मैफिलीतले प्राणी - एक अभ्यास

जमेश!!!!!!
अशक्य निरिक्षण आहे...:)

वर्गीकरण आवडलं. यात कार्यक्रमाला धरून बांधून कोणीतरी आणलेले अशीही एक क्याटेगरी करायला हरकत नाही!

जबरदस्त निरीक्षण! लेखन खूपच रोचक झाले आहे.

शास्त्रीय संगितातलं काही कळत नसल्यामुळे सवाईला कधी गेलो नाही. परंतू सवाईला जाणारे काही प्राणी ओळखीचे आहेत. त्यातले काही तुमच्या "हवाबाण" कॅटेगरीत येतात असं आता वाटू लागलं आहे.

लै भारी!! जबरदस्त निरीक्षण!!

अं.ज.जे. आणि हवाबाण यांच्या मधला एक थिल्लर प्रकार असतो. समोरच्याला आवड आहे पण शास्त्रिय संगितातलं कमी कळतं असं दिसलं की यांना चेव येतो. आणि संगितातलं कळतं असं दिसलं की घराण्यांचा विषय काढतात. दिग्गज गायकांचे आपले किती घरोब्याचे संबंध आहेत हे सांगत असतात. कुणा उस्ताद-पंडीताचं नाव घेताना नाटकी पणानं कानाच्या पाळीला हात वगैरे लावतात. अशा मैफिलीत ब्याक स्टेजवर जाउन उगाच इकड-तिकडं करण्याची खोड असते. त्यामुळेच कळलेली 'पेट नेम्स'चा अशा चर्चेत उपयोग करतात.

अचूक निरीक्षणं करता राव तूम्ही. :)
नाझी सॅल्युट!! अगदी नेमकी अवस्था सांगितलीय.

लेख आवडला, मार्मिक निरीक्षणं आहेत अगदी.

लै खत्रा निरीक्षणे हैत!!! जियो.

तुम्हाला असा खरा श्रोता भेटला, तर त्याच्या शेजारी जरूर बसा! आणि माझा नमस्कार सांगा त्याला!

अत्यंत रसिक अवलोकन!

अत्यंत सूक्ष्म निरिक्षण आणि तेवढेच मार्मिक शब्दांत वर्णन.
एकदम आवडले :)

आदूबाळ,
लिखते रहना..आगे चलकर तू जरुर कुछ बनेगा...

सवाई म्हणजे जत्राच असते. तरी अजुन बर्‍याच मेंटॅलिटीचे लोक उल्लेख करायचे राहिलेत.

...खुर्चीची १५०० रुपयांची मर्यादित तिकिटे तासाभरात संपतात, मग आपण त्याच्यासाठी रात्रभर फूटपाथवर कसे झोपून होतो, हे सांगणारे लोक. खुर्चीवर बसून हे भारतीय बैठकीवर बसलेल्यांकडे तुच्छतेने बघत असतात.
...काहीजणांना स्वस्थ बसवत नाही, ते थोडावेळ गाणे ऐकतात, मध्येच उठतात. स्टॉलवर चकरा मारतात. शाली पांघरुन आलेले छान छान चेहेरे न्याहाळत बसतात.
... काहीजण 'गाणे कमी-खाणे जास्त' गटातले असतात. सारखे आजूबाजूच्या खादाडी स्टॉल्सवर चरत असतात शिवाय मध्ये बसलेल्या ओळखीच्यांना इशारे करुन 'मूगभजी गरम आहेत' असे सांगत असतात.
...मित्र-मैत्रिणी भेटल्यावर त्यांच्याशी संगीतेतर विषयांवर मोठ्या-मोठ्याने गप्पा मारणारे आणि कुणी नाराजी दाखवताच त्याच्याकडे बरेचदा रागारागाने पाहणारे पुरुष व स्त्रिया.
...तुसडेपणाने अपमान करण्याची एकही संधी न सोडणारे प्रवेशद्वारावरील स्वयंसेवक

'सवाई' चा विषय आणि साबुदाण्याच्या खिचडीचं वर्णन करणारा 'रसिक श्रोता' नाही? कालच्या कार्यक्रमात कुठल्या स्टॉलवर काय होते आणि कसे हादडले ह्याचे दुसर्‍या दिवशी वर्णन करणारेही भेटतात. त्यांना 'खादाड रसिक' अशा वर्गवारीत टाकावे काय?

