करोना : स्वलालधन्य जाहलो मी

आता पुढे काय? कुठे विसा वगैरे हवा असल्यास लशीची सक्ती होती. ज्यांना जायचं होतं त्यांनी घेयली.

लस घेण्यासाठी सक्ती केली होती हे मी कुठे वाचले नाही. लस घेणे सगळे ऐच्छीक होते. पण लस न घेतल्यांमुळे जर कुठे अडथळा येत असेल (पक्षी परदेश भ्रमण, कार्यालय, उपहार ग्रुह ई.) तर ते सर्वस्वी आपली जबाब्दारी होती. लोकडाउन नंतर जेव्हा आमच्या गावात उपहार ग्रुह पुन्हा सुरु झाले तेव्हा तिथे फक्त लसवंतांना प्रवेश होता. त्यावर काही व्यक्ती स्वातंत्र्याचा गळा घोटला वगेरे वगेरे बोलत होते. तेव्हा जर लस न घेणे हे जर एखाद्याचा व्यक्तीगत निर्णय असेल तर त्याला प्रवेश द्यायचा की नाही हा पण त्या आस्थापणेचा निर्णय आहे. त्यात सक्ती करता येत नाही असा निर्णय झाला होता. असो. या विषयावर खुप चर्वण झाले आहे .. तेव्हा इथेच थांबतो.

लस घेण्याची सक्ती केलीच होती.फक्त सरळ सक्ती न करता वाकड्या मार्गाने केली होती. इतके निर्बंध टाकले होते की माणसाला लस घेतली नसेल तसे बाहेर पडणे,प्रवास करणे,नोकरी करणे,शॉपिंग करणे,कठीण झाले होते.

जर संचारबंदी किंवा लॉकडाऊन, टाळेबंदी, लसीकरण, मुखाच्छादन (मास्क), स्वच्छता वगैरे ह्यामुळे कोरोना आटोक्यात आला नाही तर मग तो कशामुळे आटोक्यात आला ? काही वर्षांपूर्वी क्षय झालेल्या व्यक्तींना आयसोलेटेड जागेत किंवा हॉस्पटिलच्या वॉर्डमध्ये ठेवीत ज्यामुळे क्षय बरा होत होता की नाही ते माहीत नाही पण त्यामुळे रोग जास्त पसरू शकला नाही हे सत्य आहे. जोपर्यंत कोरोना नक्की कशामुळे होतो व त्यावर रामबाण उपाय काय हे माहीत नसेल तर जे काही माहीत असलेले प्रतिबंधात्मक इलाज करणे, उपचार पाळणे हे गरजेचं आहे असं माझं मत आहे. कोरोना काळात जर माझ्या बाजूला येऊन एखादी व्यक्ती खोकू लागली व तिने मास्क घातला नसेल तर एकतर तिनेच स्व:ताहून दूर जावे किंवा मी तरी दूर व्हावे असं मला वाटतं. ज्यावेळी रोगावर उपाय माहीत नसेल तर जे काही उपलब्ध ज्ञान आहे त्या जोरावर उपचार करणे गरजेचे आहे. "गो कोरोना, गो" म्हणणे, थाळ्या वाजवणे, घंटा नाद करणे वगैरे फक्त मनाला उभारी देण्याचे काम करू शकतात पण रोग दूर नाही करू शकत ही वस्तुस्थिती आहे. कोरोना काळात सरकारनी जी काही पावले उचलली ती योग्य होती ह्या मताचा मी आहे.

करोना हा रोग वा जे काही आहे ते सर्दीपडसे किंवा फ्ल्यू सारखा आजार आहे. त्याची साथ दरवर्षी नेमेची येतेच. आणि तशीच जातेही.

अमेरिकन आकडे दरवर्षी फ्ल्यू मध्ये मरणारे लोक- २०,०००-६०,००० दोन वर्षात अमेरिकेत झालेले कोव्हिड मृत्यू- १०,२३,०००

करोना होणे म्हणजे नेमके काय? ८०% लोकांना लक्षणं दिसंतही नाहीत. मग रोग कसला झाला ? करोना खरंच इतका घातक आहे की वारंवार चाचणी करून लोकांना पटवून द्यावं लागतं की तुम्हांस रोग झालाय ते .... ?

