भारताला स्वातंत्र्य मिळालं म्हणजे नेमकं काय ?

अरुण शौरी ह्यांनी इस्लाम वर जितके लेखन हिंदू दृष्टिकोनातून केले आहे त्याची तुलना फक्त राम स्वरूप, सीताराम गोयल आणि श्री एलस्ट ह्यांच्याशी होऊ शकते.

त्यामानाने इतर हिंदू संघटना आणि परिवार ह्यांतून ज्या प्रकारचे लेखन आले आहे ते अत्यंत सुमार दर्जाचे, स्वतःची पाठ थोपटणारे किंवा आत्ममग्न स्वरूपाचे आहे. गांधी ह्यांनी हिंदू मनात सर्वधर्मसमभाव हि संकल्पना पेरली.  हि पूर्णतः चुकीची संकल्पना होती. सध्याच्या काळांत संघ परिवार असो, कम्युनिस्ट असो किंवा सेकुलर डावे पुरोगामी सर्वच मंडळी "सर्वधर्म समभाव" ह्या विषयावर अतिशय अनुकूल पद्धतीचे मत मांडतात. त्यांच्यांत काही भेदभाव किंवा वैचारिक मतभेद असले तरी ढोबळ मानाने सर्व धर्म समान आहेत, सर्व धर्म ईश्वर कडे जातात आणि सर्वानाच सर्व धर्मांचा मान ठेवला पाहिजे असे मत संघ प्रमुख पासून काँग्रेस अध्यक्ष पर्यंत सर्व लोक मांडताना दिसून येतील.

हा अत्यंत आत्मघातकी दृष्टिकोन आहे आणि राष्ट्रीय स्तरावर आजकाल तरी कुणी ह्याला आव्हान दिल्याचे मला तरी स्मरत नाही. वर उल्लेखित ४ व्यक्तीच माझ्या वचनांत आहेत ज्यांना माझ्या मते इस्लामिक (आणि ख्रिस्ती) धर्म आणि त्यांचा भारतीय समाजमानावरचा परिणाम समजतो.

सर्वधर्म समान आहेत तर हिंदूंना मुस्लिम समाजाकडून धोका उत्पन्न कसा होतो ? गांधींच्या मते त्या मुस्लिम लोकांना इस्लाम समजला नाही असे होते किंवा मुस्लिम समाजाकडे "transaction" करून आपण त्यातील भेदभाव मिटवू असा आत्मघातकी विश्वास त्यांना होता. खिलाफत चळवळीने मला गाय वाचवायची आहे असे ते म्हणत. सध्या बहुसंख्य संघटना आणि विचारवंतांची जाहीर केलेली भूमिका अशी आहे कि इस्लाम चांगला, काही मुस्लिम वाईट. इस्लाम ची शिकवण चांगली पण काही मुस्लिम लोकांनी त्याचे विकृती कारण केले आहे. पैगंबर चांगले पण त्यांचे सध्याचे अनुयायी आततायी आहेत.

संघपरिवाराच्या आधुनिक जाहीर केलेली भूमिका नक्की काय हे ठरवणे कठीण आहे कारण एकूण संघटनेला जाहीर भूमिका आणि वैचारिक अधिष्ठानाचा तिटकारा आहे. पण किमान सध्याचे संघनेतृत्वाची भाषणे पाहता खालील इंग्रजी उतारा योग्य वाटतो.

"The RSS distinguishes between Dharma (religion) and cultural identity, arguing that "Hindu" is a geographic, civilizational, and national identity (rashtriya) rather than merely a ritualistic faith. Thus, the RSS frequently refers to Indian Muslims as "Hindu Muslims" or "Bharatiya Muslims."

कुठल्याही संघटनेला आपली अशी भूमिका घेण्याची पूर्ण मुभा आहे. त्यामुळे वरील त्यांच्या जाहीर भूमिकेत काही आपत्तीजनक आहे असे नाही पण इस्लाम च्या मूळ देहस्वभावाला हि भूमिका पूर्ण पणे टाळते. सीता राम गोयल ह्यांनी हे खूप आधी ओळखले होते.

Islam आणि ख्रिस्ती धर्माच्या मूळ देहस्वभावाला confront करणे राजकीय दृष्ट्या धोक्याचे आहे आणि बौद्धिक पातळीवर कष्टाचे आहे. त्याच्या उलट "ईश्वर अल्ला तेरो नाम" अशी भूमिका घेणे हे अत्यंत फायद्याचे आणि त्याच वेळी "सेफ" पळवाट आहे. हीच भूमिका विविध भारतीय पक्ष, संघटना आणि शालेय व्यवस्था ह्यांतून सामान्य हिंदू जनतेच्या घश्यात घुसवली जाते.

""गांधींपेक्षा जवळचा मला एक सामान्य मुसलमान माणूस असेल तो अगदी चरित्रहीन, दारुडा किंवा अनैतिक कामांत लिप्त असला तरी." - अली भाऊ.

अली ह्यांचे वरील वचन पाहून लोक कदाचित अली ह्यांना कमी लेखतील. पण प्रत्यक्ष्यांत अली ह्यांची भूमिका हि १००% इस्लाम च्या शिकवणीस धरून आहे. इथे अली ह्यांना गांधी विषयी द्वेष होता असा अर्थ नाही तर अली हे अत्यंत धार्मिक मुस्लिम होते.

मध्यंतरी राम माधव ह्यांनी गोव्यांत India आयडिया फेस्टिवल कि काही ठेवले होते. तिथे विदेशांतून एक ख्रिस्ती धर्मगुरू आले होते. त्यांनी आपल्या भाषणात सहज म्हटले कि हिंदू माणूस मग तो कितीही चांगला का असेना, ख्रिस्ती धर्माप्रमाणे त्याला नरक निश्चित आहे. त्यानी हे हिंदूंना चिडविण्यासाठी नाही म्हटले किंवा ते स्वतः एक दुष्ट व्यक्ती होते म्हणून म्हटले असेही नाही. पण ते १००% ख्रिस्ती धर्माच्या शिकवणीवरून बोलत होते. हिंदूंनी आपल्या बुद्धीचा भ्रम करून घेतल्याने जेंव्हा जेंव्हा इस्लाम किंवा ख्रिस्ती धर्माचे मूळ स्वरूप ह्यांना दिसते तेंव्हा हिंदू गळपाटतात. तेंव्हा नक्की काय करावे हे समजत नाही.

