मी (गंभीर) मराठी

पण सध्या तरी जी गोष्ट ज्या नांवाने माझ्यापर्यंत पोचली त्या नांवाला चमत्कारिक वाटणारे प्रतिशब्द न शोधता त्या नांवाचाच मराठी भाषेत समावेश करावा बरोबर आहे. एखादी भाषा टिकते / वाढते ती तिचा शुद्धपणा जपत/ सोवळे सांभळत बसल्यामुळे नव्हे तर रोज नवे नवे शब्द आत्मसात केल्यामुळे. मार्क टुली हा ब्रिटिश पत्रकार बी बी सी वर भारताबद्दल लिहायचा. त्याने एकदा एका हिन्दी माणसाची मुलाखत घेतान हिन्दी नसणारा शब्द वापरला तेंव्हा त्या हिन्दी माणसाने त्या शब्दाबद्दल त्याला टोकले. आपने जि लब्ज इस्तेमाल किय वि हिन्दी मे नही है, त्यावर मार्क टुली म्हणाला " अगर नही है तो अब होगा" हिन्दी चे या बाबत कौतुक करावे तेवढे थोडे आहे. ते लोक इंग्लीश शब्द किती सहज पणे त्यावर हिन्दी साज चढवुन आत्मसात करतात. उदा: तकनीक्... हा टेकनीक चे हिन्दी रूप आहे त्रासदी ...ट्रॅजेडी...उदा: भोपाल गैस त्रासदी. आपण मात्र बसलो आहोत्...कळफलक / पटल / अग्निरथ आवकजावकविश्राम्धाम स्थानक असले महा शब्द शोधत. पाहुया आपण नवे सोपे शब्द प्रचलात आणुया मिपा व तत्सम संस्थळे या बाबतीत खूप महत्वाची भूमिका बजावतील

विजुभाऊ म्हणतात ते बरोबर आहे. जीवंत भाषा ही प्रवाही आणि नव्या शब्दांना व शब्दरचनांना सामावून घेणारी असावी . हे धोरण सगळ्याच भाषांना लागू पडते. पण मराठी सारखी भाषा मात्र कळफलक, संस्थळ आशा काहिशा शब्दांमध्येच अडकल्यामुळे थोडी जड वाटते. माझा मुलगा (वय वर्षे ४)सध्या जी मराठी बोलतो बर्‍याचदा त्याचा प्रयत्न नीट मराठी बोलण्याकडे असतो. पण त्याला गोष्टी सांगताना, ज्या वस्तू त्याने पाहिलेल्या नाहीत त्यांना त्याच्या महितितील वस्तूंनी रिप्लेस करावे लागते. म्हणजे बिरबलाची खिचडी सांगताना, त्याला चूलीच्या भरपूर वरती त्याने एका दोराने खिचडीचे मडके टांगून ठेवले होते या ऐवजी त्याने गॅस पेटवला होता आणि खिचडी करण्याचा कूकर मात्र तिकडे लांब डायनिंग टेबल वर होता... असे सांगावे लागते. त्याने चूल किंवा मडके पाहिलेच नसेल तर त्या गोष्टीचा अर्थ तो समजू शकणार नाही अशी माझी भावना आहे... - (सर्वव्यापी)प्राजु http://praaju.blogspot.com/