हो. लक्षणं दिसत नसतानाही विषाणूंचाणप्रसार होऊ शकतो म्हणून हे गरजेचे आहे.

करोनाच्या विषाणूचा अस्सल नमुना आजूनही विलग केलेला नाहीये. ही वस्तुस्थिती आहे. थाळ्या बडवून रोग बरा होत नाही, अगदी त्याप्रमाणेच नुसती बोंबाबोंब केल्यानेही रोग होत नसतो.

SARS-CoV-2 has been isolated and its complete genome has been sequenced

काळात सरकार मेकॉलेछाप पद्धतीने वागलं. जरा म्हणून स्वत:ची अक्कल वापरायची नाही असा चंग बांधला होता. त्यामुळे हकनाक बळी गेले.

बळी गेले ? ते कसे ? कोव्हिड प्रसार जास्त झाला असता तर आणखी बळी गेले असते हे स्पष्ट नाही काय ? उलटपक्षी कोव्हिड काळात जी थेट मदत गोरगरिबांना करण्यात आली आहे त्याने absolute powerty जगभरात तात्पुरती कमी झाल्याचे दिसत आहे.

मी तरी तुमच्या विचारांशी पूर्ण सहमत. खरेतर करोना मुळे किती मेले आणि अँटीबायोटिकसच्या बेसुमार अतिरेकी माऱ्याने किती मेले हे तो देवच जाणे.मी स्वतः लस घेणे खूप टाळले,पण शेवटी नाईलाजाने घ्यावी लागली,लसीचा एकतरी डोस असल्याशिवाय विमानप्रवासास बंदी होती.सुप्रीम कोर्ट काही का म्हणे,ह्यांना जे करायचे ते ह्यांनी केले.

1)काहीच लक्षण नसलेल्या व्यक्ती ल पण सरकारी विलागिकरण आणि उपचार केंद्रात भरती केले गेले आणि काहीच त्रास नसताना पण खूप दिवस तिथे ठेवले गेले.अशी उदाहरण मी काही बघितली आहेत. त्या मुळे जे गंभीर त्रासाने ग्रस्त होते त्यांना प्रवेश मिळाला नाही. २) कोरोना वर उपचार म्हणून ज्या औषध चा प्रचार,प्रसार आणि त्याच औषधांनी उपचार केले गेले. काही दिवसानंतर जी औषध जालीम म्हणून प्रसिद्ध केली होती ती किती हानिकारक ठरली ह्याच्या बातम्या येवू लागल्या. ३), ब्लॅक फंगस ची निर्मिती उपचार मधील काही तरी चुकी मुळेच झाली.पण ते कधीच स्पष्ट केले नाही.आज पण भारतात ब्लॅक फंगस चे रुग्ण अचानक covid काळातच का वाढले ह्या वर कोणी बोलत नाही.अगदी who पण बोलत नाही.

लशीची सक्ती नसावी हे शंभर टक्के योग्य. आणि सर्वच औषधे / उपचार यांबाबत सदैव लागू असणे योग्य. पण रोग आणि लस हे दोन्ही थोतांड, हा रोग मुळात गंभीर नाहीच आणि लस निरुपयोगी आहे हेही अति टोकाचं वाटतं. धडधाकट वगैरे अशा सरसकट व्याख्या करणे अवघड आहे. ऐंशी नव्वदचे वृद्ध यातून सहज बाहेर पडताना दिसले आणि डोळ्याला दिसताना रिझनेबली धडधाकट वाटणारे तरुण, व्यायामपटू, मजबूत लोक अनपेक्षितपणे मृत्यू पावताना दिसले. तेव्हा हा आजार अनप्रेडिक्टेबल आहे यात शंका नसावी. बाकी सक्ती नसण्याबाबत विवेचन योग्यच आहे.

