शब्द शब्द जपून फेक

आपल्या विचारांत असो, बोलण्यात असो वा लिखाणात असो, आपले शब्द आपल्या भोवतालचं जग बदलू शकतात. प्रेम, आनंद, वीरश्री, मैत्री, दु:स्वास, भीती, तिरस्कार ...सगळे, सगळे भाव या शब्दांतून जन्म घेतात. राल्फ वाल्डो इमर्सनने लिहून ठेवलंय त्याप्रमाणे (आपण जगातल्या खूपश्या गोष्टी बदलू शकत नसलो तरीही), आपण जन्मलोच नसतांना जग होतं, त्यापेक्षा आपल्या 'असण्याने' ते थोडंसं बरं, सुसह्य झालं असेल तर कधीही चांगलंच. कुणाच्या बाबतीत हे एखादं सुदृढ मूल वाढवण्याने असेल, एखादी सामाजिक समस्या सोडवण्यात हातभार लावल्यामुळे असेल, किंवा कुणी इतर कुणाला आपल्या खेळण्याने, गाण्याने किंवा हसण्याने आनंद दिला म्हणून असेल...इमर्सन म्हणतो: to know even one life has breathed easier because you have lived . . this is to have succeeded.” असं यश मिळवणं हे आयुष्याची इतिकर्तव्यता असावी. मला वाटतं आपले शब्द जेंव्हा दुसऱ्या व्यक्तीला उल्हसित किंवा आश्वासित करायला वापरले जातात ते शब्दही आपल्याला अशाच यशाच्या जवळ घेऊन जातात. नेतृत्वाचा विषय असेल तर गांधीजींपासून स्फूर्ती घेऊन बोलणारे डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग I have a dream म्हणतात, किंवा त्या दोघांना गुरुस्थानी मानणारे ओबामा Yes, we can! म्हणतात. अनुभव आणि इतिहास आपल्याला असेही सांगतो की विचार करायला लावणारे शब्द हे सर्वोत्तम शब्द असतात. कधी कधी माणसां-माणसातील नाते-संबंधांवर, समाजावर आसूड ओढून जळजळीत टीका करणारे शब्द निर्माण होतात आणि ते आपलं अंतरंग हलवून टाकतात. मराठीचा संदर्भ घेतला तर कुसुमाग्रजांचं नटसम्राट हे असं एक नाटक आहे: पण कुसुमाग्रज तर फार उत्तुंग झाले, ते भाषाप्रभू. मला वाटतं की त्यांच्यासारख्यांकडून प्रेरित होऊन का होईना, केवळ चार शब्द माझ्यासारख्यांच्या भांडारात पडले म्हणून आम्ही ते अनिर्बंध वापरावेत का? बडवायला कळफलक मिळाला, फुकटात किंवा स्वस्तात जागा द्यायला संस्थळं निर्माण आणि तयार झालीत, म्हणून काय वाटेल ते, वाटेल त्या वेगाने, वाटेल त्या अभिनिवेषाने, वाटेल तितकं पाल्हाळिक लिहावं का? लिहीन ते स्वांत सुखाय असलं तरी दुसऱ्याला दु:खदायक, क्लेशदायक असू नाही इतकी माफक अपेक्षा असायला हरकत नसावी. नाहीतर हल्ली बरेचदा ब्लॉग्ज बघतांना हे verbal diarrhea चे प्रकार खूपदा दिसतात. काही लिखाण तर केवळ शब्दबंबाळ ओरबाडून थांबत नाही तर चक्क विद्वेषही पसरवतं. हा शब्द सामर्थ्याचा दुरुपयोग आहे असं खेदाने म्हणावंसं वाटतं. मितभाषी, पण मोजक्याच शब्दांत आपलं म्हणणं पटवून देणारे थोडे तरी शिक्षक, किंवा निदान सहकारी, आपल्या सर्वांच्याच वाट्याला आलेले असतात. तेंव्हा 'किमान शब्दात कमाल' हे केवळ 'अपमाना'ला लागू असणारं विशेषण न ठरता 'यशा'लाही लागू व्हावं याची गरज आहे. (या संदर्भात Thomas Jefferson चं "The most valuable of all talents is that of never using two words when one will do" हे वाक्य आठवतं.) जाता जाता: शब्दांचं सामर्थ्य नेमकं दाखवणारा हा छोटासा व्हिडिओ सापडला: शब्द शब्द जपून फेक दुखविशील कधी अनेक कधी प्रभावी, कधी दुधारी शब्द हे हत्यार भारी प्रेमपूर्ण शब्द काही डोळ्यातून आत पाही शब्द कमी वापर रे नजरेचा धाक पुरे मितभाषी हास्यमुखी निश्चिंत, सदा सुखी