Skip to main content

एका अपरिमेयाचं मुक्तसुनीत

लेखक राजेश घासकडवी यांनी बुधवार, 13/04/2011 06:37 या दिवशी प्रकाशित केले.

३.१४१५९२६५३५८९७९३२३८४६२६४३३८३२७९५०२८८४१९७१६९३९९३७५१०...

वर्तुळ.

मी पहिल्यांदा हा आकारबंध
नेत्रपटलांच्यावरती केला पिकसेलबद्ध
तेव्हापासून झालोय वेडापिसासा

मुक्तकंपासभिरकी वलयरेषेपलिकडे
प्रकाशकणग्राही रेटिनापटापलिकडे
घडले असे गारुड

व्यासोच्छिष्टजगतात मर्यादेच्या
परिघापल्याड मुक्त अमर्यादतेचा
दिसलाय रिकामा आवाका

आवाक्याबरोबरच दिसलं एक
समन्वयसाधक केंद्रविस्तारमर्यादक
अस्तित्ववेधी "शून्य"

त्याच्या हिरण्यगर्भकेंद्राचा
लक्षदिशासामायिक सिमेट्रीचा
तो मनःचक्षुसाक्षात्कारच

परीघव्यासछेद जो स्थिरगुणोत्तरी
अनंतदशांगुळांच्याही पल्याडी
अपरिमेयसंख्यामय,

शून्यमंडलव्याख्याकारी 'पाय'ला
क्षणैकतेपुरते गोठवणारे
हे "शून्य"...

लेखनविषय:
वाचने 8743
प्रतिक्रिया 36

प्रतिक्रिया

भडकमकर मास्तर बुधवार, 13/04/2011 07:03

दोन तीन वेळा वाचले... मग समजल्यासारखे वाटले ...
अमर्याद , लक्षदिशासामायिक परंतु गोठलेल्या वर्तुळाकार शून्याबद्दल काहीसे...

सुनील बुधवार, 13/04/2011 07:20

उपक्रमावर नंदन यांनी केलेल्या एका खरडीची आठवण आली.....

नंदन
बुध, 01/16/2008 - 15:57
नमस्कार सुनील. 'पाय'ची किंमत एखाद्या मराठी वाक्याद्वारे स्मरणात ठेवता येईल का, हा तुमच्या प्रतिसादातील प्रश्न वाचून हा जरा बालिश वाटेल असा प्रयत्न केला आहे -

3.14159 26535 89793 23846 26433

कशाला ही भलीमोठी व अगडबंब (संख्या) एकसमयावच्छेदेच ध्यानी बाळगण्यासाठी विनाकारण गोंधळ घालताहात? :)
अनमानधपक्याने गणनशास्त्रविषयक पूर्वग्रहदूषित समजगैरसमजांचा विचार केला तरीही, पुरातनकाळातील भारतीय संख्याशास्त्रज्ञांचे काही पायबद्दलचे ठोकताळे जुळत नाहीत.

चिरोटा बुधवार, 13/04/2011 11:06

धन्यवाद सुनील. पण ही लक्षात ठेवायला कठीण वाटते. ह्या आठवड्यात 'पाय' वर दुसरा लेख पाडतोय!, त्यात ह्याचा उल्लेख केला आहे.

नगरीनिरंजन बुधवार, 13/04/2011 08:53

शून्यमंडलव्याख्याकारी 'पाय'ला
क्षणैकतेपुरते गोठवणारे
हे "शून्य"...

छान! अनंतविश्वात अविरतपणे भरकटणार्‍या एखाद्या 'व्हॉयेजर'चा फोटो पाहावा तसं वाटलं किंवा लांबलचक अनंत नळकांड्याला डोळा लावल्यावर त्याची लांबी एका वर्तुळात साकळलेली दिसावी तसं.

पैसा बुधवार, 13/04/2011 09:01

प्रत्येक शब्दाचा वेगळा अर्थ समजला. पण समग्र कवितेचा अर्थ समजायला शतजन्म शोधावे लागतील बहुतेक! आता भडकमकर मास्तरांना कविता आवडलीय म्हणजे शरदिनीबैंच्या कवितेपेक्षा 'भारी' झाली असा घ्यावा काय?

(लंबूटांग धाव!!!)

विसुनाना बुधवार, 13/04/2011 10:49

'झीरो टेंड्स टू इन्फिनिटी' : कधीकाळी लिमिट्स शिकत असताना केलेल्या गमतींची आठवण झाली.
बिग बँगही आठवला.

कविता आवडली.

चिरोटा बुधवार, 13/04/2011 11:03

भारी कविता.
राजेश, आता e आणि वर्गमुळात(-१) वर पण येवू द्यात्.

विजुभाऊ बुधवार, 13/04/2011 11:13

सुनीत हा काव्य प्रकार तसा ओळींची मर्यादा मानली तर मुक्तच असतो.
पण मग मुक्तसुनीत असे नाव देण्याचे काय प्रयोजन आहे ते उमजले नाही. ( कदाचित टयार्पी साठी ते नाव नावात गोवले असावे असा कयास आहे)
बाकी

  • आवाक्याबरोबरच दिसलं एक
  • समन्वयसाधक केंद्रविस्तारमर्यादक
  • अस्तित्ववेधी

या बद्दल काय बोलायचे
आय इन द यू इन द यू इन द आय असेच काही गुरुदेवांसारखे.

सुनील बुधवार, 13/04/2011 15:37

सुनीत हा काव्य प्रकार तसा ओळींची मर्यादा मानली तर मुक्तच असतो.
नसावे.

