हम्म. नितिन थत्ते (पूर्वीचा खराटा)

काही प्रश्न.. १. स्वाईन फ्लू ची लक्षणे कोणती. २. स्वाईन फ्लू बरा होऊ शकणारा रोग आहे का? ३. स्वाईन फ्लूच्या निदानाचा म्हणजे जंतूंची तपासणी करून ते H1N1 च आहेत या तपासण्या भारतात कुठे होतात? तपासणीचा खर्च किती? ब्रिटीशानी जंगली अवस्थेतील नेटिवाना अनेक चांगल्या गोष्टी शिकवल्या. अनेक चांगले कायदे तयार करून दिले. त्यातलाच हा एक असावा. बघा ना! साहेब गेल्यानंतर ६१-६२ वर्षानंतरही तो अजून वापरला जातो. :) असो आता या वेळेचे रँड कोण होतात आणि चाफेकर बंधू कोण होतात ते बघू. :P पुण्याचे पेशवे एरवी सगळे कागद सारखेच. फक्त कागदाला अहंकार चिकटला की त्याचे सर्टीफिकेट होते. Since 1984

आजच पालिकेच्या आरोग्य खात्याच्या अधिकार्‍याची (नाव आणि पद विसरले) मुलाखत रेडीओवर ऐकली. त्यात त्यांचं एक वाक्य रँडची आठवण करून देणारं वाटलं. एखाद्या रूग्णाने स्वखर्चाने खासगी इस्पितळात उपचार करून घेण्याचं ठरलं तर ते चालणार नाही. सगळ्या स्वाईन फ्लुच्या रुग्णांनी सरकारी इस्पितळातच उपचार करून घेणं, या कायद्यामुळे, सक्तीचं आहे. अदिती

Chennai King Institute of Preventive Medicine (24/7 Service) Guindy, Chennai – 32 (044) 22501520, 22501521 & 22501522 Communicable Diseases Hospital Thondiarpet, Chennai (044) 25912686/87/88, 9444459543 Government General Hospital Opp. Central Railway Station, Chennai – 03 (044) 25305000, 25305723, 25305721, 25330300 Pune Naidu Hospital Nr Le'Meridian, Raja Bahadur Mill, GPO, Pune - 01 (020) 26058243 National Institute of Virology 20A Ambedkar Road, Pune - 11 (020) 26006290 Kolkata ID Hospital 57,Beliaghata, Beliaghata Road, Kolkata - 10‎ (033) 23701252 Coimbatore Government General Hospital Near Railway Station, Trichy Road, Coimbatore - 18 (0422) 2301393, 2301394, 2301395, 2301396 Hyderabad Govt. General and Chest Diseases Hospital, Erragadda, Hyderabad (040) 23814939 Mumbai Kasturba Gandhi Hospital Arthur Road, N M Joshi Marg, Jacob Circle, Mumbai - 11 (022) 23083901, 23092458, 23004512 Sir J J Hospital J J Marg, Byculla, Mumbai - 08 (022) 23735555, 23739031, 23760943, 23768400 / 23731144 / 5555 / 23701393 / 1366 Haffkine Institute Acharya Donde Marg, Parel, Mumbai - 12 (022) 24160947, 24160961, 24160962 Kochi Government Medical College Gandhi Nagar P O, Kottayam - 08 (0481) 2597311,2597312 Government Medical College Vandanam P O, Allapuzha - 05 (0477) 2282015 Taluk Hospital Railway Station Road, Alwaye, Ernakulam (0484) 2624040 Sathyajit - 09847840051 Taluk Hospital Perumbavoor PO, Ernakulam 542 (0484) 2523138 Vipin - 09447305200 Gurgaon & Delhi All India Institute of Medical Sciences (AIIMS) Ansari Nagar, Aurobindo Marg Ring Road, New Delhi - 29 (011) 26594404, 26861698 Prof. R C Deka - 9868397464 National Institute for Communicable Diseases 22, Sham Nath Marg, New Delhi - 54 (011) 23971272/060/344/524/449/326 Dr. Ram Manohar Lohia Hospital Kharak Singh Marg, New Delhi - 01 (011) 23741640, 23741649, 23741639 Dr. N K Chaturvedi – 9811101704 Vallabhai Patel Chest Institute University Enclave, New Delhi- 07 (011) 27667102, 27667441, 27667667, 27666182 Bangalore Victoria Hospital K R Market, Kalasipalayam, Bangalore - 02 (080) 26703294 Dr. Gangadhar - 94480-49863 SDS Tuberculosis & Rajiv Gandhi Institute of Chest Diseases Hosur Road, Hombegowda Nagar, Bangalore - 29 (080) 26631923 Dr. Shivaraj - 99801-48780

अख्खा भारत (म्हणजे बिहार, यूपी वगैरे) सोडून स्वाईन फ्लू पुण्यातच का व्हावा, ह्याबद्दल विचार मंथन व्हावे. -- मिसळभोक्ता

स्वातंतत्र्योत्तर अनेक कायदे केले गेले अनेकदा घटना बदलल्या गेल्या तरी देखील असले कायदे तसेच्या तसे विचार न करता वापरले जातात ह्याचा नक्कीच खेद वाटला.