अमेरिकन टर्म्स मध्ये : लस , मास्क आणि लॉकडाऊन ची सक्ती करणारे = डेमोक्रॅटिक लस , मास्क , लॉकडाऊन ऐच्छिक असावे असे म्हणणारे = रिपब्लिकन आता भारतातील ह्याचे समान अर्थी शब्द शोधणे काही जास्त अवघड नाही . कारण लोकांना त्यांचे निर्णय घ्यायचे स्वातंत्र्य असावे असे म्हणाणारा एक ग्रुप होता अन लोकांवर प्र्तयेकवेळी सक्ती करणारा एक ग्रुप होता इथेही !! अवांतर : ह्या संदर्भाने सी.बी.सी अर्थात कॅनडा ब्रॉडकास्तिंग कॉर्पोरेशनने एक मजेशीर विधान येथे आठवते -

The word freedom has become common among far-right groups, experts say.

=))))

अधिकृत संस्थे चे निष्कर्ष मान्य करावेत!!!!! बाह्य दबाव प्रचंड असतो अशा संस्थेवर ह्या सत्याकडे डोळे झक करून पण. कारण शेवटी तेच अधिकृत सत्य असते. का विचार करू नये असे पॉइंट. १)जगात मानवाच्या उत्पत्ती पासून आज पर्यंत अनेक साथीचे आजार येवून गेले असणार. अर्थात च सर्व आपल्याला माहीत नाहीत. पण साधीचे आजार समुद्राच्या लहरी सारखे असतात. भरती म्हणजे पीक पॉइंट वर आणि त्या नंतर ओहोटी म्हणजे विषाणू,जिवाणू कमजोर होवून साथ निघून जाते. आणि हे नैसर्गिक रीत्या घडते. Covid बाबत पण तेच घडले असेल.लसी नी फक्त वेळ कमी केली असेल. २) रोगविषयी डेटा माझ्या मते दोन प्रकार चा असावा. एक संशोधन करणाऱ्या संस्था नियंत्रित वातावरणात ठराविक लोकांचा अभ्यास करून मिळालेला डेटा. हा खूप कमी लोकांचा अभ्यास करून आणि नियंत्रित वातावरणात डेटा मिळवून त्या वर निष्कर्ष काढले जातात. हे सर्व जगाला ,विविध स्थिती मध्य राहणारी लोक,विविध जीवन शैली असणारी लोक,विविध आहार. घेणारी लोक .विविध वंशाची लोक ह्यांना लगुच होईल असे काही नाहीं. लस अशाच डेटा वर बनवली आहे आणि ती किती परिमाण कारक आहे ह्याचा निष्कर्ष पण ह्याच प्रकार च्या डेटा वर आधारित आहे. दुसरा डेटा हा विस्तृत असतो. जगभरातील रोग ग्रस्त लोकांची स्थानिक संस्था नी जमा केलेली माहिती वर आधारित असतो. आणि हाच डेटा सत्य सांगू शकतो पण असा डेटा जमा करण्याचे guiide लाईन सरकार ठरवतात. त्या मुळे चाकोरी बद्ध च माहिती गोळा होते.

पाश्चिमात्य देश,अमेरिका,ह्या देशांना च corona नी सर्वात जास्त फटका दिला. इटली,ब्रिटन,अमेरिका.आणि बाकी देश. आरोग्य सेवा उत्तम,स्वच्छता तरी हेच देश सर्वात जास्त बाधित. स्वच्छता आणि covid प्रसार ह्याचा संबंध कसा लावणार. Omicron. जो नंतर आला.पहिला रुग्ण दक्षिण आफ्रिका . त्यांच्या आकड्या वर मी लक्ष ठेवायचो. खुप कमी लसीकरण झालेला देश आहे दक्षिण आफ्रिका.गरीब तर आहेच,आरोग्य सुविधा पण जास्त नाहीत. काहीच दिवसात amiycron नी दक्षिण आफ्रिकेतून काढता पाय घेतला. आणि सर्वात जास्त लसीकरण झालेले देश,सर्वात उत्तम आरोग्य सुविधा असलेले देश,स्वच्छता मध्ये पुढे असणारे देश. ह्यांना 440 volt च झटका omiycron नी दिला. लसीकरण काही कामाला आले नाही. बिल गेट्स,आणि असे दिग्गज लसी उद्योगात आहेत. हा पॉइंट हल्ल्यात घेऊ नयेत

