सुर्यग्रहण २००९ - ताजी छायाचित्रे

सुर्यग्रहणात काही तिक्ष्ण किरणे येतात का?

नाही, उलट नेहेमी येणारे तीव्र किरण चंद्रामुळे अडवले जातात. चंद्र परप्रकाशित आहे त्यामुळे चंद्रामुळे तीव्र किरण येऊ शकत नाहीत. जे किरण, ऊर्जा येते ती सूर्यामुळे, ती अडते त्यामुळे ग्रहणकाल (रात्रीप्रमाणेच आणि रात्रीएवढाच) सुरक्षित आहे. (अवांतर माहिती: न्यूट्रीनो नावाचे भूतसमान कण चंद्राचा उपयोग करून शोधण्याचा विचार सुरू आहे, पण त्याची माहीती विस्तारभयास्तव इथे देत नाही.)

शास्रज्ञ सुर्यग्रहणाचा काय अभ्यास करतात? ईतर वेळी तो अभ्यास होवू शकत नाही काय?

सूर्यग्रहणातून वेगवेगळ्या प्रकारचा अभ्यास होऊ शकतो. उदा: १. अ‍ॅस्ट्रोमेट्री: चंद्राचं अंतर मोजणे. किंवा, सूर्याचे वस्तुमान मोजणे. (हा प्रकार त्यामानाने नवीन आहे, १९२०पासून सुरू झाला.) सूर्याच्या पाठी असलेले तारे ग्रहणकाळात दिसू शकतात आणि त्यावरून सूर्याचं वस्तूमान मोजता येईल. २. सूर्याच्या वातावरणाचा अभ्यास: खग्रास स्थितीमधे सूर्याभोवती जो किरीट (corona) दिसतो ते सूर्याचं वातावरण आहे. हा किरीट इत:पर दिसत नाही, किंवा विशिष्ट उपकरणांची गरज पडते. सूर्याच्या चुंबकीय बलाचा परिणाम या किरीटाच्या अभ्यासातून समजतो. जेव्हा हा किरीट जास्तीतजास्त गोलाकार असतो तेव्हा चुंबकीय क्षेत्र खूप जास्त प्रमाणात आणि कार्यरत असतं आणि किरीट लंबवर्तुळाकार असतो तेव्हा चुंबकीय क्षेत्र कमी आणि अशक्त असतं. ३. सूर्यामधे लोखंड, निकल असे जड धातू आहेत हे ग्रहणकाळात केलेल्या स्पेक्ट्रोस्कोपीमधून जोसेफ फ्राऊनहॉफर याने शोधलं होतं. विजयदुर्ग येथून दिसलेल्या ग्रहणाच्या वेळी हेलियम या अणुक्रमांक दोन असणार्‍या मूलद्रव्याचा शोध लागला होता. त्याआधी हे मूलद्रव्य असेल याची कल्पना असली तरीही ते निसर्गात सापडलं नव्हतं. सूर्यात ऊर्जा कशी तयार होत असेल याचं कोडं त्यादिवशी संपूर्णतया सुटलं.