छान बोधकथा.

मिपा आता अल्लडतेकडून गंभीरपणाकडे झुकले आहे. 

फ्लॉलेस ? थेट शेल्फ सरटीफिकेट? नक्की? 

मिपाकरांना तुम्ही लैच अन्डरेस्टिमेट करताय राव... 

रच्याकने :- 😃 मिपावर एक फ्लॉलेस फ्लॉलेस बोधकथा स्पर्धा आयोजित व्हायला पाहिजे 😃 

(छिद्रान्वेशी) पैजारबुवा, 

आवडली कथा.

-दिलीप बिरुटे

सोत्री आता द्राक्ष संस्क्रुतीतून रुद्राक्ष संक्रुतीकडे  वळताना दिसताहेत

पण छान आहे गोष्ट

कथा आवडली.

मिपा मूळपदावर येत आहे असे वाटते. अर्थात, माझे अकलन.

जो उपज्या सो बिनसिहै, परो सो कौने काम।कबीर तहाँ लौं थिर रहो, जहाँ न दूजा नाम॥

कबीरदासजी का पंखा.

छान!पण अनित्यता म्हणजे नेमके काय?

समजले नाही, काही उदाहरणे सांगू शकाल का?

फ्लॉलेस?????????????????खिखिखिखि..... 

सोताच सांगायचे... सोताच पाठ थोपटायची.. सोताच सोताची कुरवाळायची......दाढी बरं का..... 

म्हणुनच तिनदा सोता .... सोता तिर्री.... सोत्तिर्री..... सोतिरी... सोतरी... सोत्री !! 

शोधला बघा नावाचा उगम... 

बाकी चालू द्या.

श्रावस्तीतील एका धनिकाचा एकुलता एक तरुण मुलगा अकाली मरण पावला

धनिकच का ? गरीबाचा मुलगा असता तर सादर भिक्खू गेले नसते का ? कि धनिकाला इम्प्रेस करून स्तूप वगैरे बांधण्यासाठी पैसे गोळा करण्याचा डाव वाटतो. फ्लॉ लेस नाही.

रास्त प्रश्न आहे पण विचार  करा गरीबांना मोह,माया,धन संपत्ती या सर्वाची वाण असते. एक मेला तर कदाचित थोडावेळ दुख करून एक पोट कमी झाले असा विचार  करत मनाचे समाधान  करेल. 

गरीबा घरी भिक्खू म्हणजे एकाशीच्या घरी शिवरात्र  नव्हे काय?

समाज प्रबोधनासाठी धोनीला कडे सर्व काही आहे.

कथा आवडली!  नेमक्या शब्दात उपदेश दिला, उगाच जीवन मृत्यू कस असते वगैरे पाल्हाळ न लावता नेमका उपदेश केला आहे! अश्या छोट्या नी नेमका बोध देणाऱ्या पाल्हाळ रहित कथा आणखी युद्यात! 

(नाहीतर सकाळचे कोवळे ऊन पडले होते… धनिक चालत स्मशानभूमी गेला, त्याला राख दिसली…… वगैरे वगैरे सारखे….पल्हाळ असते काहींच्या कथेत.)

एकत्र प्रतिसाद लिहीत आहे. कदाचित विस्कळीत वाटण्याची शक्यता आहे. 

धनिकच का ? गरीबाचा मुलगा असता तर सादर भिक्खू गेले नसते का ? कि धनिकाला इम्प्रेस करून स्तूप वगैरे बांधण्यासाठी पैसे गोळा करण्याचा डाव वाटतो. फ्लॉ लेस नाही. 

हा प्रश्न भिक्खूंपेक्षा साहित्य-नाट्य-कथनशास्त्राशी संबंधित आहे. शेक्सपियरचे समीक्षक ए. सी. ब्रॅडली यांनी *Shakespearean Tragedy* (१९०४) मध्ये हे सांगितलं आहे. शोकांतिकेचा नायक उच्च स्थानावर असतो आणि त्याच्या पतनाने संपूर्ण साम्राज्य प्रभावित होते. वैभवाच्या शिखरावरून पराभवाच्या दरीत कोसळणाऱ्या माणसाचे पतन नियतीपुढे मानवाची असहायता दाखवून देते. भारतीय नाट्यशास्त्रातही नायक धीरोदात्त, श्रेष्ठवंशीय असावा असे म्हटले आहे. म्हणजे याला स्तूपनिधीचा डाव म्हणता येणार नाही; ही जुनी कथनशैली आहे. 

नायक धनिक का, तर कथेचा अपेक्षित बोध त्याच्याशिवाय सिद्धच होत नाही. ज्याच्याकडे वैद्य, औषध, संपत्ती सगळे आहे, तोही आपल्या मुलाला परत आणू शकत नाही. म्हणून मग अनित्यतेपुढे सगळे समान, हे आपोआपच सिद्ध होते. गरीबाचा मुलगा असता तर, "वेळेवर उपचार मिळाले असते तर?" हा प्रश्न आला असता आणि मग कथा विषमतेची झाली असती. 

गरीबांचे दुःख साहित्य परंपरेत नाही का? आहे. याच श्रावस्तीतली किसा गोतमी मृत बाळ घेऊन आली, तेव्हा स्वतः बुद्धांनी तिला "जिथे कुणी मेले नाही अशा घरातून मोहरी आण" असे सांगितले. बोध तोच, फक्त बाजू वेगळी. 