पाश्चिमात्य देश,अमेरिका,ह्या देशांना च corona नी सर्वात जास्त फटका दिला. इटली,ब्रिटन,अमेरिका.आणि बाकी देश. आरोग्य सेवा उत्तम,स्वच्छता तरी हेच देश सर्वात जास्त बाधित. स्वच्छता आणि covid प्रसार ह्याचा संबंध कसा लावणार. Omicron. जो नंतर आला.पहिला रुग्ण दक्षिण आफ्रिका . त्यांच्या आकड्या वर मी लक्ष ठेवायचो. खुप कमी लसीकरण झालेला देश आहे दक्षिण आफ्रिका.गरीब तर आहेच,आरोग्य सुविधा पण जास्त नाहीत. काहीच दिवसात amiycron नी दक्षिण आफ्रिकेतून काढता पाय घेतला. आणि सर्वात जास्त लसीकरण झालेले देश,सर्वात उत्तम आरोग्य सुविधा असलेले देश,स्वच्छता मध्ये पुढे असणारे देश. ह्यांना 440 volt च झटका omiycron नी दिला. लसीकरण काही कामाला आले नाही. बिल गेट्स,आणि असे दिग्गज लसी उद्योगात आहेत. हा पॉइंट हल्ल्यात घेऊ नये

https://www.google.co.in/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.stat… Covid मुळे झालेल्या मृत्यू ची टक्केवारी बघा . गरीब मागास देशात कमी आहे.श्रीमंत देशात जास्त आहे. लस विकत घेण्याची ज्या देशाची जास्त ताकत होती त्याचा देशात covid ची भीती मीडिया मार्फत पसरवली चीन मध्ये उगम.जिथे उगम त्या लॅब चे भागीदार जगातील श्रीमंत देश आणि लोक. लस निर्माण करणारे तेच,who त्यांचीच, उपचार काय करा हे सांगणारे तेच. आणि सर्वात जास्त बाधित पण त्याच देशात. काय योगायोग आहे.

माझ्यात दम नाही. अर्थात, या चर्चेत दमाचा संबंधही येत नाही. जगातील सरकार आणि वैदयकिया लोकांना " करोना हे थोतांड आहे " सांगण्याचा दम असतेल्याना उघडपणे हे आव्हान खरे तर स्वीकारता आले पाहिजे ! मग केतेल तुम्हाला किती गंभीर बातुम्ही बी बाबत आपण कॉन्स्पिरसी थेअरी दामटवताय ते !

प्रतिसाद वाचून मस्त करमणूक झाली. अरे तो काही मायक्रोन्स चा किडा त्याला मास्क वापरून कसे थोपवणार? असो सूर्याच्या रेडीएशनला नाही का आम्ही हॅट किंवा टोपी घालून थोपवतो.

पृथ्वी चौकोनी नाही,त्रिकोणी आहे. सांगतो कसे ते, सूर्य असा फिरला की उन्हाळा , थोडा अजून फिरला की पावसाळा आणि थोडा अजून फिरला की हिवाळा. त्रिकोणीच आहे.

जगात खूप साऱ्या गोष्टी मानवास खूप हानिकारक आहेत. १) रासायनिक कारखाने,शहरांचे सांडपाणी पिण्याच्या पाण्याचे सोत्र प्रदूषित करत आहेत २)विविध हायब्रीड बियाणे,जेनेटिक बदल केलेले अन्न धान्य मानव जात संपवू शकतात..३) वायू प्रदूषण खूप तीव्र आहे पृथ्वी चे हवामान बदलून मानव जात पृथ्वी वरूनच नश्ट होईल त्या बाबत मीडिया सरकार हुशार लोक जास्त बोलत नाहीत .covid चा विषय असेल तर जगातील सर्व सरकार,हुशार लोक,मीडिया ह्यांना भलती चिंता लागलेली असते. Covid माणसाचे वरील तीन गोष्टी पेक्षा जास्त नुकसान करणार नाही .होवू ध्या covid काही त्याला थांबवायची गरज नाही. उगाच हायपर होण्याची काही गरज नाही. मी तर म्हणतो होवू सर्वांना covid. उगाच स्व स्वार्थ साधण्यासाठी इश्यू करू नका. लोकं मारायला तयार आहेत.

