सत्यमेव जयते

>>धाडस आणि धैर्य फार कमी लोकांत असतं.. अगदी योग्य बोललात. निव्वळ गल्लाभरूपणा न करता, हा कार्यक्रम जास्तीत जास्त लोकांपर्यंत पोहोचावा म्हणून दूरदर्शन वर प्रक्षेपणासाठी आग्रही असणं, यासाठी स्टार समूहाला राजी करणं, टेलीकॉम कंपन्यांना या कार्यक्रमासाठीच्या एसेमेस चा दर वाढवू न देणं, या छोट्याश्या गोष्टी असल्या, तरी महत्वाच्या आहेत. याचप्रमाणे, नुसता लोकांच्या दु।खाचा बाजार न मांडता यावर कृती करण्यासाठी लोकांना उद्युक्त करण्याचा प्रयत्न करणं, यातून निर्माता म्हणून आमीरची स्वच्छ नीयत दिसून येते.

+१

स्त्रीभ्रूणहत्या हा घृणास्पद गुन्हा करणार्‍या नालायक लोकांनी कमीत कमी देवीची स्तोत्रे कधीही आयुष्यात म्हणू नयेत ना देवीची (स्त्री तत्वा असल्याने) उपासना करू नये.

हाच तर दुटप्पीपणा असतो ना ताई.. दुर्दैवाने, दुरच्या नात्यात एका कुटूंबाने दोन मुली झाल्यावर तिसरीच्या वेळी भृणहत्या करवली आणि हे कोल्हापुरच्या अंबाबाईचे उपासक आहेत म्हणे. कोल्हापुरात आणि महाराष्ट्रातही कन्याभृणहत्येचे प्रमाण चिंताजनक आहे, हे वाचल्याचे स्मरते. "सत्यमेव जयते"मध्ये भिलवाडा, राजस्थान मधून आलेल्या एका डॉक्टरीणबाईंच्या मते आदिवासी लोकांमध्ये हा प्रकार अजिबात नाहीये. ते लोक मुलगा वा मुलगी दोघांचाही जन्म अगदी समानरीत्या सिलेब्रेट करतात. नृवि़ज्ञान (Anthropology) मध्ये शिकल्याप्रमाणे बहुतेक आदिवासी संस्कृतींमध्ये मुलीचे/स्त्रीचे स्थान पुरुषांसारखेच असते. किंबहुना, बर्‍याच ठीकाणी स्रीचे स्थान पुरुषांपेक्षाही उच्च असते. (उदा. मेघालय).. कदाचित, सुसंस्कृत/उच्चभ्रू /उच्चशिक्षीत होत असतांना आपण माणुसकी नावाची बेसिक गोष्टच विसरलोय..

तुम्हाला जर हा भाग बघायचे असतील तर ते या दुव्यावर आहेत

गाणे बघायचे राहून गेले होते.. धन्यवाद. कंठ दाटून येण्याइतपत आणि डोळे झरण्याइतपत माणूसकी अजून माझ्यात जिवंत आहे, हे ह्या गाण्याने नव्याने कळले..

कार्यक्रमाच्या निमित्ताने दिग्दर्शकाने अमिरखानचा उपयोग करायचे ठरवलेले दिसते. अमिरखानला मोठी रक्कम देऊन कार्यक्रमासाठी तयार केले आहे.

खरे काय ते माहित नाही पण अमिर खानच्या मुलाखती नुसार स्टार वाले त्याचा कडे गेम शो घेउन गेले होते. अमिर ने त्याला नकार दिला व नंतर ह्या शो ची कल्पना चॅनल कडे घेउन गेला. सत्यमेव जयतेची पुर्ण कल्पना त्याचीच असल्याचे सांगितले आहे.

विविध समाज गटातील स्त्रियांचे अनुभव ऐकल्यानंतर पहिल्याच भागाने कार्यक्रम पाहणार्‍यांच्या मनात प्रश्नांचा कल्लोळ उठवला असेल.

अगदी असेच झाले. वर लेखात लिहिलेल्याप्रमाणे काही स्त्रियांचे अनुभव अंगावर येणारे होते आणि ते बघून काही वेळापुरती माझीच मनस्थिती बिघडली.

अमिरखान या कार्यक्रमाचा संचलन करणारा नसता तर कार्यक्रम किती लोकांनी कार्यक्रम पाहिला असता ?