इस्लाम किंवा ख्रिस्ती धर्माच्या मूळ स्वरूपावर टीका सोडा पण साधा अभ्यास सुद्धा करायचा नाही अशी भूमिका घेतल्यावर मग हिंदू जेंव्हा प्रत्यक्ष मुस्लिम हिंसा अनुभवतात तेंव्हा हे नक्की असे का घडते म्हणून गोंधळतात. तुम्ही काँग्रेस च्या मुशीतून असाल तर तुम्हाला पर्याय आहे कि ह्यावर डोळे बंद करायचे आणि ह्या हिंसेला फक्त एक अपराध म्हणून पाहायचे. तुम्ही कम्युनिस्ट असाल तर तुम्हाला ह्यांत क्लास struggle दिसेल. आणि तुम्ही संघपरिवारांतून असाल तर ? इथे संघ परिवाराची भूमिका हिंदूंवर अत्याचार अशी असली तरी त्याची कारणमीमांसा हि षडयंत्र सिद्धांतावर येऊन अडकते. लव जिहाद, काही दुष्ट मुस्लिम गुप्तपणे हे सर्व प्लॅनिंग करत आहेत आणि तुमचे रक्षण फक्त आम्ही करू शकतो (प्रत्यक्षांत ह्यांची क्षमता नसते) पण नक्की हे दुष्ट मुस्लिम खरोखर असे करत आहेत कि ह्याच्या मागे मूळ इस्लाम चा देहस्वभाव जो आहे तो कारणीभूत आहे ? आणि असेल तर त्यावर जाहीर भूमिका काय आहे ? जाहीर भूमिका घ्यायला भिता तर मग तुम्ही प्रत्यक्ष काय करू शकाल ?

आता मूळ जाहीर भूमिका पहा;

- 
"The RSS distinguishes between Dharma (religion) and cultural identity, arguing that "Hindu" is a geographic, civilizational, and national identity (rashtriya) rather than merely a ritualistic faith. Thus, the RSS frequently refers to Indian Muslims as "Hindu Muslims" or "Bharatiya Muslims." 
-

पहिली गोष्ट म्हणजे हिंदू हि ओळख तुम्ही हिंदू धर्मापासून तोडली आणि त्याचे रूपांतरण ह्या "सांस्कृतिक ओळखीत" केले आणि हि संस्कृतीक ओळख इतकी स्वस्त आहे कि कुणालाही दिली जाऊ शकते. आता वरील इंग्रजी वाक्यांत तुम्ही "muslim" हा शब्द काढा आणि त्या जागी वाट्टेल ते लिहा. उदाहरणार्थ हत्ती.

- 
"The RSS distinguishes between Dharma (religion) and cultural identity, arguing that "Hindu" is a geographic, civilizational, and national identity (rashtriya) rather than merely a ritualistic faith. Thus, the RSS frequently refers to Indian Elephants  as "Hindu Elephants" or "Bharatiya Elephants" 
-

आता ह्या elephant शब्दाच्या जागी drug addicts लिहा. काहीही फरक पडत नाही. कारण मुळांत "सांस्कृतिक ओळख" हे अत्यंत स्वस्त टर्म आहे. ते तुम्ही कुणालाही देऊ शकता.

पण महत्वाचे म्हणजे तुम्ही "ritualistic हिंदू" असाल तर संघाच्या Hindu व्याख्येत तुम्ही बसायलाच हवे असे नाही. कुणी तुमच्या ritualistic धर्मासाठी तुम्हाला टार्गेट करत असेल तर संघ परिवाराला त्याचे देणे घेणे आहे असे असेही नाही कारण त्यांची व्याख्या हि सांस्कृतिक ओळख अशी आहे.

काही संघ परिवारातील लोक खाजगीत म्हणतील कि "अहो अशी pratical भूमिका सरसंघचालकांना जाहीर रित्या घ्यावी लागते. पण प्रत्यक्षांत इस्लाम चे खरे स्वरूप आम्हाला ठाऊक आहे.". दुर्दैवाने तुम्ही जर तुमच्या मताला मांडायला घाबरता किंवा लोकभयास्तव आतून एक बाहेरून एक अशी भूमिका घेता तर ते बौद्धिक क्लैब्य आहे. तिथे नैतिक अधिष्ठान नाही त्यामुळे अपयश नक्की आहे.

--

प्रतिवाद :

मग ह्याला उपाय काय ? ह्याला उपाय म्हणजे इस्लाम आणि ख्रिस्ती दोन्ही विचारसरणीवर थेट वैचारिक स्तरावरचा हल्ला. ह्या स्तरावर योग्य तो प्रतिवाद झाल्यास आपोपाप इतर स्तरावरील समस्या कमी होतात. इस्लाम आणि ख्रिस्ती धर्माचा मूळ पायाच अत्यंत ढिसाळ आहे. त्यातील अध्यात्मिक, सामाजिक आणि कायदेविषयक ज्या बाबी आहेत त्या पूर्णतः चुकीच्या आणि बुरसटलेल्या विचारसरणीवर आधारित आहेत. आणि, मुस्लिम आणि ख्रिस्ती लोक हे इतर हिंदू लोकांप्रमाणेच आहेत पण ह्या चुकीच्या विचारसरणीचे "बळी" आहेत हे जाहीर रित्या वारंवार मांडणे.

ह्यासाठी संपूर्ण इस्लामिक इतिहास, कायदे, कुराण, फतवा, सध्याचा समाज आणि त्याची उत्क्रांती ह्याचा सांगोपांग अभ्यास आणि तो सुद्धा मुस्लिम समाज आणि लोक ह्यांच्याविषयी मनात प्रेमभाव ठेवून करणे आवश्यक आहे. मुस्लिम व्यक्ती हे हाडामासाची व्यक्ती आहे ज्यांत फरक फक्त संस्कारांचा आहे. आणि हे संस्कार जर चुकीचे असतील तर ते संस्कार नक्की कुठले आणि त्यांना प्रत्युत्तर काय ह्याचे उत्तर शोधणे आवश्यक आहे.