गामाजी, तुमच्या मुद्द्यांना शक्य तितके काउंटर केले आहे. यापुढेही काही रोचक आणि चुकीचा दावा दिसल्यास करीन. पण तुमचे मुद्दे ग्रीक दंतकथांमधल्या हायड्रा राक्षसासारखे आहेत. एक डोकं कापलं कि तात्काळ दुसरं डोकं उगवतं. कापलेले डोके सुद्धा हळूच पुन्हा वर येते. उदाहरणार्थ- विषाणू आयसोलेट केलेला आहे, पूर्ण जिनोम सिक्वेन्सीन्ग उपलब्ध आहे असा पुरावा दिल्यावर विषाणू आयसोलेट केलेला आहे ह्यावर तुम्ही अजिबात मत प्रदर्शित करत नाही, त्या लेखातल्या तिसऱ्याच गोष्टींवर टिप्पणी करता. आणि पुढच्या प्रतिसादात पुन्हा- विषाणू विलग केलेला नाही असा दावा करता. काही लेखांचे चुकीचे इंटरप्रिटेशन करून टाकले होते. ऑक्सफर्डचा असो किंवा आत्ताचा ताजा निधी आयोगाचे पॉल काय म्हणले तो असो. मी शक्यतो तुमच्या एकन एक मुद्द्यांना ऍड्रेस करण्याचा प्रयत्न करतोय, पण मला तसे तुमच्याकडून होताना दिसत नाही. म्हणजे कोव्हिड पॉजीटीव्ह झालेल्या लोकांच्या गटात, लसीकरण झालेल्या गटात मृत्युदर आणि हॉस्पिटलात भरती होण्याचा दर कमी, आणि तोच दर लसीकरण न झालेल्यांच्यात काही पटीने जास्त आहे आहे याकडे साफ दुर्लक्ष करत तुम्ही फक्त एकूण मृत्यूमध्ये लसीकरण झालेले ४२% आहेत यावर आडून बसला. त्यावर मी शक्य तितके स्पष्टीकरण दिले आहे, पण तुम्ही त्यावरच अडून आहात. बरं, जगात इतके जास्त लोक मेले आहेत- १.५ करोड. करोना थोतांड असेल तर इतके लोक मेले कसे काय ? आणि जे मेले ते बरोबर कोव्हिड ज्या वेळेस उच्चस्तरावर होता त्यावेळेतच कसे मेले ? त्या एक्सेस मॉर्टलिटी वर सुद्धा काहीच टिप्पणी नाही. बरं आता चर्चेत ANECDOTES आणायचे नसतात म्हणून मी थांबलेलो. पण सांगतोच. लस येण्याच्या आधी- पहिल्या आणि दुसऱ्या लाटेत माझे ३ विविध वयाचे नातेवाईक/मित्र गेले. त्यांना रातोरात श्वास घ्यायला त्रास झाला आणि गेले. त्याहून संख्येने कित्येक जास्त ओळखीचे गंभीरपणे आजारी होते, त्यांना ऑक्सिजनवर ठेवावे लागलेले. लस आल्यानंतर पुढे जी ओमीक्रोनची तिसरी लाट आली त्यात जवळपास दिसेल तो माणूस पॉझिटिव्ह अशी परिस्थिती होती. नुसता पाझिटिव्ह नाही तर माईल्ड आजारी सुद्धा- खोकला, ताप. पण (बहुदा) लसीकरणामुळे कोणालाही हॉस्पिटलमध्ये पायसुद्धा ठेवावा लागला नाही. सध्यापुरता तरी विराम. - आ. न., कॉमी.

काजव्याणे सूर्याची बरोबरी करणे हा मूर्खपणाच पण गिर्र अंधारात काजव्यांचा प्रकाश पण सूर्य प्रकाश पेक्षा खूप जास्त किमतीचा असतो लस लस लस. ह्या वर चर्चा चालू आकडे वारी फेकली जात आहे. पण साथीच्या रोगांचे जीवन चक्र हे पण लक्षात घेणे गरजेचे आहे. जसे सुरवंट पासून फुल पाखरू बनते ते एक चक्र आहे. साथीचे रोग. लागण,उच्च पातळी,कमजोर होणे .आणि शेवटी नष्ट होणें Covid जर साथी चा रोग असेल तर तो काही वरील नियमाला अपवाद असू च शकत नाहीं. पहिली लाट लागण. दुसरी लाट उच्च पातळीवर. तिसरी लाट सौम्य. आणि नंतर नष्ट. Covid बाबत हेच घडले आहे .प्रथम फक्त लागण झाली होती .नंतर दुसऱ्या लाटे मध्ये मृत्यू वाढले.आणि तिसऱ्या लाटेत omiycron.विषाणू सौम्य झाला. लस नसती घेतली तरी हेच घडले असते. हे नैसर्गिक आहे.