विषेशतः तुझ्या शेवटच्या वाक्याला - "तुम्हाला असा खरा श्रोता भेटला, तर त्याच्या शेजारी जरूर बसा! आणि माझा नमस्कार सांगा त्याला!' - दिलखुलास दाद दिल्याशिवाय रहावत नाहिये - क्या बात है, व्वा !!

अवलोकन

जबरी लिहीले आहे! सुंदर निरीक्षण.

टिपणीस, कोठावळे, हवाबाण, वाती ...

:)

आणि या सगळ्यांना शोधणारे संशोधक कि निरिक्षक?

भन्नाट लेख.. आवडेश..

लिखाण अतिशय आवडले. सूक्ष्म तपशिलांचे नर्मविनोदी वर्णन. अगदी पु.ल. स्टाइल. "दोनदा सम आली, नाही?" आणि "मैफल 'लागली' की.." खासच. एखाद्या प्रतिष्ठित वर्तमानपत्राची शोभा वाढवली असती या लेखाने.

वाचताना मनापासून दाद गेली. मस्त हो आदू बाळराजे ! निरीक्षण , अवलोकन आणि लेखन अशी तिहाई !
टिपणीस , कोठावळे हया जमाती आणि नामकरण एकदम प्रातिनिधिक.
हल्ली तेथे व्यापारी नामक जमत जाम उच्छाद आणते हो - त्यावर काही मार्मिक टिपण्णी ?

अवांतर
पु.लंची शैच्या शैली चा लेखनावर अती भयंकर प्रभाव आहे . नस्ती उठाठेव ते खिल्ली ची किती पारायणे झाली असतील त्याची कल्पना आली. ही कसदार शैली पु,लं च्या कॅसेटी ऐकून येणारी येणारी नाही.

मैफिलीत स्टेजवर चार पाच जणांची टोळी असते. त्यात गायक , तबलेवाला, पेटीवाला, दोन तानपुरावाले असा संघ !
निरनिराळ्या तबलजींच्या संवयी ( बसण्याच्या, हसण्याच्या, तबला डग्गा ठेवण्याच्या, गायकाला समेत गुडाळण्याचा, मला किती तोडे तुकडे न तिय्ये येतात हे दाखविण्याच्या ) गायकांच्या ( रेकण्याच्या, माईकला भिडण्याच्या, मधे तानपुरावाल्याकडे बघण्याच्या, पेटीवाल्याला खाणाखुणा करण्याच्या, मधे गद्यात लोकांशी बोलण्याच्या, ताना सुरू झाल्या की दळण दळणे दोरीला पीळ घालणे, ताक घुसळणे , तार पंचमाला भीडता आले नाही तर फक्त वर बोट करून तो लागला आहे असे समजा मायबापानो असे श्रोत्याना दर्शविणे )पेटीवाल्याच्या ही नाना तर्‍हा ( सारखी प्रेयसीला जवळ ओढल्या सारखी पेटी जवळ खेचणे, गायकाने जागा घेतली की आपण जागा घेताना " विव्हल झालो" असा चेहरा करणे)
कच्चा माल दिला आहे. त्यावर कोणीतरी लिहा राव !

ओळखीतले आपण सवाईला जाऊन काय काय आणि कसं कसं ऐकलं त्याचं दररोज फेसबूकावर स्टेटस अपडेटवणारे काही लोक हवाबाण या क्याट्यागरीत येत असावेत असं वाटून गेलं. त्यांनी एखाद्या गायनाला, बासरीवादनाला, जुगलबंदीला दिलेल्या उपमाही भयानक असतात.

@टिपणीस: टिपणीस हे रेकॉर्डिंग करणारे लोक. >>> =)) वारल्या ग्येलो आहे... =))

@तुम्हाला असा खरा श्रोता भेटला, तर त्याच्या शेजारी जरूर बसा! आणि माझा नमस्कार सांगा त्याला!>>> __/\__/\__/\__

आपल्याला त्या शास्त्रीय संगितातले शष्प कळत नाही. त्यामुळे सवाईच्या वाटेला आजवर गेलेलो नाही. उत्सुकता म्हणुन कधी गेलोच तर फार काळ निभाव लागेल असे वाटत नाही. आणि खरे सांगायचे तर एकच "आ" कोणीतरी आवताण मारेपर्यंत ताणलेला ऐकायची सहनशक्ती माझ्यात नसल्याने आणि हे असले दळभद्री विचार रसिक श्रोत्यांसमोर बोलुन कुत्सित टोमणे ऐकुन घेऊन अपमान करुन घेण्याची इच्छाही नसल्याने सवाईला लांबुनच रामराम ठोकतो.