हेच मत माझ्या नवर्‍याचेही पडले. याआधी इतर वाहिन्यांवरही अश्या प्रकारचे कार्यक्रम झालेले आहेत पण त्यांना तेवढी प्रसिद्धी मिळालीच नाही. पण अमिर खानच्या निमित्ताने का होईना, थोडी जनजागृती झाली तर उत्तमच! तसेच या कार्यक्रमात समस्येचा सर्व अंगांनी विचार होण्याऐवजी चार पिडितांच्या दु:खाचा बाजार झाल्याचे किंचितसे वाटले. स्त्री-भ्रूणहत्येच्या समस्येचे बीज असणार्‍या आपल्या विवाह व्यवस्थेचा (ज्यात आई-वडिलांना मुलीच्या पालन-पोषण, शिक्षणावर खर्च करून, वर हुंडा देवून तिचे लग्न करून द्यायला लागते आणि पुढे तिच्याकडून कुठल्याही आधाराची अपेक्षा करता येत नाही) आजच्या एपिसोडमधे उल्लेखही झाला नाही. अनेक कुटुंबांत मुली नकोश्या होण्याला हे एक सगळ्यात महत्त्वाचे कारण आहे असं मला वाटतं. अर्थात ही एक वेगळी समस्या म्हणून पाहिलं जात असेल तर पुढे काय बोलावं ते कळत नाही.

कार्यक्रमाच्या निमित्ताने दिग्दर्शकाने अमिरखानचा उपयोग करायचे ठरवलेले दिसते. अमिरखानला मोठी रक्कम देऊन कार्यक्रमासाठी तयार केले आहे.

एपिसोडचे टायटल क्रेडिट्स तुमच्यासाठी इथे देतो. दिग्दर्शक :- सत्यजित भटकळ. (लगान पासून आमीर खान बरोबर काम करतो आहे) कोर क्रिएटीव्ह टीम :- आमीर खान, सत्यजित भटकळ , ... कल्पना आणि निर्मिती :- आमीर खान

या विषयावरचे कार्यक्रम पाहणार नाही >>>>>>>>>>>> अवांतर : माझी अशीच परिस्थिती ज्यू होलोकॉस्ट वरचे चित्रपट पाहिल्यावर होते... मग आठवड्यात तसले चार पाच सिनेमे पाहून टाकतो.. ( मग त्या सिनेमाच्या अनुषंगाने गूगलून जी मिळेल ती माहिती काढणे ,वाचणे वगैरे) . मग रीतसर त्रास वगैरे होतो. .. मानवाच्या मनात असले टोकाचे विचार येतात आणि ऑर्गनाईज्ड आधुनिक मशीनरी वापरून अनेक माणसं या सार्‍या हत्याकांड घडवून आणण्याला साथे देतात , हे काही दशकांपूर्वी आपल्याच जगात खरोखर घडलेलं आहे; याचा प्रत्येक मानवाने विसर पडू देऊ नये, अस्लं काही डोक्यात यायला लागतं... त्या काळात घरी/ मित्रांच्यात वगैरे मी याच विषयावरती बोलायला लागतो ..... मग लगेच वाटतं, " एवढा त्रास होतो तर पाहायचे कशाला असले सिनेमे? आणि कशाला वाचायचं हे सारं?" ______________________________________

रेवती अगदी खर.

नोकराचाकरांना चांगले वागवायचे आणि पुन्हा वाईटही वाटून घ्यायचे. यावरून आठवले. नोकर चाकरांवर अन्याय होत असेलही, नाही म्हणत नाही पण हे नोकर चाकर विशेषतः मोलकरणी प्रचंड माजलेले आहेत. गॅस सिलींडरांची डिलीव्हरी देणारे भैय्ये, फर्निचर वस्तू घरी आणून पोचत्या करणारे हमाल. याबाबत २-३ किस्से असे १. आमच्या घरी भांडी घासणार्‍या बाईला विचारले माझे शर्टपॅट धुशील का? आणि त्याचे किती घेशील? तिने सांगितले १ वेळेला १० पँट, १० शर्ट धुण्याचे ९० रुपये. जर कपडे त्यापेक्षा कमी असतील तरी पैसे तेवढेच. विचार केला ९० रु. २० कपडे धुतले जात असतील तर चांगले आहे १ जोडी २ दिवस या हिशोबाने महीन्याभरा साठी पुरतील. चालेल. त्या महीन्यात २ वेळा तिला बोलावून पहिल्यांद २० कपडे आणि दुसर्‍यांदा १३च कपडे धुवून घेतले. एकून पैसे दिले १८० . म्हटले असूदे जरा जास्तच कपडे होते. पुढच्या महीन्यात तिला बोलावले तर सदर बाईंनी रेट डायरेक्ट वाढवून १७० रु एकावेळेचा करून टाकला होता. म्हणलं जवळ जवळ ८५ % वाढ एका महीन्यात? काय कारण? तर आमच्या शेजारच्या फ्लॅट मधे एक ये**वी आयटीवाली राहते तिला ४०००० पगार आहे तर ती या बाईला एका वेळेला १६०- १७० देते म्हणून हिला माझ्याकडूनही तितके पैसे पाहीजेत. मी म्हटलं माझे कपडे काही इतके मळके नसतात. परत तू साबण पण प्रचंड वापरतेस. मी काही इतके पैसे देणार नाही मला परवडत नाही. तर मला म्हणे "तुम्ही इतके पैसे कमावता मग आम्हाला थोडे द्यायला काय होतंय?" त्यावर प्रचंड संतापून मी म्हणलं "आम्ही दिवसातले १२-१२ तास सुधा ऑफिसमधे थांबतो. दिलेल्या वेळा पाळतो. तुला कामाला बोलावले तर १० येते सांगून दुपारी २ ला येतेस. न सांगता खाडे करतेस. तेव्हा भांडी आम्हीच आमची घासून घ्यायची. मस्ती आली आहे तुम्हाला. आमच्या सारखी मर मर करून कामं करा म्हणजे कळेल. तुमची ज्वारी १६० रु किलो झाली की मग उतरेल मस्ती तुमची". २. अशीच पैशाची मागणी सिलिंडर आणून देणारा मनुष्य करत असे. त्याला चांगलाच फटकारला. पैसे दिले नाहीत तर हा मुद्दामहून सिलिंडरची डीलीव्हरी द्यायचा नाही. डीलर कडे घरात कोणी नव्हते असे रीपोर्टींग करायचा (अर्थात हे डीलरकडे जाऊन विचारल्यावर कळले). मग एक दिवस त्याची रीतसर कंप्लेंट करून त्याच्या नोकरीवर गदा आणली मग कुठे जरा सुधारला.