इस्लामिक समाजाचा मिम हा आहे कि ह्या प्रकारचा वैचारिक प्रतिवाद ते सहन करत नाहीत. त्याला ते नेहमी हिंसेने प्रत्युत्तर देतात. त्यामुळे कुठलाच शहाणा माणूस इस्लाम वर टीका करायला जात नाही घाबरतो. हे सत्य असले तरी क्षात्रधर्म जागृत करून ती रिस्क घेतल्याशिवाय इस्लाम ला तोंड देणे शक्य नाही. पण ह्या युद्धांत संघ परिवार सारख्या संघटना ज्या वैचारिक गोधंळ घालत आहेत त्यामुळे फायद्यापेक्षा नुकसान जास्त होते. ह्या संघटना इस्लाम ची वैचारिक टीका सहन करून घेणार नाहीत हे नुपूर शर्मा प्रकरणातून सिद्ध झाले आहे.

इंटरनेट मुळे इस्लामवर टीका करणे सोपे झाले आहे. त्याशिवाय ज्या देशांत खरोखर अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य आहे त्यादेशांतील लोकांना भारतीय लोक ऐकू शकतात. कोएनरोड एलस्ट सारखया व्यक्ती बेल्जियम मधून लिहू शकतात किंवा अमेरिकेतील विविध लोकांचे विचार आपण भारतात ऐकू शकतो. सीताराम गोयल किंवा किंवा राम स्वरूप ह्यांची पुस्तके सध्या सर्वाना उपलब्ध आहेत. त्यामुळे नेहमीचे जे कंपू आहेत (संघ, भाजप सारख्या राजकीय संघटना) किंवा इस्कॉन सारख्या धार्मिक संघटना ह्यांना सुद्धा पर्याय आहेत हे एक स्वतंत्र बुद्धीची व्यक्ती सहज पाहू शकते. त्यामुळे नेहमीचे  'उर्दू म्हणजे इस्लाम' , ' देश मी रेहना होगा तो वंदे मातरम केहना होगा" किंवा "हम देखेंगे" कवितेला हिंदूंचे शिरकाण समाजणे. लव्ह जिहाद सारखे षडयंत्र सिद्धांत आणि ह्या सर्वांत स्वतःला तारणहार म्हणून पुढे पुढे करणारे नेतृत्व ह्यांच्या पलीकडे आधुनिक हिंदू युवा पाहू शकतील अशी अशा वाटते.

डॉक्टर एलस्ट ह्यांचा हा interview पहा : https://koenraadelst.blogspot.com/2019/03/interview-to-hindu-post.html

--

वैयक्तिक भूमिका 

इस्लाम हा "पंथ" वगैरे नाही आणि हिंदू धर्माशी कंपॅटिबल अजिबात नाही. त्यामुळे "हिंदू मुस्लिम" म्हणून काही नसते. हिंदू धर्मांत अनेक संप्रदाय वगैरे असले तरी हिंदू धर्माचे व्यवच्छेदक लक्षण म्हणजे कितीही वैचारिक मतभेद असले तरी हिंदू धर्मांतील विविध संप्रदायाना जे काही पवित्र आहे त्या पावित्र्याला सर्व इतर संप्रदाय आदर देतात आणि सर्व संप्रदायांत जे काही "दैवी" आहे त्याला मानवी स्वभावानुसार आश्चर्यमिश्रित आदराने पाहतात. आणि हे सर्व काही कुठल्या पुस्तकाच्या आदेशानुसार होत नाही तर हजारो वर्षांच्या उत्क्रांतीतून ते निर्माण झाले आहे.

ह्या विचारसरणीत इस्लाम आणि ख्रिस्ती धर्म हे म्लेंच्छ आहेत आणि होते आणि असतील. शिवरात्रीला जो आदर विष्णुभक्त देतो किंवा मोठा वैदिक ब्राम्हण कुठल्या जंगलांत एखाद्या देवचार पुढे नतमस्तक होऊन देतो तोच आदर ख्रिस्ती आणि इस्लामिक पद्धतीनं देणे पूर्णतः चुकीचे आहे कारण इस्लाम आणि ख्रिस्ती धर्माच्या मूळ शिकवणी प्रमाणे ते धर्म तोच आदर तुम्हाला आणि तुमच्या प्रतिकांना देत नाहीत उलट त्याची अवहेलना करतात.

पण हा झाला वैचारिक भेदभाव. हा विचारांच्या स्तरावर आहे. राष्ट्रीय किंवा कायदेशीर स्तरावर मुस्लिम आणि ख्रिस्ती कितीही कर्मठ असले आणि त्यांच्या पासून हिंदू समाज आणि पद्धतींना धोका जरी असला तरी कायद्याचा बडगा वापरणे किंवा कुठल्याही प्रकारची हिंसा वापरून त्यांच्या विचारसरणीचा पराभव करणे अनैतिक, हिंदू संस्कृतीच्या विरोधांत आणि सर्वांत महत्वाचे म्हणजे पूर्णतः impractical आहे. उलट सतत टीका, थेट वैचारिक हल्ला आणि हे सर्व त्याच्या लोकांविषयी विषयी प्रेम आणि त्यांच्या मूलभूत अधिकारांना लक्षांत ठेवून करणे आवश्यक आहे.

