देशस्थ परदेशस्थ

अमेरिका म्हटले की शिल्पा ताईंचा प्रतिसाद पक्का.

टंकण्याचे श्रम वाचवण्याबद्दल धन्यवाद :)

अर्धवटराव

ही लिंक जास्त उपयोगी पडेल.

आंतरजालावर अनेकदा आपल्याला न पटणारी मते, आपल्याला न आवडलेले ललित लिखाण , आपल्याला चुकीच्या वाटाव्यात अशा कृती हे सर्व आपण पहातोच. कशाकशाला विरोध करायचा, कशाकशावर निगेटीव्ह टिप्पणी करायची , कशाकशाची पातळी दाखवून द्यायची आणि असे करताना कितपत व्यक्तिगत हल्ले-प्रतिहल्ल्यांची धोरणे राबवायची हा शेवटी ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे.

जोवर काही मूलभूत स्वरूपाच्या मूल्यांच्या संदर्भात आक्षेपार्ह विधाने होत नाहीत, जोवर कुणाचा अपमान , व्यक्तिगत निंदा नालस्ती, हीन स्वरूपाची विधाने होत नाहीत तोवर निषेधाचे शस्त्र उपसावे असे मला वाटत नाही. प्रस्तुत धाग्यात निर्देश केलेली कविता मला आवडली नाही. त्यामधे दोष शोधायचे तर सांगता येतील पण अशा दोषास्पद कृती खंडोगणती सापडतील. निषेध करावा असं त्या कवितेमधे मला आढळलेलं नाही. मते न पटणे म्हणजे निषेधाला आवश्यक ते कारण सापडणे नव्हे. आणि निषेधाच्या आडून व्यक्तिगत हल्ले करणे फारसे योग्य नाही.

मंचावर जाऊन भावुक होऊन काहीबाही बोलणे हे फारतर "आक्षेपार्ह आहे" असे कोणीतरी म्हणण्यापुरते आक्षेपार्ह आहे. आणि तुम्ही "आक्षेपार्ह आहे" असे म्हटलेच आहे, म्हणजे कोणीतरी "आक्षेपार्ह" म्हटलेच आहे.

मी खुद्द "भावुकता आटोक्यात आल्यावर असे म्हणत राहू नका" इतकेच म्हटले. मला त्याहून अधिक आक्षेप घ्यावासा वाटला नाही.

पण "देशस्थांच्या भावना दुखावणे" वगैरे उगाच लावून घेतलेले दुखणे आहे. त्या कवितेत स्वतःसकट कवयित्रीने सरसकट मायभूमीच्या लेकरांना दोष दिलेला आहे. त्यामुळे "परदेशस्थांनी स्वतःकडे मोठेपणा घेऊन देशस्थांचा अपमान केलेला आहे" असे काही मला कळत नाही.

नाहीतरी कविता देशस्थाने लिहिली आहे की परदेशस्थाने लिहिली आहे, हे सांगण्यासाठी कवितेच्या अंतर्गत कुठलाच संदर्भ नाही.

परदेशात स्थायिक होताना स्थायिक होणार्‍यांकडून प्रत्यक्ष/अप्रत्यक्षरित्या देशाचे नुकसान झाले आहे. असे माझे मत आहे. त्यामुळे निदान काहीबाबतीत तरी परदेशस्थांनी देशस्थांच्या बरोबरीने हक्क मागू नयेत.

मला वाटते परदेशस्थांना मतदानाचा हक्क सध्या नाही. आणि तो नाही हे ठीकच आहे. मतदानाच्या हक्काबद्दल तुम्ही बोलत असाल, तर ठीक आहे. (आणि मतदानाच्या हक्कातच कर बसवण्याचा हक्क, नागरी सुरक्षा बदलण्याचा हक्क वगैरे प्रकार येतात.) पण तुम्ही अभिव्यक्तीच्या हक्काबाबत बोलत असावात, असे संदर्भावरून वाटते. तो हक्क कायद्यात जितपत आहे, तितपत सर्वांनाच असावा.

परदेशगमनाने होणारे नुकसान हा मुद्दा, आणि ज्या कवितेत देशस्थ/परदेशस्थ असा कुठलाही उल्लेख नाही, त्या कवितेत देशस्थांचाच अपमान बघणे... ही वडाची साल पिंपळाला लावण्यासारखा प्रकार वाटतो.