केशवसुतांनी (आणि म्हणूनच केशकुमारांनीदेखिल) "आम्ही कोण" मध्ये शार्दूलविक्रीडित ह्या वृत्ताचा वापर केलेला आहे. तीच गोष्ट अन्य जुन्या कवींची.

असो, हे अवांतर झाले!

राजेश घासकडवी बुधवार, 13/04/2011 17:55

हा फ्री व्हर्स साठी मराठी प्रतिशब्द आहे. सुनीत या काव्यप्रकारात चौदा ओळी असतात, सर्वसाधारणपणे सात द्विपदी. वरची कविता सात कडव्यांमध्ये विभागली आहे. म्हणून हे मुक्तसुनीत हे नुसतंच फ्री व्हर्स नाही तर यमक व छंदाशी लांबून संबंध सांगणारं आहे.

धनंजय बुधवार, 13/04/2011 21:06

कल्पक. हो कल्पकच हे अंककवन मुक्तसुनीतावेगळेही असो; "गारुडा"ऐवजी वापरलेला "भारूड" बदलावाच

Yes. I love a funny mnemonic's pi

नंदन! ते कल्पकच

धनंजय बुधवार, 13/04/2011 23:34

गारूड. हो गारूडच या कवनाचिया नवआवृत्तिलेखनात दिसू लागल्यासरशी अनुरोधाचे झालेसे इतिकर्तव्य...

विसुनाना गुरुवार, 14/04/2011 14:41

अरेच्या! या कवितेत जे दडवलंय शब्दावगुंठनामधून तेच उशिरानंतर समजल्याचा सखेद बधीरपणा.
वरचे हे प्रतिसाद व राजेशजींच्या काव्याविष्कारामधूनही हेच चरणकमल अनेकवेळा दिसत असतानाही...
धन्यच! हे लिहिणारे जे रचनाकार 'नवाक्षरनामधारक' त्यांना विनम्रपणाने दंडवतही घालावा लागणारच.

Nile गुरुवार, 14/04/2011 15:09

हाहाहा! या कवितेला त्या प्रथेनुसार प्रतिसादरूपातूनच योग्य गरजेइतके नेहमीचेच आकडे वापरतोय

रमताराम बुधवार, 13/04/2011 21:59

गुरुत्वाकर्षण बंद केले की घनगोलाचा त्रिकोण होतो हा नुकताच लागलेला नि डोक्याला शॉट लावणारा शोध आठवला.
घासुगुर्जी, असली भयानक आठवण करून देणारे लिखाण केल्याबद्दल 'शो कॉज व्हाय यू शुड नॉट बी सेन्ट टू ग्रॅविटीलेस हेल!'

ajay wankhede बुधवार, 13/04/2011 23:17

सत्र्र्यान्दा वाचलि राव्..मेन्दुचा पार भुगा झलाय.. "पाय" नि अभियन्ता बनवलय पण "पाय "वर कविता.यु आर ग्रेट

मेघवेडा गुरुवार, 14/04/2011 03:10

च्यायला .. अख्खा दिवस गेला.. आत्ता समजली! शून्य करड्या रंगात का लिहिलंय याचा विचार करत होतो इतका वेळ! आत्ता कळलं तेज्यायला!

गुर्जी, साष्टांग दंडवत स्वीकारावा! :)

केशवसुमार गुरुवार, 14/04/2011 12:35

घासुगुर्जी..
एकदम मस्त कविता..आवडली..
(भोपळा)केशवसुमार

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे गुरुवार, 14/04/2011 12:54

च्यायला, कविता काही झेपली नाही.
(कोणी मला व्यनिमनीतून 'आशयाबद्दल' सांगा रे काहीतरी)

-दिलीप बिरुटे

३_१४ विक्षिप्त अदिती गुरुवार, 14/04/2011 13:33

पिकसेलबद्ध, मुक्तकंपासभिरकी, रेटिनापटापलिकडे, वगैरे हायब्रिड शब्द आवडले.

गुर्जींनी या कवितेमधून पायची व्याख्या, गणिती सूत्रांमधे आढळणारा पाय इत्यादी कल्पना मजेशीर पद्धतीने मांडल्या आहेत. शेवटचं कडवं सगळ्यात जास्त आवडलं. "पाय ही अपरिमेय (irrational) संख्या किती डेसिमल्सपर्यंत लक्षात ठेवायची" असा प्रश्न कोणी विचारला तर "जेवढे विचित्र शब्द बनवता येत असतील तेवढी" असं एक उत्तर सुचत आहे. त्यामुळे कवितेचा शेवट अतिशय तार्किक वाटला.

काही व्यक्तीगत टिप्पणी: पायवर कविता आणि कवितेच्या शीर्षकातला शब्द ही गोळाबेरीज रोचक आहे. अर्थात गुर्जींनी त्याचं स्पष्टीकरण दिलं आहेच. :-)

चित्रा गुरुवार, 14/04/2011 16:03

पिकसेलबद्ध, मुक्तकंपासभिरकी, रेटिनापटापलिकडे, वगैरे हायब्रिड शब्द आवडले.

+१.
व्यासोच्छिष्टजगतात मर्यादेच्या
परिघापल्याड मुक्त अमर्यादतेचा
दिसलाय रिकामा आवाका

हे भारीच..

प्रदीप शनिवार, 16/04/2011 10:34

हायब्रीड शब्द आवडले तरी 'पिकसेलबद्ध' खटकले. इथे कंट्युनिटीला छेद जातो, म्हणून.

नंदन गुरुवार, 14/04/2011 13:45

पिकसेलबद्ध, मुक्तकंपासभिरकी, रेटिनापटापलिकडे, वगैरे हायब्रिड शब्द आवडले.

सहमत आहे.

मराठी आंतरजालीय कवितेचा 'परीघ' ओलांडणारी कविता! :)