इस्लाम ख्रिस्ती धर्माचा प्रतिवाद ह्याचा अर्थ ह्या धर्मियांचा छळ किंवा त्यांना संशयास्पद वागणूक देणे असा नाही. ख्रिस्ती आणि इस्लाम धर्म टिकले आहेत त्याला सुद्धा काही कारण असेल. ख्रिस्ती धर्मांत आणि इस्लाम मध्ये सुद्धा तुम्ही खोलवर गेलात तर तुम्हाला आढळून येईल कि दैवी शक्तीविषयी आदर किंवा पावित्र्याची जी भावना आहे त्याला कदाचित एक हिंदू माणूस समजू शकतो. किंवा गालिब किंवा मन्सूर हल्लज प्रमाणे मुस्लिम सुद्धा वेदांत किंवा बनारस चे तीर्थ समजू शकतो. ह्याला कारण मानव म्हणून आम्ही एकाच वास्तूचे बनलो आहोत. पण, दैवी शक्तीच्या आदराच्या आजूबाजूला इस्लाम किंवा ख्रिस्ती धर्माने जे आपले वर्तुळ निर्माण केले आहे, त्याला टीकात्मक दृष्टीने पाहून बाहेरून त्याचा प्रतिवाद केल्याशिवाय त्याचे हिंसक स्वरूप, मागासलेला पणा कमी होणार नाही.

हे कठीण काम आहे आणि संधीसाधू लोकांचे नाही त्यामुळे राजकीय पक्षांना शक्य नाही. संघपरिवार सारख्या लोकांना सुद्धा शक्य नाही कारण सांख्यिक वाढीवर ज्या संघटनांचे लक्ष जास्त असते त्यांना आपली मूलभूत विचारसरणी dilute करावीच लागते. इस्कॉन सारख्या धर्मभीरू आणि काही अंशी अंधविश्वासी संघटनांना शक्य नाही. किंवा गांधीवादी किंवा अद्वैतवादी आत्यंतिक मानवीय प्रेम असल्यानं सुद्धा शक्य नाही. कविहृदय असल्यानं शक्य नाही कारण आपण मेलो तर चालेल दुसऱ्याला इजा नको अशी त्यांची भूमिका असते.

हि जबाबदारी शेवटी एकला चलो रे छाप लोकांचीच असेल.  

अटलांटिक सनद मूुळे भारताला स्वातंत्र्य मिळाले हे मी इथेच पूर्वी तुमच्या किंवा डॉ सुहास म्हात्रे किंवा अन्य कोणाच्यातरी प्रतिसादात वाचले होते. त्यापूर्वी अटलांटिक सनद बद्दल शालेय इतिहास पुस्तकात फक्त चार ओळी वाचल्या होत्या. ब्रिटिश साम्राज्य संपवून टाकण्याचा तुमचा उद्देश स्पष्ट आहे असे चर्चिल रुझवेल्टल म्हणाला होता असे त्या प्रतिसादात वाचल्याचे आठवत आहे.
त्यावेळी डॉ सुहास म्हात्रे, सुबोध खरे, नितीन थत्ते, क्लिंटन, श्रीगुरुजी, इंद्रराज पवार इत्यादी दिग्गज मंडळींचे प्रतिसाद फार जबरदस्त असायचे.  असो.

इस्लामची सांख्यिक वाढ झाली असली तरी अध्यात्मिक दृष्टिकोनातून इस्लाम कधीच हारला गेला आहे. क्वचित कुणी इस्लाम चा स्वीकार अध्यात्मिक कारणा साठी करतो. बहुतेक इस्लामी राष्ट्रे ह्यांच्यांत हिंसा आणि युद्ध करण्याची क्षमता असली तरी इतर राष्ट्रांची मांडलिक झाली आहेत.

 याबाबत मतभेद आहेत.  वैचारीक आणि शैक्षणीक दृष्ट्या प्रगत समाजाचे एक वैषिष्ठ्य असते ते म्हणजे त्यांची युद्ध करण्याची क्षमता  नष्ट होण्याच्या मार्गावर असते. त्यामुळे  ते नेहमीच युद्धात अप्रगत समाजाकडून हरतात. भारतावर इस्लामीक आक्रमणे झाली त्यात भारतीय पराभूत झाले हे  किंवा त्यानी आक्रमकांचे हवे तेवढे निर्दालन केले  नाही.  शक्य असूनही पृथ्विराजाने गझनीच्या महंदाला ठार मारले नाही. शक्य असूनही पेशव्यानी मुघलाना नष्ट केले नाही. ( उलट त्यांच्या मदतीला धावून गेले)  अशी अनेक उदाहरणे आहेत.

हीच परिस्थिती हल्लीच्या युरोपीयन राष्ट्रांची आहे. अनेक इस्लामीक राशःट्रातून शरणार्थी म्हणून आलेल्या इस्लामी लोकानी तेथे बस्तान बसवले आहे. ब्रिटनची ओळख इस्लामीक रिप्ब्लीक ऑफ ब्रिटन अशी करून द्यावी लागेल अशी परिस्थिती तेथे आहे.

लोकंसख्येच्या बळावर  अमेरीकेत न्यूयॉर्क चा मेयर  कोणतेही ख्रिश्चन पार्श्वभूमी नसलेला अशियायी वंशाचा एक मुस्लीम  होतो. या वरूनही तेच दिसते.

त्यामुळे इस्लामी राशःट्रे आज मांडलीक आहे असे वाटले तरे  वस्तुस्थिती भयावह आहे.

काही मुठभर लोक म्हणजे संपूर्ण भारत नव्हे! इंग्रज आणी गांधीआधीही कधी भारत एक नव्हता आणी ते दोघे गेल्यानंतरही एक राहिला नाही लगेच फाळणी झाली. हा देश “आपला “ आहे नी ह्या देशासाठी लढणे आपले कर्तव्य आहे हे लोकात गांधिनीच रुजवले.

शालेय शिक्षण रोजगाराभिमुख नसते. मुलांनी समाजात मिसळावे त्यांच्या वयाच्या मित्र मैत्रिणी मध्ये मिसळावे खेळावे आणि थोडाफार अभ्यास करावा, वाचन वगैरे करावे. त्यात एखादे पुस्तक add झाले तर बिघडले कुठे 

+१ श्रीगुरजींशी सहमत! त्यापेक्षा एखादी जर्मन फ्रेंच स्पॅनिश भाषा शिकली तर जास्त लाभ होईल!