झक्कास निरीक्षण!
वर्षानुवर्षं बाहेरगावाहून नियमित पणे येणारे श्रोते / अंजजे असतात.
खूप खवचट नसतील तर काही वेळा हे अंजजे बरीच उत्तम माहिती देऊन जातात.
विशेषतः अगदी स्टेजसमोर खुर्च्यांच्या मध्ये जिथे भा.बै. असते तिथले दर्दी मस्त असतात.

खादाड रसिक ही दिवसेंदिवस वाढत चाललेली कॅटेगरी आहे. (आठवा: खिडकी वडा)

मस्त लिहिलं आहे. अजून येऊ द्या..

आम्ही आपले असेच एक हवाबाण कॅटेगरीतले.

मस्त लिहिलं आहे.

मी तरी त्या चार पाच दिवसात कसब्यात सुद्धा जात नाही, पुढच्या वर्षी तिथल्या खाडाडीवर एक कट्टा करायचा विचार आहे, आणि तिथं आलेल्यांना ' काय नाय, हादडायला आलेलो नुस्ता, तुम्ही पण का ?' असा प्रश्न विचारयाचा विचार आहे, काय सांगावं ' आयला तुम्हीपण आमच्याच गटातले की मग,' असा भेटेल एखादा.

बाकी, सवाईमधली सौंदर्य स्थळे यावर कुणी लिहिल का ? म्हणजे लग्नसराईच्या सुरुवातीलाच असतो सवाई म्हणुन म्हणलं काय नविन फॅशन ट्रेंड बिंड पाहायला मिळतो का तिथं, म्हणजे नुसतंच खादाडीला गेलो असं व्हायला नको.

पुलमहाराजांच्या साहित्यावर माझे वाङमयीन पोषण झाले असल्यामुळे, तीच शैली पुन्हा पहाताच पुनःप्रत्ययाचा आनन्द मिळाला.फारच छान!!

लै भारी! :)
आम्ही जातीवंत औरंगजेब असल्यानं ह्या एकुणच आनंदाला मुकलोच खरं. आता हे वाचून एकदा बघायला पाहिजे ही गंमत असं वाटायला लागलंय. द्येवा, पुढच्यावेळी अशा कार्यक्रमाला जाताना मलाही सोबत घेऊन चला की. पाहिजे तर मला तुमचा शिष्य करुन घ्या! :)

थोर निरीक्षणे! प्रत्येक बॉल अगदी ब्याटीच्या मध्यावर घेतला आहे.
या कोठावळ्यांना 'माझ्याकडे अख्खा भीमसेन आहे' असे म्हणताना कधी निरखले आहे का ? पारलौकिक आनंद असतो त्या वेळेस त्यांच्या मुखावर! समस्त कोठावळे त्यांच्याकडील 'कलेक्शन' मधलं किती परत ऐकतात हा संशोधनाचा विषय आहे.

जातकुळींची नावं जबरदस्त! मार्मिक लेख !

लै भारी.. मजा आली वाचताना. सही.

परंतु पहिल्या तीन प्रकारात खरे/चांगले/ज्ञानी श्रोते सापडत नाहीत हे काही तितकेसे खरे नाही, आणि त्या तीन प्रकारात वर्णन केलेले गुणच फक्त त्यांच्यात आढळतात असे नाही. किंबहुना खरा श्रोता हीच एक अत्यंत हायपोथेटिकल क्याटेगरी आहे असे म्हणावेसे वाटते.

मार्मिक आणि खुसखुशीत वर्णन. कानसेनांचे तुमचे निरिक्षण आणि त्याचे केलेले प्रकार एकदम चपखल आहे. शेवट तर केवळ अप्रतिम !

आवडीनिवडी असतात, तीव्र नसतात, पण कलाकाराशी एक घट्ट भावनिक नातं असतं. भीमसेन जोशींना सरळ "अण्णा" म्हणतात. त्यांचा वारसा कोण चालवणार याची उगीचच चिंता करतात. गाणं आवडलं तर खुली दाद देतात. मनाला स्पर्शून गेलं तर डोळ्यातल्या पाण्याची लाज वाटून घेत नाहीत. कोणी हसेल का, याची पर्वाही करत नाहीत.

तुम्हाला असा खरा श्रोता भेटला, तर त्याच्या शेजारी जरूर बसा! आणि माझा नमस्कार सांगा त्याला!

हे मनाला स्पर्श करून गेलं.

लेख फार आवडला.
हा अप्रतिम लेख नजरेतून कसा बरे सुटला होता?(तो नजरेस मुसु मुळे पडला, त्याबद्दल मुसुला जाहीर थँक्यु.)
स्वाती

मस्त लिहिलं आहे!