माझ्या माहितीनूसार हा कायदा १९८९ किंवा १९८२ मधे अद्ययावत केला आहे. नक्की साल आठवत नाहि.. संदर्भ जवळ नाही.. एक दोन दिवसांत संदर्भ मिळाल्यास साल ससंदर्भ इथेच देतो... उपप्रतिसाद देऊ नये ऋषिकेश ------------------ संध्याकाळचे ६ वाजून ५० मिनीटे झालेली आहेत. चला आता ऐकूया एक गीत "भय इथले संपत नाही...."

ऋषिकेशच्या म्हणण्याप्रमाणे :माझ्या माहितीनूसार हा कायदा १९८९ किंवा १९८२ मधे अद्ययावत केला आहे. तसे असेल तर उत्तम आणि माहीती नक्कीच मिळाली तर दे. (नाही मिळाली तरी विश्वास आहे). पण मग त्याला एकतर १८९७च्या कायदा म्हणू नका आणि दुसरे म्हणजे वर अदितीने सांगितल्याप्रमाणे , "एखाद्या रूग्णाने स्वखर्चाने खासगी इस्पितळात उपचार करून घेण्याचं ठरलं तर ते चालणार नाही...," असले काहीतरी म्हणू नका (हे मी शासकीय अधिकार्‍यांसंदर्भात म्हणत आहे). तसेच नक्की काय बदल केले ते देखील कळणे महत्वाचे वाटते.

प्रथम ४ फेब्रुवारी १८९७ ला मंजुर झाला आणि त्यात नंतर तीन वेळा सुधारणा झाल्या. १९४४ मधे पंजाबमधे सुधारणा होऊन Epidemic Diseases (Punjab Amendment) Act, 1944 झाला तर नंतर १९४७ मधे पुर्व पंजाबमधे सुधारणा होऊन East Punjab by East Punjab by East Punjab Act 1 of 1947 मंजुर झाला. १९४५ मधे तत्कालिन सीपी & बेरार ने अजुन एक सुधारणा विधेयक करुन C.P.and Berar Epidemic Diseases (Amendment) Act, 1945 तयार केला. जालावर तो कायदा येथे आहे: http://www.vakilno1.com/bareacts/Laws/The-Epidemic-Diseases-Act-1897.htm --- Grant me the serenity to accept the things I cannot change, the courage to change the things I can, and the wisdom to know the difference. --Reinhold Niebuhr

रँड आणि चाफेकर यांचा उल्लेख झाला आहे तेव्हा आता थोडा खराटा चालवतो. ;) माझ्याकडे श्री ज जोशी यांचे पुणेरी नावाचे एक पुस्तक आहे. (त्यांच्या १९६०-७० काळात वर्तमानपत्रांत लिहिलेल्या विविध लेखांचे संकलन) त्यात गेले ते प्लेगचे दिवस असा एक लेख आहे. त्या लेखात त्यांच्या शालेय जीवनात आलेल्या प्लेगच्या साथीने काहीच घडले नाही (कारण प्लेगच्या लशीचा शोध तोपर्यंत लागला होता) असे सांगून त्यांच्या आधीच्या पिढीने सांगितलेल्या प्लेगच्या आठवणी आणि गोष्टी लिहिल्या आहेत. त्यात त्या आठवणींचे मुख्य सूत्र सरकारी अधिकार्‍यांना आपल्या घरात प्लेगने मेलेला रुग्ण आहे हे कळू नये म्हणून केल्या जाणार्‍या लटपटी हे आहे. त्या लटपटींचे कारण त्या घरातल्यांना नगरपालिकेचे अधिकारी क्वारंटाईनमध्ये टाकीत आणि संपूर्ण घर जंतुनाशक मारून धुवून काढीत. या मुळे त्यांचे सोवळे बिघडत असे. त्यातील अनेक कथा काल्पनीक किंवा अतिरंजित असणार हे उघड आहे. पण शासकीय उपाययोजनांना सोवळे बिघडण्याच्या कल्पनेने सहकार्य न करण्याची वृत्ती स्पष्ट दिसते. या अनुभवामुळेच रँडला निर्दयपणे उपाययोजना करावी लागली नसेल? ज्यातून पुढे त्याचा खून झाला. नितिन थत्ते (पूर्वीचा खराटा)