रॉबर्ट क्लाइव्हच्या ह्या उपद्व्यापाबद्दल काहीच माहिती नव्हते.
हे सगळे डोळ्यासमोर घडत असताना सुद्धा राजा राममोहन रॉय यांनी इंग्रजी राजवटीला दैवी राजवट म्हणणे याचा अर्थ पुरेसा स्पष्ट आहे. ह्या किंवा ह्या आधीच्या साधारण पाचशे वर्षात भारताने शहामृगी वृत्तीची जोपासना केली हे मात्र खरे आहे. 

काही दिवसांपूर्वी गामा पैलवाना यांनी काही विशिष्ट इंग्लिश घराण्यांनी भारताची लूट केली अशा अर्थाचे लिहिले होते. इथे तुम्ही रॉबर्ट क्लाइव्ह सामान्य कारकून होता असे लिहिले आहे. हा क्लैाइव्हकाही दिवसांपूर्वी गामा पैलवाना यांनी काही विशिष्ट घराण्यांनी भारताची लूट केली अशा अर्थाचे लिहिले होते. इथे तुम्ही रॉबर्ट क्लाइव्ह सामान्य कारकून होता असे लिहिले आहे. मग क्लाइव्ह हा त्यांंच्याt अपवाद होता कींिंवा कसे देव जाणे 

बंगालमधील १७७० च्या दुष्काळाचा वर उल्लेख आहे म्हणून आणखी एक गोष्ट लिहितो. हे थोडे विषयांतर आहे. हे पूर्वी खरडफळ्यावर लिहिले होते. पण आता खरडफळ्यावर लिहिलेले काही काळात नष्ट होते त्यामुळे भविष्यात कधी संदर्भासाठी लागला तर हे लिहित आहे. 

उत्तर भारतावर अहमदशाह अब्दालीने १७५७-५८ मध्ये हल्ला केला होता. त्यावेळेस दिल्लीत अनागोंदी होती. मोंगल बादशाह शाहआलम अवधचा नवाब शुजाउद्दौलाच्या आश्रयाला पळून गेला होता. पुढे १७६१ मध्ये मराठ्यांचा पानिपतमध्ये पराभव झाला आणि उत्तर भारतातील मराठ्यांचे वर्चस्व बरेच कमी झाले- खरं तर संपलेच. हाच शुजाउद्दौला पानिपतमध्ये मराठ्यांविरोधात अब्दालीच्या बाजूने लढला होता. नंतर १७६४ मध्ये शुजाउद्दौला, मीर जाफरनंतर नवाब झालेला मीर कासीम आणि अवधमध्ये आश्रयाला असलेला फुसका मोंगल बादशाह शाह आलम या तिघांची इंग्रजांविरोधात १७६४ मध्ये बक्सर येथे लढाई झाली. त्यात इंग्रज मूठभर सैन्य असले तरी आधुनिक शस्त्रांच्या मदतीने जिंकले. त्यानंतर १७६५ मध्ये अलाहाबादचा तह झाला आणि फुसक्या मोंगल बादशाह शाह आलमला अलाहाबादच्या किल्ल्यात इंग्रजांनी बंदिस्त करून ठेवले. मधल्या काळात पानिपतच्या हादऱ्यानंतर विस्कटलेली मराठी सत्तेची घडी परत बसायला सुरवात झाली. १७७१ मध्ये महादजी शिंदेंनी अलाहाबादवर हल्ला करून मोंगल बादशाह शाह आलमला सोडवून दिल्लीला नेले आणि परत दिल्लीच्या गादीवर बसविले. महाराष्ट्रगीतात- 'दिल्लीचे तख्त राखितो महाराष्ट्र माझा' हा उल्लेख मला वाटते त्यावरून आला असावा. त्यावेळेस महादजी शिंदे इतके बलिष्ठ होते की इंग्रजांनी त्यांना विरोध केला नाही आणि शाह आलमला अलाहाबादच्या किल्ल्यातून बाहेर जाऊ दिले. 

मला एक गोष्ट समजत नाही- महादजी शिंदे त्यावेळेस इतके बलिष्ठ होते आणि ते अलाहाबादपर्यंत गेले होते तर बंगालला पिळणाऱ्या इंग्रजांना धडा शिकवायला पुढे बंगालवर हल्ला करायला का गेले नसावेत? त्यावेळेसचा बंगाल प्रांत म्हणजे आताचा भारतातील बंगाल, बांगलादेश, आसाम, बिहार आणि ओरीसा इतका मोठा होता. अलाहाबादहून बिहार काही फार दूर नाही. बरं असे म्हणावे का की त्यावेळेस दळणवळणाची साधने मर्यादित होती म्हणून बंगालमधील बातमी पुण्यापर्यंत पोचली नाही? तर तसे अजिबात नाही. १७७१ नंतर दोन वर्षांची गोष्ट. ईस्ट इंडिया कंपनीचे कर्मचारी (रॉबर्ट क्लाईव्हपासून अगदी कनिष्ठ कर्मचाऱ्यापर्यंत सगळे) कमालीचे भ्रष्ट होते. मुळात कंपनी बंगालला लुटत होती त्यात हे स्वत: पण लोकांना लुटत होते आणि कंपनीची लूट स्वत:च्या पदरात घालून श्रीमंत होत होते. त्यामुळे १७७३ मध्ये कंपनीची स्थिती कमालीची खालावली. त्यावेळेस मग कंपनीचे ब्रिटिश सरकारकडे मदतीची मागणी केली. ते इतिहासातील पहिले 'कॉर्पोरेट बेल-आऊट' असे म्हणता येईल. तेव्हा इंग्रज सरकारने रेगुलिटिंग ॲक्ट पास करून कंपनीच्या कारभारावर काही निर्बंध घातले आणि कंपनीला मदत केली. त्यावेळेस कंपनीच्या लंडनमधील गोदामांमध्ये चीनमधून विकत घेतलेला अतिरिक्त चहा पडून होता. कंपनीला मदत व्हावी म्हणून इंग्रज सरकारने कंपनीला तो चहा अमेरिकेत विकायची परवानगी दिली. अमेरिकन स्वातंत्र्ययुध्दात 'बॉस्टन टी पार्टी' म्हणून एक महत्त्वाची घटना आहे त्यात अमेरिकन वसाहतवाले बॉस्टन बंदरात लंडनहून आलेल्या जहाजांवर चढले आणि त्यातील चहा त्यांनी समुद्रात फेकून दिला. तो चहा ईस्ट इंडिया कंपनीचा होता. तेव्हा ईस्ट इंडिया कंपनीचा चहा अमेरिकेत नको यासाठी 'त्यांचा चहा स्वस्त म्हणून आपल्या चहा उत्पादकांना तोटा होईल' हे कारण होतेच पण दुसरे कारण होते- ईस्ट इंडिया कंपनी भारतात इतकी लूटमार करत आहे अशी कंपनी आपल्याला अमेरिकेत नको. पुढे अमेरिका स्वतंत्र झाल्यानंतर दुसरे अध्यक्ष झालेले जॉन ॲडम्स यांचे चुलत चुलत भाऊ होते सॅम्युएल ॲडम्स. हे सॅम्युएल ॲडम्स अमेरिकेच्या 'फाऊंडिंग फादर्स' पैकी एक महत्त्वाचे नाव होते. त्यांनी त्यावेळेस ईस्ट इंडिया कंपनीविरोधात झोड उठवली होती. 