धनिक होता म्हणून त्याला इतरांना कामाला लावून स्मशानात जाऊन बसायला वेळ मिळत होता, गरीबाला रोजच्या हातावर पोट असलेल्याला कसं जमायचं हे गरीबाला किंवा मध्यमवर्गाला त्याचं रुटीनच दुःख विसरायला लावते. 

ब्रॅडलींच्या वरील मतावरही हीच टीका झाली. आर्थर मिलरने "Tragedy and the Common Man" लिहून सामान्य माणसाची शोकांतिकाही तितकीच उदात्त असते हे मांडले. 

रास्त प्रश्न आहे पण विचार करा गरीबांना मोह,माया,धन संपत्ती या सर्वाची वाण असते. एक मेला तर कदाचित थोडावेळ दुख करून एक पोट कमी झाले असा विचार करत मनाचे समाधान करेल. 

गरीबाचे दुःख लहान नसते. तुकोबांची गाथा दुष्काळात पत्नी आणि मूल गमावल्याच्या दुःखातूनच जन्मली.

कथेतला धनिक हा at receiving end नसून केवळ एक guinea pig आहे. सूर्य-चंद्राची चाके कुणालाच मिळत नाहीत, धनिकालाही नाही. कथा फ्लॉलेस आहे की नाही हा वाद ठीक आहे, पण कथेतला फ्लॉ हा नाही!

- (मागच्या सहस्रकातील साहित्य समीक्षक) कांदा लिंबू 

>>>मुलाच्या विरहाने व्याकुळ होऊन तो रोज स्मशानभूमीत जाई, मुलाच्या चितेच्या राखेजवळ बसे आणि आक्रोश करत राही.

अल्प माहितीनुसार ऋग्वेदकालापूर्वीपासून दहनाच्या दुस-या वा तिस-या दिवशी राख नदीत/तलावात/पाण्यात विसर्जित करण्याची प्रथा होती. आजही भारतातील भारतात जन्मलेले बहुतांश धर्म/संप्रदाय/ जाती/जमाती दहन संस्कारानेच अंतिम संस्कार करतात. (अल्प जाती जमाती दफन करतात)  अशा परिस्थितीत राख स्मशानभुमीतच इतके दिवस कशी काय होती? की धनिकांची खास राख राखून ठेवण्याची परंपरा होती? तेव्हा आणि आजही बौध्द धम्मात दहनानंतर काय केले जाते?

कथा म्हणून छान आहे मात्र फ्लॉलेस आहे असे दुर्दैवाने म्हणवत नाही. पृत्थ्वीवरील कोणतीही गोष्ट फ्लॉलेस नाही त्यामुळे तो सोत्रींचा दोष नाही. 

कथेतील भिक्खू म्हणा किंवा अजून कोणी दुसऱ्याला उपदेश करतो त्यातला सगळ्यात मोठा फ्लॉ (दोष) म्हणजे दुसऱ्याला पोपटपंची सांगणे सोपे असते मात्र स्वत:वर वेळ आली म्हणजे भले भले ग्यानी आपले सगळे बोध विसरुन जातात . प्रत्येकालाच बुद्ध किंवा गेला बाजार धर्मराज बनणे शक्य नसते.

तथागतांचे निर्वाण समोर दिसायला लागले तेव्हा त्यांचा चुलत बंधू आनंद दु:खी झाला होता आणि कित्येक दिवस रडत होता. (संदर्भ : महापरिनिब्बान सुत्त) . कायम बुद्धाच्या छायेत राहिलेल्या सेवकाची ही कथा असेल तर इतरांची काय कथा ?

तथागतांनी निर्वाणानंतर आपल्या शरीराच्या अंत्यविधीमध्ये गुंतून राहू नये अशा स्पष्ट सुचना केल्या असतानादेखील कुशीनगरच्या मल्लांनी बुद्धांच्या शरीराची अत्यंत आदराने पूजा केली तेही सात दिवस. 

एवढेच नव्हे तर तथागतांच्या अस्थी कोणाला मिळाव्यात यावरुन अनेक राजे / राज्यांत वाद झाला त्यामुळे शेवटी त्या अस्थींचे आठ भाग करण्यात आले आणि त्यावर वेगवेगळ्या ठिकाणी स्तूप बांधले.

यात मी तथागतांना किंवा बौद्ध धर्माला कमी लेखण्याचा उद्देश नाही मात्र कोणत्याही ग्रेट धर्माचा / धम्माचा मानव असला तरी त्याचे पाय मातीचेच असतात. 

जगातल्या सगळ्याच थोर व्यक्तींच्या विचारांना तिलांजली देण्याचे काम त्या त्या व्यक्तीचे अनुयायीच करत असतात. त्यामुळे कोणताही धर्म दुसऱ्या धर्मापेक्षा लहान किंवा थोर ठरत नाही.

कोणत्याही व्यक्तीच्या मृत्युचा शोक करतो म्हणून त्याला अज्ञानी ठरवणे आणि उपदेश करणे म्हणजे नैसर्गिक भावनेवर घाला घालणे होय.