१९७१ चे युद्ध - पाकवरील विजयाचा ४० वा स्मृतिदिन

युद्धाची सुरुवात http://swaminomics.org/?p=698 इथे माझ्या माहितीला पूरक असा एक स्त्रोत आहे. शिवाय टी व्ही वर अनेकदा भरत वर्मा ह्या भारताच्या defence strategist च्या बोलण्यात पुसटसा उल्लेख होताना दिसतो. In 1971, Pakistani forces fortified cities en route to the capital, but Indian forces bypassed these and went straight for Dhaka. The US did the same in Iraq, bypassing cities and going straight for Baghdad. Many readers may think that the 1971 war was started by Pakistan, not India. On December 3, 1971, Pakistani bombers attacked Indian military targets, and Indian mass media declared that this started the war. In fact Indian troops had invaded East Pakistan two weeks earlier, on November 21. The Indian invasion was widely reported in the global press, but suppressed by the tame Indian press, which toed the official Indian line that its troops had not crossed the border. Incidentally, the US press this time is also being accused of tamely toeing the official line. The Mukti Bahini had started an insurrection against the Pakistan Army in 1971. हा एक अंश देत आहे. दुसरा दुवा सध्या सापडला नाही. जिथे त्यांनी स्पष्ट म्हटले आहे की त्यांना खरी बातमी देण्यापासून थांबवण्यात आले. (सुरक्षेच्या व राजकिय दृष्टीकोनातून ते तेव्हा योग्यही असेल.) भारताची भक्कम strategy व पूर्वतयारी दुसरे असे की भारताने दिलेले आकडे हे भारतानेच प्रथम प्रसृत केले होते. UN च्या कुठल्याही संघटनेला मूळ रेफ्युजींच्या ठिकाणापासून दूर ठेवण्यात यश मिळवले होते. शिवाय मुक्ती बाहिनी ही काही १००% नि:शस्त्र संघटना नव्हती. काही भूभाग ह्यांनी ताब्यात घेतला. मग ह्यांना पाक लष्कराशी लढायचे धैर्य कुठून आले? पैसे अन् ट्रेनिंग अन् हत्यारे कुठून मिळाली? हे असल्याशिवाय असे भूभाग वगैरे कुणी ताब्यात घेउच शकत नाही. वस्तुस्थिती अशी होती की बंगाली जनता नाराज आहे, अन्यायित आहे खरे होतेच. पण त्यातील लढवय्यांना भारताने आपल्याकडे बोलावून ट्रेनिंग दिले! लढायला शस्त्रे दिली.१९६८ मध्ये म्हण्जए, प्रत्यक्ष युद्धाच्या तीनेक वर्षे आधी खुद्द मुजीबूर भारतात येउन आगरतळ्याच्या ट्रेनिंग कॅम्पची पाहणी करून गेल्याचे व काही उच्चस्तरिय बोलणी करून गेल्याचे कित्येक पुरावे नंतर पाकने जगभर दाखवायला सुरुवात केली.भारताने अर्थातच त्यात काही तथ्य असल्याचे सभ्यपणे नाकारले. आता, रेफ्युजी म्हणून जी आकडेवारी भारत सरकार देत होते, त्यातील एक मोठा भाग होता भारतानेच आयात केलेल्या मुक्तीबाहिनीच्या कार्य्कर्त्यांचा.सगळेच काही निव्वळ निर्वासित नागरिक नव्हते. कित्येक कार्यकर्ते पुन्हा लढण्यासाठी बांग्लादेशात गेल्यावरही त्यांच्या नोंदी मानभावीपणाने कागदोपत्री तशाच ठेवल्या. त्यांची नावे वगळलिच नाहित. कामानिमित्त शेकडो वर्षापासून इकडून तिकडे येणारे बांग्लादेशी मजूर व घुसखोर जे आधीही होतेच, त्यांनाही आताच दाखवायला सुरुवात केली. साहजिकच आकडा वाढला.