपटात स्वातंत्र्यपूर्व काळातील समाज, धर्ममार्तंडाचा पाखंडीपणा आणि पुरोगामी विचारसरणीच्या मंडळींचा संघर्ष किती समर्थपणे उतरला आहे. आजच्या पिढीला ते समजून घेता येते का ? वगैरेवर चित्रपटाच्या निमित्तानं भाष्य केलं असतं तर ते अधिक उत्तम ठरलं असतं, असे वाटले. .

परीक्षण खुसखुशीत करण्याच्या नादात मूळ विषयापासून चित्रपट परीक्षण दूर तर गेलं नाही ना, असा विचार सारखा येत होता, हेही नम्रपणे नमूद करतो.

-दिलीप बिरुटे

बरं झालं आधीच समजलं.
जालावर आल्यानंतरही वेळ जाईनासा झाल्यावर चित्रपट पाहणेत येईल.
संजोपरावांचे आभार, आमचा वेळ वाचवल्याबद्दल.

हम्म, छान आहे...

बाकी पन्नास -साठ-सत्तर वर्षांपूर्वीची कोकणी पार्श्वभूमीवरची कोणतीही एक कादंबरी घ्या, कोणीही एक शांतारामी ढोबळ सांकेतिकी दिग्दर्शक घ्या, थोडे फडकाळलेले-खांडेकरी संवाद लिहा. पाचदहा बाराबंद्या, साताठ धोतरे, नऊवारी लुगडी, पगड्या आणि नथी घ्या, उमेदवारी करणारे काही कलाकार घ्या आणि सुरु करा शूटिंग! झाला 'काकस्पर्श'! हाय काय आन नाय काय...

चालायचच हो, सगळीकडेच लागू आहे हे !

जीएंची शैली घ्या, "अठ्याळ - राखुंडे" असले पेश्शल शब्द वापरा, दोन चार दिग्गजांना उगाच चिमटे काढा (हो चिमटेच ! आसूड - कोरडे,वगैरे ओढायचे दिवस संपले आता), जुन्या मासिकांमध्ये येणारी परिक्षणातली वाक्ये कापून इकडे-तिकडे जोडा, झालं "परिक्षण" ! हाय काय आन नाय काय...

एवढा अप्रतिम पिक्चरमधे तुम्हाला एवढच दिसल सन्जोपराव?

माझ मतः बर्‍याच दिवसात काहीतरी छान पाहिल. प्रत्येकान आवर्जुन बघावा असा चित्रपट.

असे बरेच चित्रपट येउन गेलेत की ज्या बद्दल दोन टोकांची मतांतरे असलेली परिक्षणे/ स्वानुभव वाचनात आली आहेत.
अश्यावेळी रसिकाने ती चित्रकृती पाहुन स्वत:च निर्णय घेणे योग्य असते असा स्वानुभव आहे. (काही परिक्षण वाचुन चित्रपट न पहाण्याचे निर्णय, मी नंतर दुसरी परिक्षणं वाचुन बदलले आहेत. आणि मला त्याचा पश्चाताप झाला नाही.)

समिक्षकाने नवीन चित्रपटाची ओळख/ परिक्षण करुन देताना वाचकांची उत्सुकता एका अंशावर ताणत न्यावी आणि मग निर्णय त्यांच्यावरच सोडुन द्यावा. (आता चित्रपट एकदमच टुकार असेल तर त्या बद्दल परिक्षण लिहिणार्‍यास तरी का दोष द्यावा. पण अश्या चित्रपटांबद्दल (अ‍ॅड्या सारखी) काही काळाने परिक्षण पाडावी. तोवर बरेच जणांनी तो चित्र्पट पाहिलेला असतो. आणी धागा हिट्ट होतो. ;))

चित्रपट का पाहु नये ते सन्जोप रावांच लिखाण वाचुन कळलं. आता हाच चित्रपट का पहावा ते एखाद्या दुसर्‍या समिक्षकाच लेखन वाचुन कळावे हीच इच्छा. (पराला एक विनती आहे. दुसरा धागा काढायचा नसल्यास त्याने इथेच सविस्तर प्रतिसाद द्यावा.)

(तसही हा किंवा दुसरा कुठलाही मराठी चित्रपट सिनेमागृहात जाउन पहाण्याचे भाग्य आमच्या नशीबी नाही. हिंदी चित्रपटांचा प्रश्नच नाही. ते आम्ही घरीच पहतो. ;))

लेखाला सरळ सरळ ब्राम्हण द्वेषाचा वास येतो आहे ..आणि खालील प्रतिसादामधल्या ओळींनी तर जास्त !!

>>ज्या महाराष्ट्रात गवतांना भाले फुटतात त्याच गवतात फितुरीचे फुले देखील फुलतात. त्यामुळे होशियार
हे जाम आवडले आहे. फितुरीचे फुले ! क्या बात है! फितुरीचे आंबेडकर का नाही?

बाकी
>>चित्रपटाच्या नावापासूनच तो खास ब्राह्मण प्रेक्षकांना आकर्षित करुन घेण्यासाठी बनवलेला आहे हे स्पष्ट होते.

काकस्पर्श ह्या नावात ब्राह्मण प्रेक्षकांना आकर्षित करण्यासारखे काय आहे ??

आता चित्रपटांची नावे आणि आर्कषित झालेल्या जाती असाही लेख लिहा ..म्हणजे आपले जातीय अभ्यास किती चांगला आहे ते कळेल..

लेखाला सरळ सरळ ब्राम्हण द्वेषाचा वास येतो आहे

नशिब चित्रपट काढणारे दिग्दर्शक मांजरेकर आणि कलाकारही "आपलेच" आहेत :-)

नाहि तर साला ... सगळी फिल्म इंडस्ट्रीच 'ब्राह्मणद्वेषी' आहे असे खापर फुटता फुटता राह्यलं ना :-)

अवांतर : चित्रपटाचा विषय आहे म्हणून आठवले, अलिकडेच चित्रपटसृष्टीचे जनक फाळके नसून तोरणे आहेत असे वाचण्यात आले.

:-)
इथे फाळक्यांवर चर्चा झाली हे ज्ञात नव्हते, साधे विचारले तरी अंगावर येता हा गुणधर्म अजूनहि शिल्लक आहे ?

अय्या !
हे बाकी जाम भारी ,अगदि साजेसे ;)

.
.
.
.
.

( :tired: )

या सिनेमातील गाण्यांबद्दल चार वाक्य ऐकण्यास उत्सूक आहे :)

अमोल