माझ्या मते तरी शाहरुख खानाला तरी असे कार्यक्रम करणे झेपणार नाही असो हे माझे वैक्तिक मत आहे

ते सुशिक्षित कसले साक्षर आहेत असे म्हणायचे

कार्यक्रमाच्या आड व्यावसायिक गणित दडलेली असतील तर कोणाच्या पोटात दुखण्याचे काय कारण आहे ? सहमत आहे. उगाच आपण कशाला कोणाला किती पैसे मिळतात वगैरे चर्चा करायच्या ? . याच्यामागे काही व्यावसायिक गणितं आहेत काय ? कोणी छोटा पडदा कॅश करण्याचा प्रयत्न करत आहे का ? स्टारवाल्यांना किती मिळतील, लगान टीमला किती मिळतील ? आपल्याला एका सामाजिक प्रश्नाची डोळ्यात अंजन घालणारी ओळख करुन दिली जात असतांना एक स्टार कलाकार सामाजिक विषयाला हात घालत असतांना लोकांना उगीच का पोटदूखी होते काही कळत नाही. :) -दिलीप बिरुटे

पण महाराष्ट्रातील जेष्ठ व दृष्ट्या नेत्याने हरयाणा व राजस्थान मधील भीषण परिस्थिती पाहून आपल्या भागात हि वेळ येऊ नये म्हणून भ्रूण हत्येबाबत जागृत्ती सुरु केली आहे.

कोण हो?

+1

हे सगळे खान एकाच माळेचे मणी आहेत.. सलमानने काय केले हे तर आपणा सर्वांना माहितच आहे. आणी ईतर सगळे खान आधी हिंदू मुलींशी लग्न करून आणि मग तिला घट्स्फोट देवून इतर मूलींशी लग्न करायला मोकळे झाले. ह्यातल्या एकालाही लग्न टिकवता आले नाही आणि लोकांना अक्कल शिकवायला निघाले. दुनिया झुकती है.झुकाव... स्साला आपून तो टी.व्ही, और ये खान लोगोंका पिक्चर देखताच नही है.गांधी बाबांचे असहकार तत्व. आपण काही ह्या पापात सहभागी होणार नाही.

आमीर खान हा सुप्रसिद्ध नट आहे म्हणून त्याचा कार्यक्रम इतक्या मोठ्या प्रमाणार चर्चिला जाणे साहजिकच आहे. त्याच्या आयुष्यात घेतलेल्या घटस्फोटाचा उल्लेख मला तरी पटला नाही. छापून येणार्‍या बातम्यांवर किती विश्वास ठेवायचा? कशावरून त्याची पहिली बायको त्याला त्रास देत नसेल? "पूर्व पत्नी और बच्चोंके दर्दनाक अनुभव" असा उल्लेख करण्यासाठी आपल्याकडे काही ठोस पुरावा आहे काय? चांगली घरघशीत भरपाई घेतल्याशिवाय ती बरी घटस्फोट देईल (आणि का द्यावा?). आमीर खान शिवाय इतर कोणत्याही व्यक्तीचा घटस्फोट झालाच नाहिये का जगात? हजारो लोकांचा घटस्फोट होतो. काहींची चूक असते तर काहींना दुर्दैवाने नुसतेच दु:ख पदरी येते. ते लोकही आयुष्यात उभे राहतात, पुढे कर्तबगार बनतात. मग बाकीच्या लोकांनी सतत भूतकाळच आठवत का रहायचा?

