कंदहार.. (इराणी चित्रपट 2001)

कंदहार.... आत्ताच्या अफगाणिस्तान मधली परिस्थिती पाहून राहून राहून आठवतोय 2001 साली प्रदर्शित झालेला मोहसीन मखबलाफचा कंदहार हा चित्रपट. हा खरंतर 9/11च्या आधीचा आहे. तालिबान तेव्हाही तिथं होतंच. नफस आपल्या कुटुंबासोबत लहानपणीच अफगाणिस्तान मधून कनडामध्ये पळून आलेली आहे. त्या सगळ्या पळापळीत तिची एक बहीण अफगाणिस्तानमध्येच राहिलीय. नफस सुरक्षित आयुष्य जगतेय खरी पण बहीणीच्या वाट्याला आलेल्या खडतर जीवनाविषयी तिच्या मनात अपराधीपणाची भावना आहे. कधीतरी येणारं एखादं पत्र एवढाच त्यांचा एकमेकांशी संपर्क. एक दिवस नफसला बहिणीचं पत्र येतं की ती येत्या सूर्यग्रहणाच्या दिवशी आत्महत्या करतेय. पत्र पोचायला खूप दिवस गेलेत. आणि सूर्यग्रहणाला फक्त तीन दिवस उरलेत. आणि मग सुरू होतो नफसचा बहिणीपर्यंत पोचण्याचा frantic, determined प्रवास.. नफसला अफगाणिस्तानात वैध मार्गाने प्रवेश मिळणं अशक्य. पुढे कंदहारपर्यंत एकट्या स्त्रीनं प्रवास करणं अजून कठीण. पण नफस हार मानणारी नाही. सुरवातीच्या एका प्रसंगात एक मोडकी शाळा दिसते. ती बंद करायचा हुकूम आलेला आहे. एक साधा म्हातारा शिक्षक त्याच्याकडे शिकणा-या लहान मुलींना शाळेच्या शेवटच्या दिवशी सांगतो ,"तुमच्या बाजूला या भिंती आहेत खरंय, पण लक्षात ठेवा त्याच्याही वरती मोकळं आकाश आहे. आणि हे कधीही विसरू नका." मनात हा प्रसंग कोरला जातो. नफसला वाटेत अनेक जण भेटतात. मदरशातून काढून टाकलेला परिस्थितीने बेरकेपण आलेला लहान मुलगा, आपली आफ्रिकन ओळख लपवून, वैद्यकीय शिक्षण नसतानाही तिथे दवाखाना चालवणारा डॉक्टर, रेडक्रॉस ची माणसं. जागोजागी landmines आहेत. त्यावर पाय पडून असंख्य जणांनी आपला जीव किंवा अवयव घालवलाय. असाच पाय गमवलेल्या आपल्या आईसाठी, खोटंनाटं बोलून रेडक्रॉस कडून artificial पाय मिळवणारा चोर... कुणी तिला फसवतं कुणी मदत करतं. प्रवासभर एका छोट्या वॉकमनवर ती आपले अनुभव, विचार रेकॉर्ड करत रहाते.तिच्या प्रवासाच्या backdropवर तिथलं समाजजीवन दिसत रहातं. पार्श्वसंगीतावर भारतीय लोकसंगीताची छाप आहे. ती कंदहारला वेळेत पोचते का? तिच्या पुढे आता नवीन काय संकटं आहेत?? प्रत्यक्ष पहाणंच चांगलं. आवर्जून पहाण्यासारखा चित्रपट. (मी हा चित्रपट world movies वर पाहिला होता. त्याला आता अनेक वर्ष झाली. त्यामुळे तपशीलात काही चुका असू शकतील. त्याबद्दल माफी. पण चित्रपट एकदा पाहिल्यावर विसरणं अशक्य.)