फुगला. अजून एक आपल्या कुटिलपणाची कमाल म्हणजे, मुक्तीबाहिनीचे प्रभावक्षेत्र म्हणजे कुठला ठराविक असा एकच प्रांत न ठेवता, एक मूळ मोक्याचे ठिकाण सीम्लगत होतेच, त्याशिवाय आख्ख्या बांग्लादेशात, गावागावात त्यांचे कार्यकर्ते विखरून टाकेल. ते यथाशक्ती सरकारविरुद्ध असंतोष पसरवू लागले, विरोध करू लागले. काहिशी अनागोंदी निर्माण झाली. ह्यांना दहशत बसावी म्हणून पाक लष्कराने ह्यांच्यासकट सामान्यजनतेवरही क्रूर अत्याचार सुरु केले. दहशत बसवून गप्प बसवण्याची वेळ कधीच गेली होती, इतकी बंगाली अस्मिता पेटली होती. अत्याचाराने उलट वणवा भडकावा तसे झाले. दहशत बसणे दूरच उलट पाक लष्करास विरोध अजूनच प्रखर झाला. हे सर्व उपद्व्याप करण्य्साठी पाक लष्कर गावागावात पसरले होते. प्रत्यक्ष युद्ध बंगाल हा मुळात त्रिभुज प्रदेश आहे.प्रचंड नद्यांनी भुसभुशीत गाळाची जमीन व प्रचंड दाट जंगले तिथे तयार केली आहेत. पद्मा, ब्रम्हपुत्रा अशा कित्येक नद्या आहेत. एका गावातून दुसर्‍याअ गावात जाणे सोपे नाही. त्या काळात अजूनच अवघड. पाक हे काही विकसित देश नव्हते. कित्येक ठिकाणी वाहतूक करणे कटकटीचे व जिकिरिचे होते. आता म्हणाल ह्याचा काय संबंध? संबंध असा की अत्याचारी पाक लष्कर विचित्र् स्थितीत पोचले,विस्कळित झाले होते. संघटित असे रूप त्याला राहिले नाही. गावागावात विखुरलेले तुकडे असे काहिसे ते रूप होते. भारताने मग जेव्हा हल्ला केला तेव्हा अशा एकेकट्या ठिकाणी जाउन लढण्यापेक्षा कित्येक ठाण्यांना सरळ सरळ bypass करत व मोजक्याच पण यशस्वी लढाया,चकमकी करत वीजेच्या वेगाने सुसूत्रपद्धतीने थेट राजधानी ढाका गाठले! योग्य तिथे हवाइदलाचाही विशेषतः हेलिकॉप्टरचा वापर केला.पाकचे विघटित सैन्य पूर्ण कुचकामी ठरले. ढाक्यात होते जनाब जनरल नियाझी बांग्लादेशातील उपलब्ध फौजपैकी फारतर निम्मीच फौज ह्यांच्याकडे होती. वर भारताने जमीन मार्गाने घेरले होतेच्.समुद्री मर्गानेही supply line बंद. मियाँ नियाझी लढणार तरी किती दिवस , खाणार तरी काय व दारू गोळा तरी कुठून आणणार? साहेबांची बसली पाचावर धारण. व त्यांनी प्रतिकार थांबवत शरणागती पत्करली. ह्याक्षणी ते फार तर शेवटच्या सैनिकाच्या शेवटच्या गोळिपर्यंत लढा देउ शकत होते(जे तुटपुंज्या भारतीय सैन्याने १९६२ मध्ये काही ठिकाणी केले होते. हे बोलायला व ऐकायला सोपे, प्रत्यक्षात अशक्यप्राय.) किंवा पाक सरकारला दुसरी आघाडी(पश्चिम आघाडी )उघडण्यास विनवू शकत होते. असे केल्यास भारताचे बळ विभागले जाउन आणखी लढा देता येण्याची शक्यता होती.दुसर्‍या पर्यायाचा त्यांनी प्रयत्नही केला पण सपशेल आपटी खाल्ली.पंजाब व राजस्थानच्या सीमेवर ते चालून आले व आल्यापावली पळत सुटले.(Border सिनेमा आठवतोय? लोंगोवाला पोस्ट आठवतेय?) aftermaths युद्धोत्तर स्थिती भारतीय लश्कर परत फिरल्याने अमेरिकेचे भारताकडे सरकणे निरर्थक ठरले.खरोखर भारत्-अमेरिका किंवा भारत्-चीन असे काही भिडले असते तर आपल्या बाजूने थेट रशिया उतरला असता. तिसर्‍या जागतिक महाविनाशी युद्धाला सुरुवात झाली असती. हे न झाल्याने जगाने सुटकेचा नि:श्वास टाकला. अफाट पाकिस्तानी सैन्याला अगदि निर्धोकपणे (सुमारे ९० हजार) भारताने सुरक्षितपणे जिवंत सोडले. भारताचे काही सैनिक ह्याम्णी पकडले होते.सगळा राग त्यांच्यावर काढायला पाकने सुरुवात केली. अत्यंत विकृत वागणूक ,छळ करत अनेक भारतीय सैनिक कायमचे पाक्सितानमध्ये खितपत पडले. ते तिथे असल्याचे अर्थातच हरामखोरांनी नाकारले. छळ म्हणजे फक्त युद्धकैदी म्हणून सक्त मजूरी नव्हे तर विकृत मने जे काही करू शकतात ते केले.(लिंग कापणे , शारिरिक हाल, डोळे फोडणे वगैरे. कारगिल युद्धातही सौरभ कालिया ह्या भार्ताच्या जवानाला असेच केल्याचे उघड झाले होते.