राष्ट्रस्पाऊस

पती या शब्दाचा अर्थ केवळ "नवरा" असा नसून अधिपती किंवा मुख्य असाही आहे. यावरूनच राष्ट्राचा मुख्य तो राष्ट्रपती हा शब्द आला असावा. लखपती, करोडपती, धनपती हे शब्दही असेच बनले असावेत असा माझा अंदाज आहे. राष्ट्रपती या शब्दातील "पती" हा शब्द नवरा या अर्थाने घेतला तर आदरणीय प्रतिभा पाटील बाईंना राष्ट्रपत्नी असे म्हणायला लागेल. :D :D :D :D

राज्यकर्ता = राज्यकर्ती मंत्री = मंत्रीण महापौर = महापौरीणबै ससा = सशी मासा = मासोळी हे शब्द अनेकदा वाचल्याचे स्मरते.

अतिशय षेंषेषणल विषयाला हात घालुन विजुभौंनी फार मोठे मौलीक कार्य केले आहे . विजुभाऊ आज का सलाम , आप के नाम. बाकी पोहणारा मासा आणि उडणारी माशी .. ह्यांन्ना लिंगानुसार संबोधणे खरोखर अवघड आहे . तसेच "कुत्रा" ह्या प्राण्याचं आहे. कुत्रा चे स्त्रीलिंग कुत्री आहे .. तर अनेक वचन सुद्धा कुत्रीच आहे .. त्यामुळे आम्ही गणितानुसार एक सिद्धता मांडली होती ( जी बर्‍याच अंशी खरी आहे ) अनेक ( कुत्रा ) = कुत्री म्हैला ( कुत्रा ) = कुत्री म्हणुन , अनेक (कुत्रा) = म्हैला ( कुत्रा) कुत्रा कुत्रा गेट कँसल .... पुढचं तुम्ही बघा .. माझं गणित आजकाल बहिसटलं आहे. बाकी राष्ट्रपतीचं जर राष्ट्रपत्नी केलं तर खरोखर अनर्थ होतो !

राष्ट्रप्रमुख. तसेच वर, अपूर्व च्या प्रतीसादाशी सहमत.

अपुकत्र्कत्रेन्च्या मताशि सहमत आहे.

आ( भा) दरणीय पराजी मंत्री = मंत्रीण महापौर = महापौरीणबै ससा = सशी ससा चे सशी हे स्त्रीलिंगी रूप आहे हा शोध लावल्याबद्दल तुमचे अभिनन्दन. आत्तापर्यन्त हा शब्द मी कुठेच वाचला नव्हता. माझे अगाध अज्ञान्दूर करण्यात मदत केल्याबद्दल आभार. मराठीत मंत्र्याच्या बायकोला मंत्रीण बै म्हणतात. जसे पाटलाच्या पत्नीला पाटलीण . डॉक्टरच्या पत्नीला डॉक्तरीण बाई असे म्हणतात. पण वैद्य असलेल्याच्या पत्नीला वैद्यीण वगैरे म्हनत नाहीत. महीला डॉक्टर ला डॉक्टरईण बाई असे म्हनता कुठे कुठे पण त्यांच्या ( डॉक्तर नस्लेल्या )पतीला डॉक्टर वगैरे म्हणत नाहीत. नर्स हा शब्द केवळ स्त्री साठी वापरला जातो. पुरुष नर्स साठी नर्सोबा हा शब्द वापरावा का?