सांगायचा मुद्दा हा- की ईस्ट इंडिया कंपनी बंगालमध्ये काय करत आहे हे त्यावेळेस अमेरिकेत माहित असेल तर पुण्यात ते कळले नसेल ही शक्यता शून्य असावी. तरीही मराठ्यांनी त्याविषयी कोणतीही कारवाई केली हे मला तरी माहित नाही. बरं मराठे बंगालवर पूर्वी चाल करून जात नव्हते का? तर तसे अजिबात नाही. १७४० ते १७५६ या काळात बंगालचा नवाब असलेल्या अलीवर्दी खानच्या काळात मराठे बंगालवर नियमितपणे हल्ला करत असत आणि चौथाई गोळा करत असत. त्याला त्यावेळी 'बारगी हल्ला' असे बंगालमध्ये म्हटले जायचे. मग मराठी सत्ता स्थिरावल्यानंतर आणि स्वत: इंग्रज जर महादजी शिंदेची शक्ती जाणून होते तर ईस्ट इंडिया कंपनीच्या लुटारूंना धडा शिकवायला त्यांनी काहीही का केले नाही?

एकूणच त्या काळातील मराठ्यांचे राजकारण समजत नाही. पानिपतमध्ये मराठ्यांना दणका बसल्यानंतर म्हैसूरच्या हैदर अलीने चौथाई देणे बंद केले. म्हणून १७६४ मध्ये माधवराव पेशव्यांनी हैदरवर हल्ला केला होता. त्यात मराठे जिंकल्यानंतर हैदरने परत चौथाई देणे मान्य केले. २-३ वर्षे ती चौथाई दिली पण नंतर परत बंद केली. १७६७-६९ मध्ये पहिले इंग्रज-हैदर युध्द झाले तेव्हा इंग्रजांच्या बरोबर कोण होते? तर हैद्राबादचा निजाम आणि मराठे. हो.. माधवराव पेशव्यांच्या नेतृत्वाखाली मराठे हैदरविरोधात इंग्रजांबरोबर गेले होते. पुढची गंमत ऐकायची आहे का? हैदरने आपल्याविरोधात झालेली ही महायुती मोडून काढली. काही शक्कल लढवून (विस्तारभयास्तव ते लिहिणे टाळतो) निजामाला तटस्थ राहायला भाग पाडले आणि मराठ्यांना थकलेली चौथाई आणि वर काही पैसे देऊ केले. ते पैसे मिळाल्यानंतर माधवरावांनी त्या लढाईतून अंग काढून घेतले. 

म्हणजे काय चालू काय होते?बंगालमध्ये नंगानाच घालणाऱ्या इंग्रजांबरोबर तुम्ही जाणार. का? तर हैदर चौथाई देत नाही म्हणून. त्याने चौथाई आणि वर पैसे दिल्यावर तुम्ही अंग काढून घेणार? मग कुठला भारत देश आणि कुठचे काय? इंग्रज परकीय आहेत या एकाच कारणासाठी त्यांना इथून हाकलून द्यायला हवे होते. पण कुठचे काय. इंग्रजांना परकीय म्हणायचे तरी कोणत्या आधारावर? आपण कोण आणि आपले कोण याच व्याख्या मुळात स्पष्ट नसतील तर इतर कोणालाही परकीय म्हणणार ते कोणत्या आधारावर? कोण भारतीय आणि कोण परके वगैरे सोडाच. मराठ्यांचा रस होता फक्त चौथाई वसूल करण्यात असे खेदाने नमूद करावेसे वाटते. अशी इतरही अनेक उदाहरणे आहेत ज्यावरून आपल्याला म्हणता येईल की त्यावेळेस हा देश आपला आहे आणि इंग्रज बाहेरचे आहेत हे कोणाला वाटतच नव्हते तसेच परस्पर रस्सीखेच करायच्या काळात राजकारणाच्या सारीपाटावर वेगवेगळ्या सोंगट्या होत्या तशीच इंग्रज म्हणजे गोरी सोंगटी आहे असे मानले जात असावे असे म्हणायला जागा आहे.

बरं अलीवर्दी खान मराठ्यांना चौथाई देत होता ती चौथाई प्लासीनंतर इंग्रजांनी चालू ठेवली होती का? अजिबात नाही. मग निदान त्या कारणासाठी तरी बंगालवर हल्ला करायचा. तर तसे पण नाही. की गोऱ्यांपेक्षा आपण कोणीतरी कमी ही गुलामीची भावना त्यावेळेसही भिनलेली होती?