सहमत आहे. जे उपदेशपांडे बनून फिरत असतात त्यांचे स्वतःचे चारित्र्यही तितकेच परीक्षणीय का नसावे . :)

सहमत. हेच लिहिण्यास आले होते. ज्यांचे प्रतिसाद येथे दिलेत ते मिपाचे सदस्य आहेत काय?

>>आणी त्याच्या घटफोटाचे काय ..३ वेळा तलाक म्हटले संपले. -- दुसर्‍या कोणि ते कोर्टात जाउन २ महिन्यात केले असते हाच काय तो फरक. पण ज्याला धटस्फोट घ्यायचा तो या ना त्या मार्गाने घेईलच. >>पुन्हा ४ लग्ने करायला कायद्याने व धर्माने मोकळीक आहेच.. -- इतर लोक लग्न न करताच एकत्र राहुन मोकळीक साधतात... त्यात काय विशेष? नक्की आक्षेप कश्यावर आहे? >>वर स्त्रीयांचा कळवळा घेऊन प्रष्ण मांडायला तयार. -- घटस्फोटीतांना इतर स्त्रीयांचा कळवळा येऊ नये हा काय नियम ? अर्धवटराव

काका, दुव्याबद्दल आभार. आमिरखानच्या व्यक्तिगत जीवनाची चर्चा सामाजिक समस्यांवरील या मालिकेच्या निमित्ताने होणारच आहे. माणूस म्हणून आदर्श जीवन जगत असलेल्या माणसानेच अशा कार्यक्रमाचं अँकरींग केले पाहिजे अशी अपेक्षा ठेवू शकतो, पण तसे शक्य नाही. शक्य झाले तरी असे कार्यक्रम कोणी पाहणार नाही, पाहिले तरी फारसा प्रेक्षकवर्ग लाभेलच याची काही शाश्वती नाही. कार्यक्रमावर वेगवेगळ्या अंगाने टीका पुढे होणारच आहेत. कार्यक्रम अधिकाधिक लोकांपर्यंत जावा, लोकांना सामाजिक प्रश्नासंबंधी जागरुकता यावी आणि मालिकेच्या निमित्तान काही व्यावसायिक गणितं या कार्यक्रमामागे असतील तर तीही यशस्वी व्हावी, हा भाग यात आहेच. पहिल्याच भागानंतर आमिरखानने राजस्थानच्या मूख्यमंत्र्यांची भेट घेऊन स्टींग ऑपरेशन मधे सापडलेल्या डॉक्टरांवर कार्यवाहीसाठी काय केले पाहिजे अशी चर्चा केलीच आहे. जलदगती न्यायालयापुढे सदरील प्रकरणे घेऊन जाता येतील काय याबद्दल एक समाधानकारक चर्चा झाल्याचे विविध वाहिन्यांवरील बातम्यांमधून दिसले आहे. कार्यवाही होईल अथवा न होईल. अन्य कोणी सामाजिक चळवळींनी असे आंदोलन करुन मुख्यमंत्र्याचे या प्रश्नाकडे लक्ष वेधण्याचा प्रयत्न केला असता तर त्यांना मुख्यमंत्र्यांनी शासकीय पातळीवरील उत्तरे देऊन तोंडाला पाने पुसली असती, स्टार कलाकार आणि कार्यक्रमाला मिळालेल्या प्रसिद्धी, लोकभावना यामुळे मुख्यमंत्र्यांना सदरील प्रकरण जलदगती न्यायालयापुढे घेऊन जावे वाटले, हेच मला पहिल्या भागाचे यश वाटते. मागे प्रतिसादात म्हटल्या प्रमाणे कार्यक्रमाचा एकच भाग आत्ता संपतोय. अजून बरेच भाग येणार आहेत तेव्हा पडद्यासमोरील आणि पडद्यामागच्या अनेक गोष्टी समोर येणार आहेत. तो पर्यंत कार्यक्रमाच्या निमित्तानं आपली मतं एकमेकांना पटोत अथवा न पटो प्रतिसादांच्या निमित्तानं सोत्रींच्या धाग्याला आपण मात्र हलते ठेवू.....! जाता जाता : राखी सावंत म्हणाल्याच आहेत ही तर माझ्याच कार्यक्रमाची कॉपी आहे. :) -दिलीप बिरुटे

असहमत! हा भाग सुद्धा तितकाच सुंदर होता. हे विषय ऐकून असं वाटलं होतं की काहितरी माहित असलेलंच सांगून मशी विडिओज, मुलाखती सांगून लोकांना रडवतील. पण काही माहिती आणि निष्कर्श धक्कादायक होते आणि काहितरी उपाय सुचवला जातोय. जसं की मगच्या भागात स्त्री भृणहत्येची सुरवात कशी झाली किंवा मेडीकल कौंसीलनी अजून एकाही डॉक्टरचं सर्टीफिकेट रद्द केलं नाहिये. वर्षानुवर्षे रोजचं वर्तमान पत्र वाचून निगरगट्ट झालेल्या माणसाला देखिल याचं आश्चर्य वाटेल. :) तसंच या केसेस मध्ये ५३% टक्के मुलं असतात किंवा आपल्या कडे अजून पर्यंत कोणताही या संदर्भात कायदा नाहिये असं कळल्यावर वाईट वाटलं. शेवटचं वर्कशॉप पण छान होतं. मध्ये "रिस्पेक्ट एल्डर्स" वगैरे संस्कारावर केलेली टिपणी सुद्धा मस्तच! हॅट्स ऑफ टू यू अमिर खान!