"राष्ट्रध्यक्ष" हा शब्द कसा वाटतो.(फार तर "राष्ट्राध्यक्षा" असा बदल करावा लागेल्,पण अवघडल्यासारखं नाही होणार.)बरेच देश सध्या हाच शब्द वापरताना दिसतात. आता माझ्या डोक्यातले काही पर्यायः- राष्ट्रप्रमुख (Head Of State) राष्ट्राधिकारी(CEO,MD ह्यासारखा, आख्य्ख्या देशाचा अधिकारी/officer,) राष्ट्रशासक ((राष्ट्रप्रमुख (Head Of State) प्रमाणेच)) राष्ट्रपालक(स्त्रिलिंगीही हेच नाव खपुन जाइल.) (राष्ट्राचा (प्रतिकात्मकरित्या) प्रतिपाळ करणारा,सांभाळणारा,caretaker, "राज्यपाल" हे नाव वापरतोच ना आपण,अगदि तस्सच) राष्ट्रस्वामी/राष्ट्रस्वामिनी (राष्ट्रप्रमुख (Head Of State) प्रमाणेच) राष्ट्रमित्र (हे आपलं असच, ह्या नावाच पद फक्त आपल्याच देशात असेल आणि एक वेगळं, designation statement बनेल आपल्या देशाचं) राष्ट्रमूर्ती ( "न्याय मूर्ती " म्हणतो ना आपण्,तसच. प्रतिकात्मक दृष्टीनं राष्ट्रपती म्हंजेच राष्ट्र. किंवा राष्टृअपती म्हंजे साक्षात आख्य्ख्य देशाचं one person प्रतिनिधित्व.) प्रथमनागरिक(हे सध्याच वापरात असलेलं नाव्/कार्य) अंतिम अधिकारी( Final Word,final authority असणारं स्थान) हे शब्द पहिल्यांदाच ऐकतोय म्हणुन वेगळे वाटु शकतात. पण ह्यातले बहुतांश शब्द सवयीने रुळु शकतात अशी मला खात्री आहे. (च्यायला,इतक्या भारी भारी आयड्या आहेत आपल्याकडं, पाठवाव्या काय गव्हर्मेंट ला? ;-)) आपलाच मनोबा.

विजुभाऊ.. राष्ट्रस्पाऊज हा तर हायब्रीड शब्द झाला. (प्रेसिडेंट हा शब्द जेंडर बायस्ड नाही आहे.) राष्ट्रपती हा संस्कृत शब्द आहे. स्पाऊजला समानार्थी संस्कृत शब्द आहे काय?

स्पाऊज ला समानार्थी मराठी शब्द " साथीदार / जोडीदार " पण चोरांचे साथीदार असतात. आणि भ्रष्टाचार्‍यांचे जोडीदार

स्पा माझ्या नावाचं अनेकवचन वाटतंय..... ;)

'संपादक मंडळ' हा आय डी नेहमी खटकतो. संपादिका मंडळ का नाही. हा महिलांना मुद्दाम सिंगल आउट करण्याचा प्रकार आहे. सरपंच ह्या आय डी ची सुद्धा तीच कथा.

अरे बापरे..... ओ अप्पाकाका..... मंडळ म्हणजे कोणी व्यक्ती नसते. असो. इतिहासात क्लीओपात्रा ला किंवा तिची बहीण अर्सीनी याना लोक काय म्हणायचे ते कळाले तर बरे होईल पितामह भीष्माना सामोरे जाणारा शिखंडी हा/ही /हे तृतीय पन्थी होता/होती/होतं म्हणून भीष्माने लढायचे नाकारले. शिखंडी ला लोक काय संबोधायचे कोण जाणे. ( भीष्माला सामोरे जाण्याचा मान मिळवणारी व्यक्ती किमान राजपुत्र तरी असेल ना )

विजुपर्सन, छानच चर्चा हो. खूपच मौलिक माहिती मिळाली.

गुजरातेत कायमची दारुबंदी का ते!

तूम्ही

प्रचंड करमणूक होतेय... प्रतिसाद आणि चर्चा वाचून. चालू द्या. आहेच मी वाचायला.. मोठ्ठा पॉपकॉर्न चा डबा आणून ठेवलाय. संपला की पुन्हा आणेन.. आमच्या बाजूच्या दुकानदारणी कडे भरपूर पॉपकॉर्न मिळतात. ;)

पेशवाईत एकाने नाइक हे पद नकारले कारण त्याच्या बायकोला सारे नायकिण म्हणु लागले

नायकाची बायको नायकीण. पण तमाशाच्या फडाच्या मलाकाची बायको ( असे समजू काही क्षण ) अथवा एखाद्या कळपाच्या नायकाची आवडती स्त्री ( अशी की तो नायक जिच्या कह्यात असेल ) यात व्याकरणदृष्ट्या चूक काहीच नाही. पण मराठी व्यत्यास भोवतो अवांतरः ढालगज या शब्दाचा अर्थ झेंड्याचा हत्ती , मानाचा हत्ती , जो सर्वात पुढे असतो ढालगज भवानी हा त्याचा व्यत्यास.