लस घेतलेल्या लोकांपेक्षा लस न घेतलेली लोक जास्त गंभीर होती. जी लस न घेतलेली लोक जास्त गंभीर होती त्यांना पहिली covid ची लागण झाली होती की नव्हती. ह्याची माहिती अती म्हणजे खूप महत्वाची आहे. कोविड लाटेत कधी मृत्यू वाढले. ह्याचे उत्तर पण खूप महत्वाचे आहे... निसर्ग नियमानुसार साथीचा covid साथ उच्च पातळीवर होती तेव्हाच ना? ह्याचे उत्तर जरुर दिले जावे. .लस उपलब्ध नसती तर आज काय स्थिती असती ह्या वर मत व्यक्त करावे. माझ्या मतानुसार काही फरक पडला नसता.फुकट abjo रुपये फुकट गेले आहेत . सर्व शक्यता गृहीत धरून आकडे वारी द्यावी. ती उपलब्ध असणारं च नाहीं पूर्ण खात्री आहे.

ज्यांचा bmi जास्त होता आणि ज्यांना जनुकीय बिघाड झाल्यावर जो रोग होती तो मधुमेह हा रोग झाला होता त्या लोकांचा मृत्यू अमेरिकेत covid मुळे जास्त झाले आहे असे dr खरे दावा करत आहेत. रोगप्रतिकार यंत्रणा त्या यंत्रणेची कुवत,क्षमता आणि bmi म्हणजे लठ्ठ पना ह्याचा काही ही कुठून पण लांबून तरी संबंध आहे का? हे स्पष्ट करावे.