एका तासात प्रत्यक्ष लोकांना बोलावुन त्यांचे अनुभव - चांगले अन वाईट दोन्ही दाखवत आहेत...प्रश्न अन संभाव्य उत्तर (जे दुसर्‍या कोणी करुन पाहीले आहे) ते दाखवत आहेत ते चांगलंच आहे..भडक सादरीकरण नाही हे आवडलं. आता विषय नवा नाही कारण इतक्या वर्षांनंतरही त्याच समस्या कायम आहेत...चुक आपली - समाजाचीच आहे...लोकांचे विचार बदलत आहे ही चांगली गोष्ट आहे. रोजच्या जीवनातील सबला स्त्रिया दाखवुन इतरांना प्रेरणा मिळत आहे... समस्यांचे विषय भडक आहेत म्हणणं सोपं आहे...पण नाईलाज आहे.

सत्यमेव जयतेच्या तिसर्‍या भागानंतर उत्सूकता आता रुटीन मालिकांसारखी व्हायला लागली आहे.

माझा आणि टिव्हीचा संबंध केवळ न्यूज बघण्यापुरता आणि मालिकांपासून मी शेकडो कोस दूर असतो. त्यामुळे ही मालिका रूटिन व्हायला लागली आहे की याची कल्पना नाही.सत्यमेव जयतेच्या पहिल्या भागाविषयी बरेच ऐकले आणि शेवटी तिसरा भाग पहिल्यांदाच बघितला.या मालिकेतून थोडे तरी परिवर्तन होऊन काही स्त्री-भ्रूणहत्या किंवा हुंडाबळी जरी टाळले गेले तरी ते मालिकेचे चांगले फलितच असेल. कोणत्याही कारणाने एखादी चांगली गोष्ट होत असेल तर त्यात आक्षेप घेण्यासारखे काय आहे?

हा कार्यक्रम मी यावेळी बघितला आणि फारसा धक्का बसला नाही. वाईट सगळ्यांना जेवढे वाटले तेवढेच वाटले असावे.;) वडील त्यांच्या खेडेगावात अलिशान घरे बांधतात अगदी अगदी. माझे नातेवाईक पंजाबात गेली दहा पंध्रा वर्षे रहात असल्याने अगदी हीच आणि आणखी भयानक माहिती काहीवर्षांपूर्वी कळली होती. ज्यांना झळ लागली त्यांच्यासाठी कार्यक्रम महत्वाचा वाटणारच. सहमत.

व्वा लेख आवडला. सालं आम्ही इतकं बोंब मारुन म्हणत होतो की सामाजिक विषयामागे आर्थिक गणितंच दडलेली असतात तर पब्लिक आम्हालाच वेड्यात काढायला निघालं होतं. च्यायला, लेख वाचून खूप खूप आनंद झाला. नगरीनिरंजन शेठ, लेखाचा दुवा दिल्याबद्दल आभार.... !!! -दिलीप बिरुटे (लेख वाचून आनंद कुठे ठेऊ नी कुठे नै असा झालेला)