मूळ विषयात रँडचे नाव आले आहे म्हणून नितीनरावांनी आपला कोपर्‍यातील खराटा हातात घेऊन एक उपविषय चालू केला आहे (त्याला मी अवांतर म्हणलेले नाही), जो वास्तवीक माझ्या मूळ लेखाचे कारण होते. आता त्या संदर्भात आणि ओघात इतर सर्व वरील मुद्यांवर: माझीच मूळ वाक्ये: तत्कालीन प्लेगच्या साथीमुळे हा कायदा तयार केला गेला होता आणि याच कायद्याचा वापर रँडच्या आज्ञेने कसाही केला गेला होता. परीणामी २२ जून १८९७ ला रँडचा "गोंद्या आला रे" झाला. हा सगळा इतिहास आपल्याला माहीत आहेच...स्वातंतत्र्योत्तर अनेक कायदे केले गेले अनेकदा घटना बदलल्या गेल्या तरी देखील असले कायदे तसेच्या तसे विचार न करता वापरले जातात ह्याचा नक्कीच खेद वाटला. सर्वप्रथम म.टा. मधील बातमीत ज्या पद्धतीने लिहीले होते अथवा जे या कायद्याचे नाव होते त्याप्रमाणे हा कायदा आजही तसाच (१८९७ सारखा) आहे असा माझा (गैर)समज झाला होता. अर्थात तो पुनेरी यांनी तसाच ऋषिकेशने दूर केला. तरी माझा मुद्दा अजून लागू आहे हे अदितीच्या प्रतिसादातील सरकारी अधिकार्‍याच्या वक्तव्यावरून दिसते. प्लेग हा फक्त भारतातच जन्माला आलेला नव्हता. (मला वाटते त्याचे मूळ चीन मधे आहे) किंबहूना तो आधी ब्रिटनसह युरोपात काही शतके तरी होता असे पटकन शोधल्यास वाटते. तत्कालीन प्लेग हा १८९६ मधे मुंबईत आला आणि सर्व उपाय योजना करून सरकार थांबवू शकले नाही. नंतर तो पुण्यात पसरला. पुण्यात जे काही झाले ते केवळ पुणेरी असल्याने झाले असे म्हणणे योग्य ठरणार नाही. रँडने त्याच्या कमिटीत एकाही "नेटीव्हाला" (अगदी म्युन्सिपॅलीटीतील सरकारनियुक्त सदस्यांना देखील) न घेता फक्त डॉक्टर आणि सैन्यदलातील अधिकारी यांना घेतले. घेतले ते घेतले ज्या पद्धतीने क्वारंटाईन केले गेले ती पद्धत अतिशय अपमानास्पद होतीच आणि त्यात परत धार्मिक कारणे पण आली. शिवाय बायकांना वेगळे करण्यात आले - अर्थात तेही पोलीस पुरूषांकडून. त्यात काही असभ्यपणा केला नाही असे म्हणले तरी हात लावला अथवा ढकलले वगैरे असे मग्रुरीतून नक्की झाले असेल. ते कसे मान्य होणार? उद्या आपल्यापैकी कुणाच्याही ओळखीच्या स्त्रीची साधी कस्टम्समधे झडती घेताना पुरूष पोलीस अधिकारी चालेल का? अर्थातच नाही. तसे कुठेही होत देखील नाही. भारत असो अथवा अमेरिका अथवा युरोप वगैरे..विचार करा मतदाराचे ओळखपत्र तपासणार्‍या पुरूषाने एखाद्या बुरखा घातलेल्या स्त्रीला बुरखा काढून चेहरा दाखव म्हणले तर काय होईल ते...तसे कोणी वागले तर ती त्या अधिकार्‍यांची चूक आणि अधिकाराचा चुकीचा वापर आहे. मृत व्यक्तींच्या अंत्यसंस्कारावर पण त्यावेळेस नियंत्रण चालू केले. बरं जे काही चालले होते ते प्लेग नियंत्रणासाठी होते. मग तेच उपाय तसेच लंडन मधे वापरले जायचे का? अर्थातच नाही. मग ते पुण्यात का? कारण नेटीव्हांना काही कळत नाही, त्यांना काही चालू शकते, ते रानटी आहेत, कारण आम्ही सत्ताधीश आहोत, आणि एकंदरीत माज. अजून एक कारण होते. भारतातून कच्चा माल घेण्यावर जगातील बाजारपेठांनी बंदी घातली. हे धंदेवाल्या ब्रिटीशांना कसे चालेल बरे? या गोष्टींची चीड येऊन त्याला प्रत्युत्तर देण्याची हिंमत कोण कशी दाखवेल हे सांगता येत नाही. रँडच्या बाबतीतही तेच झाले. त्याने दाखवलेल्या माजाला चाफेकर बंधूंनी उत्तर दिले. राणीचे सरकार स्थिरावल्या नंतरचा अनेक वर्षांनी बसलेला हा पहीला हादरा होता ज्यात सरकारी अधिकार्‍याला मारले आणि एका अर्थी परक्या सत्तेला आव्हान दिले. जे शिवाजीनेपण अफझलखानाला मारून दिले होते. जे त्याकाळात परक्या शक्तींबरोबर झाले ते या काळात स्वकीय सरकारबरोबर झाले तर आश्चर्य वाटायला नको हा एक भाग झाला पण एका अर्थी anarchy येऊ शकते अशी काळजी पण वाटते. स्वाईन फ्लू आणि क्वारंटाईन (जे केले जात आहे असे मी ऐकले) हे केवळ तात्कालीक कारण ठरेल कारण डाळी पासून पाण्यापर्यंत आणि घरापासून दारापर्यंत अनेक प्रश्न प्रत्येकाला कोणत्या ना कोणत्या रुपाने भेडसावत आहेत. आता हवी आहे ती फक्त शासकीय ऑफिशियल मग्रुरी...हा माझ्या चर्चेचा मूळ विषय होता. पण तुम्ही आपले डोळ्यावर विविध चष्मे आणि हातात खराटा घेऊन हवेतल्या हवेत धूळ झाडत आहात... आता प्रश्न जनरल अरूणकुमार वैद्यांच्या हत्येबाबत: वास्तवीक मिपा संस्कृतीप्रमाणे याला फाट्यावर मारले पाहीजे, पण तरी देखील उत्तर देतो: रँडच्या संदर्भात काय झाले ते लिहीले आहेच. तत्कालीन जीवनपद्धतीत अमानुषपद्धतीने ढवळाढवळ केली तर ते अयोग्यच होते. (ते ही राणीच्या आधी कंपनी सरकारला काडतुसांमुळे पण आगीत तेल कसे ओतले जाऊ शकते हे माहीत असले तरी) त्यात रँड हा परकीय सत्तेचा प्रतिक होता. त्यामुळे त्याला मारले. तरी देखील त्याला मारताना केवळ तोच मरावा अशी काळजी घेण्याचा प्रयत्न केला गेला होता. (मदनलाल धिंग्राने पण तसेच केले होते). शिख अतिरेक्यांचे तसे नव्हते. मुंबई-दिल्ली रेल्वे स्टेशन वर अनेक रेडीओ बाँब फोडून अनेक निरपराध व्यक्तींना मारले गेले होते. तीच कथा इतरत्र अनेक ठिकाणी अगदी पंजाबातपण. वैद्यांनी (म्हणजे त्यांच्या सैनिकांनी) सुवर्णमंदिराचे पावित्र्य नष्ट केले म्हणून त्यांना मारले.