=))
छ्या! यावरची एक 'हसविका' अर्धी लिहून पडलीये आता देऊन काही उपेगाची न्हय!
तुमी एकदमच मस्त लिवलंय!

वर्गीकरण भारी झालंय.

मिपाच्या मैफिलीतला 'टिपणीस' :)

फक्कड लेख झाला आहे.

(टिपणीस) बांवरे.

एक नंबर निरीक्षणे आहेत.
कोठावळे भेटले तर त्यांच्याशी जरूर गप्पा मारा. तुमची आणि त्यांची आवड जुळली तर न जाणो तुम्हाला खजिना सापडून जाईल.
इथे आपली लै वेळा असहमती. आवड जुळली तरी त्यांचा तथाकथित खजिना तुम्हाला दुरून सुद्धा पहायला मिळत नाही, देणे तर सोडाच. सतत 'त्या अमक्याने दिले मला ते रेकॉर्डिंग त्याने इतर कोणाला देऊ नकोस म्हणून निक्षून सांगितले आहे.' असा धोषा लावतात. पण त्यांच्याकडे कायकाय आहे हे तुम्हाला इत्थंभूत सांगितल्याशिवाय तुम्हाला सोडत नाहीत. मुख्य उद्देश तुम्हाला जळवणे, 'माझा कडे आहे नि तुझ्याकडे नाही' हे ठसवणे. त्या गाण्याला इतर महत्त्वाच्या कारणांपेक्षा 'एक्स्लुजिव वॅल्यू' असणे यांना अधिक महत्त्वाचे वाटते. एखादा फारच उदार झाला तर 'घरी ये केव्हाही. ऐकवीन एकदा मस्त कुमारांचा चैती भूप.' वगैरे मिरचीच्या खळ्यावरचा वायदा करतात. तुम्ही त्यांना हवे ते बरेच काही देऊन उपकृत केलेच तर उपकार केल्यासारखे एखाद-दुसरे रेकॉर्डिंग तुमच्या पदरात पडते. ते ही ' इतर कोणाला देऊ नकोस म्हणून निक्षून सांगत.' नि अशा आविर्भावात की जणू साला हाच लेकाचा तो जगप्रसिद्ध गायक नि केवढा मोठ्ठा अनमोल ठेवा तो काळजावर दगड ठेवून तो तुम्हाला देतो आहे, जणू काय तुम्हाला जावईच करून घेतोय.

"चला आज गंधर्व खाद्य महोत्सवाला जाउया ! आज गाणे आहे तेथे.........." असे काही वर्षांनी ऐकू येईल की काय ?

कसलं भारी निरीक्षण आहे ! फारच छान..

एक नंबर निरीक्षणे आहेत.

आदुबाळ
तुम्ही फार मार्मिक निरीक्षण नोंदवलीत.
ग्रेट

वाह, खुपच छान लिहिलाय.
जबरदस्त निरीक्षणे. पु.ल. देशपांडे यांच्यासारखी हलकी फुलकी, प्रसन्न विनोदी लेखन शैली आहे तुमची. मस्तं मजा आली लेख वाचून.

आम्ही सवाई गंधर्व संगीतमहोत्सवाऐवजी सवाई एकांकिकावाले जास्त आहोत आणि तिथेही अशा क्याटेगरीचे लोक येतात. अजून दोन क्याटेग-या जास्त असतात - आपल्या टीमला प्रोत्साहन देणारे - एकांकिका announce झाली की यांना जो चेव येतो की ज्याचं नाव ते आणि सलीम अली - पक्षीनिरीक्षण करायला आलेले - हे तर गळ टाकूनच बसलेले असतात.

कसलं भन्नाट लिहिलंय हो तुम्ही? आईशप्पत. सगळा सवाई माहोल तरळून गेला डोळ्यांसमोरून झरझर. भयानक पटलंय.
हे कसं राहून गेलं वाचायचं??????????????????????
खूप खूप आवडलं लिखाण. त्यापेक्षा लै म्हणजे लैच्च पटलंय.
मजा आलीये वाचायला.धन्स

जबराट लिहिले आहे. मजा आली वाचताना. लिहित राहा

झकास्स्स्स... :)

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Manali Trance... ;) :- The Shaukeens

यंदा दोन तीन नवीन प्रकार आढळलेट ते टाकायला हवेत.