आता हक्क वगैरे मूलभूत प्रकार सोडले, तर हेसुद्धा तथ्य आहे : परदेशस्थ व्यक्तीला अद्ययावत परिस्थिती ठाऊक नसेल, तर त्यांनी केलेली टीका ही व्यवहार्य नसेल, किंवा खर्‍या परिस्थितीस लागूही नसेल. वाटल्यास भंपकही असेल. तरी, कमी माहिती असलेल्या किंवा भंपक लोकांकडून आपण काहीबाही बोलण्याचा हक्क खारीज करत नाही. त्यांचे खंडन करतो, भंपकपणा उघड करतो, इतकेच.

>>भारतात राहाणार्‍यांइतकाच (किंबहूना कधी कधी जास्तच) देशाभिमान भारताबाहेर राहणार्‍यांमधे दिसून येतो हा माझा स्वतःचा अनुभव आहे.

यातला "दिसून येतो" हा "असतो" या ऐवजी वापरलेला शब्द अतिशय समर्पक आहे. ;)

हा हा हा :)

अमोल

मला पण वाटलं सध्या कोकणस्थांवर वगैरे धागे निघतायत हा त्यापैकीच आहे की काय! (म्हणजे परदेशातले देशस्थ ब्राह्मण इ.इ.)

हात्त तिच्या. सगळी मजाच गेली नाहीका !!

-
(सृजन) आंद्या

सुंदर प्रतिसाद!!!

या विषयावर मला हाच दुवा द्यायचा होता, तो अत्यंत नेमक्या आणि थोडक्या शब्दांत देऊन माझे दुव्याचे सोपस्कार करण्याचे स्वतंत्र कष्ट वाचवल्याबद्दल अत्यंत आभारी आहे.

आपण तर बॉ अनिवासी भारतीयांच्या बाजूने आहोत. हो, उद्या उडी मारुन तिकडे जायची संधी मिळाली तर राहण्याची आणि जेवणाची सोय उपलब्ध असलेली बरी.>>

पराशेठ,
कसं ब्यॅरिष्टर हुनार तुमी? आसं येकदम मनातलं जाहीर करायचं नसतं भाऊ..
समजा उडी मारुन तिकडं ग्येलात आनि तिकडच्या अणिवाशी भारतीयांनी हिंग लावूनबी इच्यारलं न्हाई तरीबी त्यांच्या आरत्या ववाळत बसनार? लगीच पक्ष बदलायचा, णिवासींच्या घोळक्यात जायाचं आन समोरच्या पार्टीला शिव्या द्यायला सुरवात करायची. :)

लक्षात ठेवा, आपण भांडणे करुन मरण्यासाठीच जन्माला आलो आहोत. बहिणाबाई म्हणायच्या, 'माणूस उपाशीपोटी भांडण करतो आणि भरल्यापोटी विचार करतो.' पण भरल्यापोटीही माणसे भांडतच राहातात. कधी जातीवरुन, कधी धर्मावरुन, कधी प्रांतावरुन तर कधी देशावरुन.

पुरुषोत्तम खेडेकर म्हणाले, 'ब्राह्मण षंढ (नपुंसक टु बी प्रिसाईज. पण तेच ते) आहेत.' आमच्या अक्कासाब म्हणाल्या, 'मायभूमी तुझी लेकरे षंढ आहेत.' आता आपल्याला थांबायचं नाही. कुणीतरी एकदा म्हणून टाका, ' हे वसुंधरे (म्हणजे पृथ्वीमाता बरं का) तुझी लेकरे षंढ' म्हणजे मग कसं ग्लोबलायझेशन झाल्यासारखं वाटेल.

अरेच्चा! पण ही षंढत्व तपासणीची मोहिम कधी होऊन गेली? जनगणना झाली, रेशनकार्ड तपासणी मोहिमेचा बट्ट्याबोळ उडला, हे वाचतोय तोवर आधार कार्ड मोहिमेसाठी लोकांची गडबड सुरु झालीय. जातीच्या दाखल्यासाठी पोरं वणवण हिंडतायत. पुणे जिल्ह्याच्या मतदारयादीतून १२ लाख मतदार गायब आहेत. त्यासाठी पुन्हा मोहीम हाती घेणार आहेत. आमच्यापैकी अनेकजण गाफील राहिल्याने त्यांच्याकडे 'षंढत्वाचा दाखला' नाही. हे डॉक्युमेंट नसल्याने आमच्या मुलाबाळांना काही अडचण तर येणार नाही ना?