असा सगळा सावळा गोंधळ असायच्या काळात इंग्रज इथे आले आणि त्यांनी हातपाय पसरले यात काही आश्चर्याची गोष्ट आहे का? त्यातल्या त्यात समाधान इतकेच की भारतात इंग्रजांचेच राज्य आले. सगळ्या गोऱ्या लुटारूंमध्ये इंग्रज त्यातल्या त्यात सोबर. दक्षिण अमेरिकेत स्पॅनिश लोकांनी, ब्राझीलमध्ये पोर्तुगीजांनी, आफ्रिकेत फ्रेंचांनी आणि इंडोनिशियात डचांनी भारतातील इंग्रज बरेच परवडले असे अत्याचार केले होते.

हा तो लेख 

संघोट्यांच्या अपप्रचाराला हे माझे उत्तर..

अब्जावधी चरख्यांच्या फेऱ्यांनी मिळालेल्या स्वातंत्र्याची गोष्ट.. जरूर वाचा.

लॅंकशायर इंग्लंड मधील मोठे औद्योगिक केंद्र, जिथल्या कापड गिरण्या महात्मा गांधींच्या चरखा आंदोलनामुळे बंद पडल्या. आणि जेव्हा गांधींनी तिथे जाण्याची इच्छा व्यक्त केली, तेव्हा ब्रिटिश अधिकारी घाबरून गेले.
लॅंकाशायर शहर गांधींच्या रक्तासाठी तहानलेले होते.
ब्रिटीशांना माहीत होते की महात्मा गांधी तिथे गेले, तर त्यांचे माॅब लिचिंग केलं जाईल.
●●

पंधरा वर्षांपासून महात्मा गांधींनी भारतात परदेशी कपड्यांविरुद्ध आंदोलन उभं केलं होतं. परदेशी कपडे म्हणजे वाईट, गुलामीचं प्रतीक, ते घालणं म्हणजे पाप आणि देशद्रोह, अशी भावना त्यांनी निर्माण केली.
अशी परिस्थिती निर्माण झाली की लोक आपले सूट, शर्ट, कोट, धोतरं, पँट घेऊन येत आणि चौकात मोठ्या होळ्यांमध्ये जाळत. कापडाच्या दुकानांबाहेर काँग्रेसचे कार्यकर्ते उभे राहत. लोकांना कपडे खरेदी करू नका म्हणून विनवणी करत.
ते दुकानाच्या दारात झोपत. “तुम्हाला खरेदी करायचीच असेल, तर आमच्या छातीवर पाय ठेवून जा” असं म्हणत.
ना धरणे, ना मोर्चा, ना घोषणा, ना हल्ला.
या, तुमचे कपडे जाळा.
मग घालायचं काय?
खादी घाला.
आपल्या हाताने कातलेली.
●●
गांधी खादीचे ब्रँड अ‍ॅम्बेसेडर झाले.
मुलाखत देताना ते चरखा कातत.
कोणाला भेटताना चरखा कातत.
सभेच्या मंचावरही चरखा कातत.
स्वागत करताना सूताची माळ घालत.
त्यांचे फोटो कुठल्याही कारणासाठी छापले गेले, तरी ते चरख्यासोबतच असायचे.
चरखा राष्ट्रदेव झाला आणि सूत कातणं म्हणजे त्याची पूजा.
प्रत्येक गांधीवादी सकाळी उठायचा, चरखा कातायचा आणि त्याच कापडाचे कपडे घालायचा.
खादी म्हणजे एक नवीन चीवर बनलं होतं.
जसं बुद्धाचे शिष्य त्यांच्या चीवरावरून ओळखले जात, तसं प्रत्येक देशभक्त खादीवरून ओळखला जायचा.
हे सगळं गांधींचं वेड होतं का?
●●
महात्मा गांधी समजून घ्यायचे असतील, तर गांधींसारखा विचार करावं लागेल.
त्यांना इतिहासही माहीत होता आणि अर्थशास्त्रही.
त्यांना माहीत होतं की इंग्रज भारतात राज्य करण्यासाठी आले नव्हते.
वसाहतवाद म्हणजे मुळात व्यापार असतो.
कारभार हे फक्त त्याचं साधन असतं.
देश चालवायला जितका खर्च होतो, त्यापेक्षा जास्त उत्पन्न कर आणि व्यापारातून मिळालं पाहिजे.
नफा झाला पाहिजे.
नफा झाला नाही तर काय होतं?
घाट्याचा सौदा होता म्हणून तर ब्रिटिशांनी अफगाणिस्तान सोडून दिला.
शीखांना हरवलं, म्हणून पंजाब ठेवला, पण काश्मीर डोगऱ्यांना विकला.
तिबेटकडे मोठ्या मोहिमा केल्या नाहीत, पण सुगौली करारात नेपाळकडून सुपीक तराईचा प्रदेश घेतला.
मग भारतात त्यांचे मुख्य उत्पन्नाचे स्रोत कोणते होते?

कापडाचा बाजार,
मीठावरचा कर,
दारूची दुकाने.
●●
समजा एखाद्या देशातून 100 रुपये मिळतात आणि देश चालवायला 80 रुपये खर्च होतात.
तर फक्त 30 रुपयांचा फटका बसला, तरी सगळा व्यवसाय तोट्यात जाईल.
धंदा चालू ठेवणंच परवडणार नाही.
भारत ब्रिटिश कापडांचा 40 टक्क्यांहून अधिक बाजार होता.
1920–21 मध्ये हा बाजार 102 कोटींचा होता.
1922 मध्ये तो 57 कोटींवर घसरला.
मीठावरील कर भारत सरकारच्या महसुलाच्या 8 टक्के होता.
दांडी यात्रेनंतर, 1931 पर्यंत तो फक्त 1.5 टक्के राहिला.
संपूर्ण देशात सविनय कायदेभंगामुळे बेकायदेशीर मीठ विकलं जात होतं.
लोक खादी घालत होते.
दारूची दुकाने वेढली जात होती.
देशभर जेल भरून गेले होते.
सरकारची दहशत कमी होत होती.
आता दर हजार लोकांमागे जास्त अधिकारी, जास्त पोलीस, जास्त पोलीस ठाणी ठेवावी लागत होती.
खर्च वाढला, नफा कमी झाला.
●●
सततच्या तोट्यामुळे लॅंकशायरच्या गिरण्या बंद पडू लागल्या.
२४ तास चालणाऱ्या गिरण्यांत आधी कामाचे दिवस कमी झाले,
मग आठवड्यात फक्त ३ दिवस,
आणि शेवटी टाळेबंदी.
तेथील कामगारांची हालत खराब झाली.
संप, दंगे, अराजक सुरू झालं.
ब्रिटिश वृत्तपत्रे यासाठी गांधींनाच जबाबदार धरत होती.
लॅंकशायर मधील ब्रिटिश कामगार गांधींच्या रक्तासाठी तहानलेले होते.
सरकार घाबरलेलं होतं.
●●
गांधींना चर्चेसाठी लंडनला बोलावलं गेलं.
त्यांना बकरीच्या दुधाचा चहा दिला गेला.
विन्स्टन चर्चिल बकिंगहॅम पॅलेसच्या पायऱ्या चढणाऱ्या या अर्धनग्न फकिराकडे पाहून दात ओठ खात होता.
तेव्हा महात्मा गांधी म्हणाले.. 
“मला लॅंकशायरच्या गिरणी कामगारांना भेटायचं आहे.”
●●
कडेकोट सुरक्षेत त्यांना तिथे नेण्यात आलं.
रुथ बोर्डमन आणि डोरोथी डोनेलन यांनी अनेक वर्षांनंतर या संदर्भातील आठवण लिहिली आहे..