१. फेसबुके : हे आपण सवाईला आल्याचं स्टेट्स अपडेट करून आपण कसे अभिरुची संपन्न आहोत हे दाखवतात. यातल्या फार कमी जणांना गाण्याची घेणं देणं असतं.
२. शेळफी वाले : यांना फक्त स्टेज बॅक ग्राउंडला ठेवून सेल्फी काढून पोस्ट करायचा असतो. बाकी मग मागे कोणीही गात असो त्याचं काही नसतं.
३. फोटोग्राफर : DSLR स्वस्त झाल्यापासून हि लोक काँग्रेस गवताप्रमाणे वाढली आहेत. हे सर्वात मागे भारतीय बैठकीवर बसणार, तुम्ही एका ठिकाणी बसले असला तिथूनच यांना नेमका अँगल घ्यायचा असतो.

हा लेख वाचला नव्हता. खूपच आवडला.
(अजून खूप काही लिहिणार होतो पण कुठल्या तरी कॅटेगरीत फिट केला जाईन म्हणून थांबतो) :)

तिसर्‍यांदा माझी प्रतिक्रिया, एकदम सुरेख लिहिलंय! आम्ही जायचो सवाई ऐकायला. फार शास्त्रशुद्ध कळत होतं असं अजिबात नव्हतं पण खूप आवडायचं, अजूनही आवडतंच पण आता काही वर्षं महोत्सवाची वेळही बदललीये. (ज्याचा तीव्र निषेध.) नाही जात आता.

एकदम मार्मिक निरीक्षणं! =))
एक कोठावळे जरा लांबच्या नात्यातले होते. त्यांच्याकडे खरोखरंच भरपूर खजिना होता. बर्‍याच टिपणीसांकडून त्यांनी बार्टर तत्त्वावर माल जमवला होता. कधीकधी ते स्वतः देखील टिपणीस असत! :)
मी काही वर्षे बघू शकलो हा कार्यक्रम. तबला आवडायचा त्यामुळे ते चुकवायचो नाही. भजी, बटाटेवडा, चहा असा माफक आधार मध्यंतरात लागायचाच त्याशिवाय उरलेली रात्र जागणार कशी!

(संपूर्ण रात्रीनंतर अभंगवाणी आवडणारा) सवाई चतुरंग

हे खोदकाम आवडले. लेख आवडला. काही नमूने आठवले.
जसे, माझ्या कधीही, चुकूनही शा. सं. न ऐकणार्‍या वडिलांना अमकी तमकी चीज हवी होती. नवर्‍याने "मी मिळवून देतो" असे सांगितले. मक्काय, ती लवकर सापडेना. माझ्या सासर्‍यांच्या मामेभावाकडे आहे असे समजले. त्यांनी कॉपी मारून देण्याचेही मान्य केले, फक्त घरी येऊन घेऊन जावा असे म्हणणे होते ते आम्ही आनंदाने मान्य केले. त्यांच्याघरी अर्धा पाऊण तास ते सगळे ऐकावे लागले. त्यातही ते मामेसासरे दाद देत होते, अमकी जागा चांगली घेतलीये वगैरे. मला ओ की ठो कळेना. जेंव्हा तेथून निघालो तेंव्हा फार आनंद झाला.

लेख आवडला . छान निरीक्षण आणि विश्लेषण .

टिपणीस.. कोठावळे ...कहर!
एकदम जबरी जमलं आहे!

मस्त +१

पुनरेकवार लेख वाचल्या गेला आहे. ठाण्यातल्या परवाच्या वसंतोत्सवात एक टिपणीस पाहायला मिळाली, रेकॉर्ड करताना ऐनवेळी मोबाईल बंद पडू नये म्हणून त्याला भली मोठी पॉवर बँक जोडली होती, आणि तो सगळा जामानिमा सांभाळत 'नाझी सॅल्यूट' तर होताच. =))

अतिशय सुंदर अवलोकन ! आवडलंच...
पुण्यात होतो तोवर जमेल तसं जायचो. पण मुद्दामहून ठरवून वगैरे कधीच नाही जमलं.

अरे वा! बरं झालं मंदारभाऊंनी लेख वर काढला!

अचूक निरीक्षण आणि अगदी बेरकी वर्णन! मजा आली वाचायला.

काय कहर लिहिलंय दादा! मजा आली!!

(शेवट फार म्हणजे फारच भारी...!)

!!!

आवडेश एकदम

आज बर्याच दिवसांनी बराच वेळ काही लेख वाचून काढले .. त्यामधील दाद देण्याजोगा हा वाटला .. निव्वळ अप्रतिम .