मिपावरचे धागे वाचून काल तर मी स्वप्नात चक्क अर्जुन आणि द्रोणाचार्यांशी वाद घालायला गेलो, पण दोघेही पक्के पोचलेले निघाले. अर्जुन भेटल्यावर मी त्याला म्हटलं, ' तुला स्तनाग्रे नव्हती म्हणून तू म्हणे 'पूर्णपुरुष'. त्यातून द्रौपदी, सुभद्रा, उलुपि, चित्रांगदा अशा चार-चार बायकांचा नवरा. तरीही 'बॄहन्नडा' म्हणून वावरलास. तू नक्की आहेस कोण?' त्यावर अर्जुनानेच मला विचारले, 'तुला काय वाटतं, मी कोण?' मी म्हटलो, 'हे बघ महाभारत युद्ध सुरु होण्यापूर्वीच श्रीकृष्णाने तुला 'षंढ' (क्लैब्य) अशी शिवी दिली आहे. शिवाय भीष्मांना तू शिखंडीच्या आडून बाण मारलास. म्हणजे तू नक्कीच षंढ.' त्यावर अर्जुन शांतपणे म्हणाला, 'तसे समज. पण कृष्ण काही एकटाच नव्हता ज्याने मला ही शिवी दिली. अरे कृष्णाने अवतार संपवताना माझ्यावर यादवस्त्रियांना सुरक्षित ठिकाणी घेऊन जाण्याची जबाबदारी सोपवली होती. वाटेत चोरांनी हल्ला करुन धन आणि त्या स्त्रिया लुटल्या. मला त्यावेळी अस्त्रं आठवेनात. गांडीव धनुष्य पेलवेना. मी हतबल झालो. मी पराक्रमी अर्जुन आहे, असे नुसतेच ओरडायला लागलो. त्यावेळी त्या लुटारूंचा म्होरक्या फिदीफिदी हसून मला म्हणाला, 'तू कसला अर्जुन? तू तर षंढ दिसतोस.'

अर्जुन फार वाद घालत बसला नाही म्हटल्यावर मी द्रोणाचार्यांकडे मोहरा वळवला. त्यांना विचारले, ' तुम्ही बिचार्‍या एकलव्याचा अंगठा मागितलात. केवळ तुम्ही अर्जुनाचे गुरु होतात म्हणून हा अन्याय? शोभतं का तुम्हाला?' त्यावर द्रोणाचार्यही शांतपणे म्हणाले, ' आधी एक गोष्ट स्पष्ट करतो. मी काही अर्जुनाचा गुरु नाही. मला फक्त पगाराच्या मोबदल्यात त्याला उत्तम शस्त्रास्त्रविद्या शिकवण्याचे काम दिले होते. कौरवांचा नोकर किंवा एक प्रोफेशनल कोच म्हणून मी माझे कर्तव्य पार पाडले. अर्जुनाचा गुरु कृष्ण होता. उगाच 'कुणाचा गुरु कोण?' या वादात मला ओढू नका. राहता राहिला एकलव्याचा मुद्दा. माझ्याबद्दल नेहमी चुकीचे लिहिले आहे आणि त्यात मिडियाचा हात आहे. एकलव्य वयाने मोठा असुनही अंगठा चोखण्याची त्याची सवय गेली नव्हती. म्हणून मी त्याला अंगठा तोंडात घालायला बंदी केली. कौरव-पांडव महायुद्धात तोही लढला आहे. त्याचा अंगठा आधीच कापला असता तर तो बाण तरी सोडू शकला असता का?'

>>हा दूवा तर छप्परफाड आहे.

सदर दुव्यात ५५ बिलियन डॉलर परदेशस्थ भारतीयांनी २०१० मध्ये 'रेमिट केले' असे म्हटले आहे. त्या माहितीचा या धाग्याच्या संदर्भात काय अर्थ लागतो हे कळले नाही.

पटलं