काही युद्धकैद्यांना वेड लागले. कुणाला वेड न लागताच वेड्यांच्या दवाखान्यात टाकले.असो.) झालेल्या अपमानाने पेटून पाकने अण्वस्त्रसज्ज होण्याची तयारी सुरु केली. अनेक मने बदल्यासाठी धगधगू लागली.इतके दिवस असणारा "आम्हाला काश्मीर हवा" हा हट्ट जाउन "आम्हाला काश्मीर नाही मिळाला तरी चालेल, पण भारतापासून तोडून तो स्वतंत्र करायचाच्.बांग्लादेश युद्धाचा बदला घ्यायचाच." ह्या इर्षेने ISI पेटले. इंदिरा गांधी ह्यांच्या व्यक्त्मिमत्वाने कित्येकांचे डोळे दिपले. त्यांचे कौतुक झाले. कदाचित ह्यामुळेच त्यांनी पुढे काही धाडसी किंवा घोडचूक म्हणावीत अशी जी पावले उचलली त्याचे बीज त्यांच्या मनात आत्म्विश्वासाचे बीज रोवले गेले. अवांतर पण पूरक मला संभ्रमात टाकणारी अजून एक माहिती काल एका विश्वसनीय स्थळावर दिसली. economictimes की economist ते आठवत नाही. त्यानुसार अमेरिकन सैन्य भारताच्या किनार्‍याकडे निघाले हे खरे. पण विचित्र गोम अशी होती की अमेरिकेने चीनने युद्धात भरताविरोधात थेट आघाडी उघडली तर पार कोलांटी उडी मारून भारताचे साह्य करायचे ठरवले होते असे तेव्हाच्या आता उघड केलेल्या गोप्नीय कागदपत्रातून दिसत आहे. चीनला त्यावेळेस ती बुद्धी झाली नाही, अन्यथा त्यांनाही ते महागातच पडले असते इतकी भारताची जय्यत तयारी होती. अजून एक हे की पाक सेनाधिकार्‍यांनी नंतर सातत्याने आरोप केले की अमेरिकेने अनिच्छेने का होइना बांग्लादेश निर्मितीस व भारताच्या लष्करी कारवाइस खाजगीत मंजूरी दिली होती. अमेरिकन सैन्य फक्त इतकीच खातरजमा करण्यासाठी आले होते की चढ्या व मज्बूत स्थितीचा गैरफायदा घेत भारताने पूर्व बंगाल पुन्हा भारतात जोडू नये. किंवा पूर्व बंगाल मुक्त झाल्यावर पार दुसर्‍या टोकाला पश्चिमेकडे काश्मीरपासून गुजरात पर्यंत जो भूभाग पाकिस्तानला लागून आहे त्यात काही अनुचित कारवाइ करत तिथला भूभाग ताब्यात घेउ नये किंवा नासधूस करू नये. अर्थातच भारताने ते केले नाही. बांग्लादेश स्वतंत्र देश झाला.भारतीय सैन्याने तातडिने माघार घेतली. अत्यंत मुत्सद्दी चाल. पाक ला झालेली जखम इतकी जिव्हारी बसली की तिथे अणुबॉम्बसाठी जनमत अनुकूल होउ लागले. कित्येक टाळकी भडकली व अण्वस्त्रसज्ज देश बनवायचाच ह्या विचाराने धगधगती झाली. विदेशी विद्यापीठात शिकणार्‍या भारतीय मूळ असणार्‍या सर्मिला बोस नावाच्या प्राध्यापिकेने त्रयस्थपणे प्रचंड आकडेवारी शोधून, ठिकठिकाणी गावात जाउन, नावांची व लोकांची शहानिशा करून हा निष्कर्ष काढला की भारताने निर्वासितांचा आकडा प्रचंड फुगवून सांगितला.(आकडा अत्याचारांचा फुगवला नाही. ते खरेच होते. पण त्याने moral right to attack मिलत नव्हतां निर्वासितांमुळे मिळत होता.) http://en.wikipedia.org/wiki/Sarmila_Bose ह्याच धर्तीची माहिती देणारा कुतुबुद्देन अझीझ ह्याम्चाही रिपोर्ट होता.(पाकिस्तान सरकारने नंतर पराभवाची कारणे शोधण्यासाठी त्यांना अहवाल तयार सांगितला होता.)blood and tears नावाच्या पुस्तकात त्यांनी यथासांग आकडेवारी दिली आहे. पण अर्थातच ते पाकिस्तानी असल्याने ग्राह्य मानण्यास शंका उपस्थित होतील.

आणि हि अशी रणनीती नेहमीच देश करतात खास करून शेजार्यांशी .. इंडोनेशिया बहुल आहे मुस्लिम त्यात तिमोर LESTE ( ईस्ट तिमोर) हे त्याचे पूर्वे कडचे टोक , ख्रिस्ती आणि जुनी पोर्तुगीज कॉलनी ,, TELASATTHI आणि वरील र्नीटी ला अनुसरून ऑस्ट्रेलिया नि नाही का हात मारून घेतला ईस्ट तिमोर चळवळी ला मदत करून