त्या लेखात असहमत असण्यासारखं काहीच नाहिये. अनेक वर्षांपूर्वी झालेले परिक्रमा, रजनी (मी दोन्ही पाहिलेले नाहीत) यानंतर काळ किती बदलला. समाजाची विचारसरणी बदलली. पूर्वी एका कार्यक्रमातून (कदाचित) साध्य होणारी गोष्ट आता वाजत, गाजत, अश्रुपात दाखवून, शॉक देऊन आणि अनेकदा 'दिखावा' केल्यानेच पब्लिकला समजत असेल तर याचा व्यवसाय करून का होईना ती लोकांपर्यंत पोचवणे आलेच. समाजाच्या (मीही त्यात आलेच) इन्सेन्सिटीव्हिटीच्या प्रमाणात कार्यक्रमाचे सादरीकरणही बदलेल शिवाय त्याची किंमत आपण सगळेजण या ना त्या मार्गाने मोजत राहणार. पूर्वी देवळाच्या ओवरीत, राहत्या वाड्यात, लहान कार्यालयात होणारे लग्नसमारंभ आता तसे किती होतात? तसे ते साजरे केल्यास कितीजणाना रुचेल? उद्या मी कर्यक्रम सादर करायला गेले तर दुनिया राहू दे तुम्हीही तो बघायला टिव्ही चालू करणार नाही ;). आमीर तर आमीर, त्यामुळे का होईना कार्यक्रम पाहिला जातोय, चर्चा केली जातीये. त्या 'सेलेबल' अ‍ॅक्टरची किंमत जर काही कोटी असेल तर ती मोजणे भाग आहे. दोनचार मुलींच्या पालकांनीही जर धडा घेतला तर तेवढे जीव वाचले, कुटुंबावर कायमस्वरूपी होणारा वाईट परिणाम थांबला असे म्हणावे लागेल. वडीलांनी कर्जामुळे आत्महत्या केलेल्या मुलीची एक्सप्रेशन्स तर सगळ्या सासुरवाशिणींची कथाच सांगून गेली. किती गोड मुलगी होती ती. कार्यक्रमात दाखवलेला 'पकडवा ब्याह' की असेच नाव असलेला प्रकार मात्र वाईट आहे. त्यावेळी हसू आले पण नवर्‍यामुलांसाठी धोकादायक असलेले प्रकरण आहे. हुंडा, लग्नाचा खर्च परवडत नाही म्हणून असे प्रकार भविष्यात वाढले तर मात्र मुलांची खैर नाही. ;)

अजीबात नाहि पटला. जे लोक प्रामणिकपणे प्रयत्न करताहेत त्यांना आमीरच्या शो मुळे काहि नुकसान होणार नाहि, झाला तर फायदाच होईल. समाजसेवेवर मनोरंजन कब्जा करेल काय या भितीऐवजी मनोरंजनावर समाजसेवेचं कलम चढलय हे ध्यानात घ्यायला हवं. टीव्ही माध्यमाची मुळ जबाबदारी मनोरंजनच आहे. या मनोरंजनाच्या खिडकितुन जर सामाजीक सत्याला वाचा फोडायला स्कोप मिळत असेल तर ते स्वागतार्हच म्हणावं लागेल. एवीतेवी आमीरखान वगैरे मंडळी लोकांच्या मनावर मनोरंजनाच्या माध्यमातुनच कब्जा करताहेत... तर त्यांच्या डोक्यावर समाजसेवेची टोपी चढवुन लोकांच्या मनात सामाजीक प्रश्नांना चंचुप्रवेश मिळत असेल तर काय वाईट?? अर्धवटराव

वा वा खुपच चांगली बातमी की. खालील लोकांची नोंदणी रद्द झाली आहे ना? डॉ. अनुराधा संत, डॉ. आर. व्ही. परांजपे, डॉ. एन. सी. आंबेडकर, डॉ. लक्ष्मीकांत शहा, डॉ. अविनाश देशमुख, डॉ. एस. एम. हडीर्कर, डॉ. एम. एच. शेठ, डॉ. मनोज अग्रवाल, डॉ. कुसुम ताम्हाणे, डॉ. विलास गायकवाड, डॉ. संजीव कानिटकर, डॉ. अनुराधा केळकर, डॉ. गणेश गाडगीळ, डॉ. अरविंद कुलकणीर् (सर्व पुणे) आणि डॉ. मोहन नागणे (पिंपरी चिंचवड) या पुण्यातील पंधरा डॉक्टरांच्या विरोधातही व्यवसायाची नोंदणी रद्द करण्याबाबत महाराष्ट्र मेडिकल कौन्सिलकडे शिफारस करण्यात आली आहे. सुदाम मुंडे आणी सरस्वती मुंडे या महानालायक लोकांवर तर अटक वॉरंट जाहीर झाले आहे. किती छान नै?

अपंग मुलांना सर्वसामान्य मुलांप्रमाणे शाळेत प्रवेशाबद्दल मत मागविले गेले. अपंग मुलांना शाळेतही इतराप्रमाणेच प्रवेश दिला पाहिजे. परंतु काही मुख्याध्यापकांची अशी तक्रार होती की, अशा मुलांना पाहून बाकीचे पालक आपल्या मुलांना शाळेत पाठविण्यास तयार नसतात तेव्हा अशा मुलांच्या प्रवेशाबद्दल आमिरने आज प्रेक्षकांची मत मागवली. मला वाटतं हा एक वेगळा गुंतागुंतीचा प्रश्न आहे, आपल्याला या बद्दल काय वाटते. सवडीनं माझं मत इथे डकवतोच. -दिलीप बिरुटे