"आनंदघन" यांच्याशी संपूर्ण सहमत आहे. भाषा जिवंत आणि प्रवाही राहाण्यासाठी इतर भाषांमधले शब्द तिने आत्मसात करायला हवेतच...पण हे होत असताना त्या भाषेचे स्वत्व हरपणार नाही याची काळजी घेतली जायला हवी. (नाहीतर मराठी WORDS REMEMBER करायला DIFFICULT होतं ). आज मी सुद्धा जेव्हा माझ्या आईशी, वडिलांशी किंवा कोल्हापूरच्या काकांशी बोलतो, तेव्हा वाटतं की ते मराठी बोलत आहेत, आणि मी कुठलीतरी "प्रदूषित" भाषा बोलतोय. साधे व्यवहारातले मराठी शब्दही सुचत नाहीत...आणि त्यांचं मराठी काही "कळफलक, संस्थळ" प्रकारातलं नसतं. उदहरणार्थ, "वास्तविक" किंवा "वास्तविक पाहता.." असा शब्द ते वापरतात, पण मी मात्र "ACTUALLY" म्हणतो. ते म्हणतात आम्ही "रांगेत तिष्ठत होतो", मी मात्र " LINE मधे BORE होतो". मुख्य म्हणजे, ते काही मुद्दाम शुद्ध मराठी बोलूया म्हणून बोलत नसतात...ते नैसर्गिकच असतं. ऑफिस, फाईल, कॉम्प्युटर..हे आपण टाळू शकत नाही, पण वर उल्लेख केलेले किंवा अजूनही त्यासारखे अनेक शब्द आपण वापरू शकतोच ना ? त्यामुळे माझ्या मते भाषा जिवंत राहील, आणि अटळ असलेले परभाषेतील शब्द वापरल्याने ती प्रवाही राहील. शेवटी असं म्हणेन, की आपल्या भाषेत अभिमानाने बोलता आले पाहिजे...पण तो दुराग्रह नसावा. ...आणि शुध्दलेखनाच्या बाबतीत बोलायचे झाले, तर ..नकोच ! एक आख्खे नवे "संस्थळ" काढावे लागेल !!

बर्‍याचशा मतांशी सहमत! मला वाटते की रोजच्या व्यवहारात काही इंग्रजी शब्द वापरायला हरकत नाही, पण नुकतेच महाराष्ट्र टाईम्स या वृत्तपत्रात " फेस्टिवल", "थीम", ज्वेलरी", "शूज", "ट्रॅडिशनल", "फॅशन", "आउटफिटस" हे इंग्रजी शब्द होते. सात वाक्यात सात शब्द इंग्रजी. याची काही गरज आहे का असे वाटले. दागिने, पारंपारिक, असे रूढ शब्द वापरता आले असते. इतर बातम्यांमधील शब्द - गिफ्ट, हार्टशेप, स्पेशल गिफ्ट्सवरचे डिस्काऊंट, फ्लोअरिंग, मार्बल.. अजून एक - कॉस्मेटोलॉजी आणि डर्मो सर्जरी , "ट्रेनरपदाची ", नॅशनल आणि इण्टरनॅशनल असोसिएशनच्या अनेक एलिट पॅनेलवरही . " 'एजिंग' , लेझर ट्रीटमेण्ट्स, लेझर फोटो रेज्युव्हेनेशन , "या ट्रीटमेण्टमुळे त्वचा सॉफ्ट होते, "पिग्मेण्टेशन, रिंकल्स, स्कार्स रोखण्यास मदत होते. http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/2927333.cms हे एवढे अमराठी (इंग्लिश) शब्द वापरण्याची गरज आहे का? वरील शब्दांसाठी भेट, बदामी (किंवा हृदयाकृती), खास भेटवस्तूंवरच्या सवलती इत्यादी शब्द वापरले तर काही चुकते का? शक्य तेथे सोपे मराठी प्रतिशब्द तयार करावेत आणि ते वापरावेत - असे मला वाटते. काही शब्द तयार करूनही प्रचलित होणार नाहीत, पण काही सोपे असतील ते नक्कीच वापरले जातील. असे शब्द अंगवळणी पडायला सर्वांच्या प्रयत्नांची गरज आहे असे वाटते. व्य. नि. /खरडवही हे शब्द किती पटकन उपयोगात आले - त्याचे कारण ते सोपे आहेत.

१. लिहिणार्‍याला ते परकीय शब्द आधिक ओळखीचे वाटतात. किंवा २. ते शब्द वाचकाला पटकन समजतील असे त्याला वाटते.

...कळफलक / पटल / अग्निरथ आवकजावकविश्राम्धाम स्थानक कळफलक आणि पटल हे शब्द समजायला आणि उच्चारायलाही कठीण नाहीत. 'अग्निरथ आवकजावकविश्राम्धाम स्थानक' ह्याला 'स्थानक' हा सर्वांना समजणारा प्रचलित शब्द आहेच. शब्द समजायला/उच्चारायला सोपे असावेत परंतु मराठी भाषेतील शब्दांचाच शक्यतो उपयोग करावा.