संदर्भ : लोकसत्तामधील बातमी (दुसरा दुवा) लोकसत्ता दि ७ मार्चच्या अंकातली बातमी - राज्यातील सुमारे एक कोटी ६४ लाख लोकांनी कोव्हिड लशीची एक मात्रा घेतली पण दुसरी मात्रा घेतलेली नाही. समजा यातील निम्याहूनही अधिक (साधारण एक कोटी म्हणू) लोकांचे दुसरी मात्रा न घेण्याचे कारण बेफिकिरी, दिरंगाई , वैयक्तिक अडचणी यापैकी काही असेल असे मानले तरी उरलेल्या किमान साठ लाख लोकांनी दुसरी मात्रा का बरं घेतली नसेल ? तेही शासकीय केंद्रात मोफत उपलब्ध असताना ? साधारणपणे कोव्हिड लस पुर्णतः सुरक्षित असाच प्रचार प्रसारमाध्यमांतून केला गेला आहे. आणि कोव्हिड लस न घेणे म्हणजे अडाणीपणा, हेकटपणा किंवा कुठल्यातरी अंधविश्वासातून उपजलेला विरोध असेच समजले जात आहे. पण एक मात्रा घेवून झाल्यानंतर दुसरी मात्रा न घेणारे लोक तसं केवळ कुठल्यातरी चुकीच्या व अवैज्ञानिक विचारप्रवाहात अडकून करत असतील असे मानणे योग्य होईल का ?राज्यातील हे साठ लाखांहून अधिक लोक स्वतःला किंवा निकटच्या लोकांना अनुभवास आलेल्या लशीच्या दुष्परिणामामुळे तर दुसरी मात्रा घेण्याचे टाळत असतील असे तर नाही ना ? कोव्हिड लस (वा लसीकरणाची पद्धत) संपुर्णतः सुरक्षितच आहे , म्हणजे लशीचे काही दुष्परिणाम असणाची शक्यताही पुर्णपणे नाकारणे हे विज्ञानाच्या तत्वांना कितपत धरुन आहे ? एकुणातच एखाद्या गोष्टीत त्रुटी असण्याची शक्यताही नाकारणे म्हणजे सुधारणेची कवाडे स्वतःहून बंद करणे. मी एका आरोग्यविषयक व्हॉट्स अ‍ॅप समूहाचा सदस्य आहे. या समूहाच्या अ‍ॅडमिन असलेल्या एक आयुर्वेदतज्ज्ञ फक्त त्या समूहात पोस्ट करतात. एका पोस्टमध्ये त्यांनी स्पष्ट शब्दांत नमूद केले होते की "कोविड होऊन गेल्यानंतर, किंवा कोविडसाठी लसीकरण केलेल्या रुग्णांमध्येही आम्लपित्ताचे प्रमाण खूप मोठ्या प्रमाणात दिसून येत आहे" . दुर्दैवाने बहुतांशी डॉक्टर मात्र अशा प्रकारे लशीच्या विपरित परिणामाबद्दल उघडपणे बोलताना दिसत नाहीत. माझी भूमिका लसीकरणाच्या विरोधी नाही पण लशीच्या परिणामांचा अधिक विस्ताराने व खोलवर अभ्यास व्हावा असा माझा आग्रह आहे. खरेतर देशात कोट्यावधी लोकांनी लस घेतलेली असताना लशीच्या बर्‍या वाईट परिणामांचा मोठा विदा अगदी सहज गोळा होवू शकला असता. या विदाचा उपयोग करुन लस वा लस घेण्याची पद्धत (दोन मात्रांमधील अंतर , मात्रा घेण्यापुर्वी व नंतर घ्यावयाची विशेष काळजी , पूरक औषधे, आवश्यकतेप्रमाणे जीवनसत्वांच्या गोळ्या ई.) या सगळ्यात अधिक सुधारणा करता आली असती. पण लस उत्पादक कंपन्या वा सरकारही याबाबत उत्साही आहेत असे दिसत नाही. पण अजूनही वेळ गेलेली नाही. प्रसारमाध्यमांतून जाहिराती करुन संपर्काची विविध माध्यमे उपलब्ध करुन देत याबाबतचा विदा गोळा केला जावू शकतो. डॉक्टर्स व पॅथॉलॉजी लॅब्स यांनाही प्रोत्साहित करुन अधिकाधिक विदा गोळा केला जावा आणि या विदाच्या आधारे येणार्‍या काळात लसीकरण अधिकाधिक सुरक्षित करण्यासाठी प्रयत्न व्हावेत.

निकाल वाचला त्या दिवशी तुमची आठवण झालीच होती. लशीच्या थोतांडाच्या धाग्याचा मी तर फॅनच होतो. त्यामुळे आपल्या मताशी सहमती आहेच. सालं देशात आणि जगात माणसाला मरणाची इतकी भितीच घातली गेलेली होती की, लशी टोचून नै घेतल्या तर आपली इहलोकाचा कार्यकाळ भरला इतकी ती दहशत होती. मिडिया, वृत्तपत्रे यांचा तर त्यात वाटा होताच. रुग्णांनी भरलेले दवाखाने, मृतांचे आकडे, व्हायरल होणा-या चित्रफिती, त्यात मित्रो, आज रात्री आठवाजेपासून यंव बंद आणि त्यंव बंद, हे उघडं ते बंद. सालं जगण्यासाठी लशीशिवाय पर्यायच नाही, असे ते वातावरण करुन टाकलं होतं. कितीतरी रुग्ण नुसते भितीने गेले असावेत इतकी ती दहशत. एकदाच्या लशीचा शोध लागला आणि आपण सर्वांनी हुश्श केलं. आता काय नै, एकदा लशीचा डोस घेतला की झालो अमर, असे वातावरण होते. लस टोचून घेण्यासाठीचे ते जुगाड, ती गर्दी, विकत-मोफत हे सर्व एक नवंच नाटक होतं. बाकी, लशीमागचे राजकारण काय होते, वैद्यकशास्त्र काय म्हणते, त्यापाठीमागचा व्यापार काय होता. मताचे राजकारण किती होते हे सगळं सोडलं तरी, लशीसाठी केलेली सक्ती आपल्याला आवडली नव्हती. दॅट्स ऑल. -दिलीप बिरुटे