“तो लहानसा माणूस आला.
मी माझ्या आईकडे पाहून म्हणाले,
‘आई, हे गांधी कोण?’
आई म्हणाली, ‘तोच तो माणूस आहे.’
मी म्हणाले,
‘तो काही महत्त्वाचा वाटत नाही. तो तर फार गरीब दिसतो. त्याच्याकडे नीट कपडेही नाहीत. पायांच्या मध्ये पांढरंसं काहीतरी होतं, मोठ्या नॅपीसारखं. खांद्यावर काहीतरी गुंडाळलेलं होतं. पायात काहीच नाही, फक्त चप्पल! मला भीती वाटली.’
मी म्हणाले,
‘आई, यांच्या पायात बूटही नाहीत!’”
●●

कामगारांनी आपल्या सर्वात मोठ्या शत्रूला पाहिलं.
पण त्याला मारलं नाही... 
ते त्याच्या जवळ बसले... 
आपल्या तक्रारी सांगितल्या... 
आपल्या अडचणी मांडल्या... 
बहिष्कार थांबवण्याची विनंती केली...

गांधी ऐकत राहिले... 
त्यांनी या बद्दल दुःख व्यक्त केलं... 
आणि त्या गिरणी कामगारांना सांगितलं की ते त्यांच्यावर प्रेम करतात... 
पण ते म्हणाले..

“तुम्ही गरीब आहात, हे मला माहीत आहे.
पण माझ्या भारतातील लोक त्याहूनही खूप गरीब आहेत.
एखाद्या गरीबाच्या छातीवर पाय ठेवून त्याला महाग वस्तू खरेदी करायला आपण कसं भाग पाडू शकता?”

या संवादाने गिरणी कामगारांच्या महात्मा गांधींबाबतची मनातील कटुता नाहीशी झाली.
त्या गिरणी कामगारांच्या बायका त्यांना घेरून उभ्या राहिल्या... 
त्यांच्याशी हसल्या, बोलल्या, खायला दिलं.
हसत, आशीर्वाद देत महात्मा गांधींनी त्यांना निरोप दिला.
दहा वर्षे ब्रिटिश वृत्तपत्रांनी तयार केलेला खलनायक,
तिथून संत बनून परतला.
●●

ब्रिटनला दिलासा मिळाला नाही.
पहिल्या महायुद्धानंतर पौंडाची किंमत टिकवण्यासाठी ब्रिटन आपला खजिना रिकामा करत होता.
त्यात 1929 ची महामंदी आली.
आणि भारत.. जो त्यांचा मुकुटमणी होता, सर्वात मोठा बाजार आणि उत्पन्नाचा स्रोत.. तोट्यात जात होता.

1935 च्या सुधारणा आल्या ... 
प्रांतिक स्वायत्तता भारतीयांकडे दिल्या गेल्या.. .
पण हट्टी स्वभावाच्या महात्मा गांधींना पूर्ण स्वराज्य हवं होतं...

दुसरं महायुद्ध सुरू झालं.
ब्रिटनला भारत आणि काँग्रेसची मदत हवी होती.
महात्मा गांधींनी १९४२चे ‘भारत छोडो’ आंदोलन सुरू केलं.

युरोपमध्ये हिटलर, पूर्वेकडे जपानशी ब्रिटन अस्तित्वाची लढाई लढत होता.
आणि भारतात महात्मा गांधींचे लोक उठाव करत होते.
मुकुटमणी भारत, आता मुकुटावरचं ओझं बनला होता.

●●
हे सगळं झालं
अब्जावधी चरख्यांच्या फेऱ्यांमुळे,
महात्मा गांधींनी घडवलेलं... 
मोहनकाका सारखे लोक म्हणतात स्वातंत्र्य चरख्यामुळे मिळालं नाही... 
पण स्वातंत्र्य पिस्तुलामुळेही मिळालं नाही...

ते मिळालं.. 
संपूर्ण व्यवस्थेला दिलेल्या सततच्या विरोधामुळे,
चरख्याच्या फिरण्यामुळे,
मुठभर मिठामुळे,
आर्थिक पातळीवर दिलेल्या सातत्यपूर्ण आघातामुळे... 
लाखो करोडो लोकांच्या छोट्या छोट्या योगदानामुळे...
https://www.facebook.com/share/1G5a98TFJj/

इंग्रजांनी जशी सती प्रथा बंद पडली म्हणतात तशी अस्मानी पुस्तकातल्या प्रथांविरुद्ध इंग्रजांना काही सुधारणा करता आल्या का याचे कुतूहल आहे. तेव्हा फाळणी झालेली नसल्याने त्यांची संख्याही त्यांच्या कुप्रथा बंद पाडण्यासाठी पुरेशी होती.