माहितीतल्या बर्‍याच सुशिक्षित, कमावत्या मुली, स्त्रीया नवर्‍याकडून मार खातात त्यामुळे मला तर पटला विषय. अमेरिकेतही बर्‍याच बायका नवर्‍याकडून मारहाण सहन करतात असे ऐकले आहे. व्यायामशाळेत भेटलेल्या मैत्रिणीला तिच्या गळ्यावर काळेनिळे बोटांचे ठसे पाहून मी विचारल्यावर ती काही न बोलता (व्यायाम अर्धा सोडून) निघून गेली होती. बाकी माझ्याच प्रतिसादांमध्ये प्रसंगाने आणखी अत्याचारही पूर्वी लिहिले होते. आमीरच्या कार्यक्रमात त्याने सहज केलेला विनोदही खरा आहे. मैत्रिण तिचा नवरा कामानिमित्त दौर्‍यावर गेला की "बरं झालं गेला, मला जरा चार दिवस सुखाचे मिळतील" असे कित्येकवेळा म्हणताना ऐकलीये. माझ्या सासूबाईंच्या मैत्रिणीचा नवरा साठाव्या वर्षी अचानक गेल्यावर त्या बाईंची प्रतिक्रिया "सुटले एकदाची!" अशीच (स्पष्टपणे) होती. या सगळ्या स्त्रिया उच्चशिक्षित, श्रीमंत, स्वावलंबी आहेत. टिव्हीवरही एकदा त्या विषयावर कार्यक्रम सुरु होता जो तीन ते चार मिनिटांपेक्षा पाहणे शक्य नव्हते. त्यात एक अमेरिकन बाई (साठ पासष्ठ वर्षांची असावी) तिच्या भयानक आयुष्याबद्दल सांगत होती. डिव्होर्स होऊनही त्यानं धमक्या देणं थांबवलं नव्हतं आणि स्वत:च्या घरात ती बाई दिवस रात्र भीतीच्या छायेत जीवन कंठत होती.

विषय समजला तरीही मी शेतकरी नसल्यानं जाणकार नाही म्हणून येणारे प्रतिसाद वाचीन म्हणते. पंजाबात कीटकनाशक (अजैविक) फवारणीचं प्रमाण भरपूर आहे. माझ्या तिथे राहणार्‍या नातेवाईकांनी गंमत आणि प्रयोग म्हणून त्यांच्या घराच्या आगेमागे मोकळ्या (भरपूर) जागेत चार, पाच प्रकारच्या भाज्या, दोन प्रकारची कडधान्ये पेरली. माळी ठेवला. अजैविक औषध प्रकार वापरला नाही. किडे जितकं खातील ते खाऊ द्यायचं जे राहील ते आपलं. असे करणे शेतकरी नसल्यामुळे (त्यावर उपजिवीका नसल्याने) परवडेल म्हणून प्रयोग करण्याचे ठरवले. कीड पडलीच पण त्यानंतरही घरगुती प्रकाराने काढलेले कडधान्य लोकांना वाटून, स्वत:ला वर्षभराचे ठेवून संपेना. भेंडी, वांगी व आणखी भाज्या वर्षभरात एकदाही बाजारातून आणाव्या लागल्या नाहीत. दोन वर्षं हा प्रयोग केला. नंतर साठवणूक आणि आणखे काही प्रश्न आले असतील म्हणून बंद केला पण आपण छोटी शेती करू शकतो ही गंमत अनुभवता आली. हौस म्हणून आत्ता मी कोथिंबीर, टोमॅटो, बेसील, कढीपत्ता लावला आहे. छान आलाय. ;)

तुमच्या नावामागे डॉ. नसते तर आमिर खानच्या कार्यक्रमाच्या अनुषंगाने येणारे तुमचे प्रतिसाद वेगळे झाले असते अशी शंका वाटते.

सोत्रिशी सहमत नागरी सेवासारख्या प्रतिष्ठेच्या नोकरीतही जातपात पाळली जाते हे पाहून अस्वस्थ वाटल

स्टालीन म्हणत होता अजूनही आपला समाज १६ ते २२ व्या शतकात वावरतो आहे, आणि त्यात न पटण्यासारखं काहीच नाही. जात जाईल तेव्हा समता येईल असे म्हणनारे खूप सापडतील पण जात सोडायची आहे, कोणाला. अस्पृश्यता नवीन नाही. हजारो वर्षापूर्वी आमच्या शास्त्रकारांनी समाजाची विभागणी चार वर्णात केली. आणि सर्वात शूद्र वर्ण हा हीन ठरला. कोणतेच हक्क न देता त्यांचे कर्म ’सेवा’ हा उच्च ठरवला गेला. आजही शाळेत भंगीच्या घरी जन्माला आलात म्हणून शाळेतले संडास स्वच्छ करायला लावणा-यांची वृत्ती अजूनही पाचहजारवर्षापूर्वीचीच आहे, असे म्हणावे लागेल. गावात प्यायचे पाणी भरु दिले जात नाही, बरोबरच आहे म्हणा. उच्च जातीत जन्माला आले नाही, तो त्यांचा दोषच, नाही का ? अहो, जास्त कशाला आत्ताच काही दिवसापूर्वी मिपावरच ’मी अमुक अमुक आहे आणि मला अमुक अमुक असण्याचा अभिमान आहे’ असं वाचलं होतं. अशा अभिमानातूनच मग दुसरा हीन ठरायला लागतो. आणि स्वत: कसे श्रेष्ठ आहोत असे मग वृत्तीतून यायला लागते. डॉ.बाबासाहेब आंबडेकरांनी जातीव्यवस्थेला अनेक मजली इमारतीचे उदाहरण दिले होते. इमारतीला जीना नसल्यामुळे तळ मजल्यावरचे कनिष्ठ राहीले तर वरच्या मजल्यावरचे वरीष्ठ ठरले, संवादाअभावी हे अंतर कमी झालेच नाही. ’श्रुतीवचन म्हणजे देववचन’ आणि देववचनाच्या विरोधात जाण्याचं काम नाही. वर्णाचे धर्म, निर्बध, आणि अधिकार एकदा देववाणीने ठरवले की त्याच्या विरोधात जाणे तसे कठीणच काम. आपण आज आधुनिक झालो आहोत पण अजूनही विचारांनी परंपरावादीच राहीलो आहोत. शाळेत शिकणा-या मुलाच्या जवळ कोणी डबा खायला बसत नाही, हाच मुलगा कोणाच्या जवळ बसला तर आजूबाजूची मुलं उठून जातात. गावातून उच्च वर्णीयांच्या घरासमोरुन जातांना हातात चपला घेऊन चालणारे आजही आहेत, त्याचे क्षणभरच आश्चर्य वाटले. शिक्षणाने अशा जातीपातीच्या भिंती अधिक मजबूत होतात की काय असे संस्कृतच्या प्राध्यापिका असलेल्या महिलेच्या अनुभवातून दिसलेच आहे. वाल्मिकी समाजात जन्मलेल्या मुलीनं शिकायचंच कशाला आणि तेही संस्कृत घेऊन. असं म्हणनारे शिक्षक अगदी अलिकडचेच आहेत. लोकमान्य टीळकांनी म्हटलं होतं ’शिंप्यांनी कौन्सिलात जाऊन काय मशीन चालवायची आहे. कुणब्यांना काय नांगर धरायचा आहे” त्याची आठवण झाली. शोषित, पिडितांचे दु:ख भल्या भल्यांना समजले नाही. मोठमोठ्या माणसांना माणसातला माणूस दिसला नाही. आपण तर किती तरी लहान. धर्माधिकारी म्हणाले ते तर कोणालाही पटेल. मी जन्माला आलो ते उच्च जातीत पण मला ही जातीयता पाळावी लागली नाही. स्वातंत्र्यापूर्वी आम्ही काही स्वप्न पाहिली (समता, बंधुता) होती ते स्वप्न आजही पूर्ण होऊ शकले नाही. सत्यमेव जयतेच्या कार्यक्रमामुळे फार काही उजेड पडेल असे वाटत नाही. पण, शोषित, पिडितांचे हाल अपेष्टा पुस्तकातच ब-या वाट्तात. स्वातंत्र्यानंतर स्वातंत्र्य,समता, बंधुताचे स्वप्न पाहणा-यांना नामदेव ढसाळांनी विचारलम होतं ’स्वातंत्र्य कुठल्या गाढवीचं नाव आहे, रामराज्याच्या कितव्या घरात आपण राहतोत. उद्गम विकास उंची संस्कार संस्कृती कंचा मूलभूत अर्थ स्वातंत्र्याचा” असो. नामदेव ढसाळाच्याच गोलपिठातल्या ’कॉम्रेड अर्थात १२ बलुतेदारांसाठ” या दीर्घ कवितेतल्या शेवटच्या चार ओळी डकवतो. ”ही लोकशाही नाहीहे ही विटंबना सतरा पिढ्यांची म्हणा म्हणा कॉम्रेड दंड ठोकून म्हणा ’ हाण सख्या तुझीच बारी लोकशाही मेली तरी डेंगण्या मारी’ द्या द्या दवंडी कॉम्रेड ही लोकशाही नाहीहे ही विटंबना सतरा पिढ्यांची मूग गिळून पोसलेली” (गोलपिठा. पृ;क्र.६८) समाजात समता येईल आणि समता नांदावी अशा आशावाद बाळगलाच पाहिजे. हळुहळु बदल होत आहेत. बदल होतील. आंतरजातीय विवाह, जात-पोटजातीतले भेद हळुहळु कमी होत आहेत. कोणाचीही जात न विचारता सर्वांचेच रोटीबेटी व्यवहार आत्ताच होणार नाही, व्हायला वेळ लागेल, पण हे अंतरही फार दुरचं असणार नाही, असं ही मला कालचा भाग पाहतांना वाटले. असो. -दिलीप बिरुटे