1. जिथे आधी असा हल्ला करून अतिरेक्यांना हाकलून काढू असे अतिरेक्यांना सांगितले गेले होते (हा पण एक अतिरेकच होता).
2. आत्ता संदर्भ नाही, आठवणीतून वाचलेले: पहीली तुकडी जेंव्हा आवारात गेली तेंव्हा त्यांनी बंदुका बाजूस ठेवून कर्ण्यावरून जाहीर विनंती केली की शस्त्रे बाजूला ठेवा आणि लष्कराच्या हवाली व्हा (शिक्षा कमी होईल वगैरे). परीणामी पहीली तुकडी तशीच्या तशी (नुसती समोरून नाही तर अतिरेक्यांनी खणलेल्या भुयारतून जमिनीखलून वर केलेल्या)गोळीबारात धारातिर्थी पडली.
3. इतके होऊन जेंव्हा प्रथम सैन्य भिंद्रनवालेंना मारून आत शिरले तेंव्हा नुसतेच बाँब आणि बंदुका मिळाल्या नाहीत तर दारू, अमली पदार्थ, आणि स्त्रीया (अजून वर्णने आहेत पण संदर्भ मिळाला तरच देईन).
4. हे सगळे झाले आणि कोणी पावित्र्य नष्ट केले म्हणता? आणि असल्या अतिरेक्यांची आणि चाफेकरांची तुलना करता? नक्की चाफेकरांनी यातील कुठले धंदे केल्याचे तुम्ही ऐकले आहेत?

तरी देखील जनतेला (विशेष करून शिख समाजाला) माहीती देताना, सरकारच्या चुका झाल्या. सगळ्यात मोठी चूक होती ती राजकारणाची ज्याची किंमत इंदिरा गांधींना आणि त्यांच्या बरोबरीने हकनाक जनरल अरूणकुमार वैद्यांसहीत इतर अनेकांना मोजायला लागली... त्यातून पुढे राजीव गांधी शहाणे झाले. (फक्त पंजाबपुरते, तेच शहाणपण श्रीलंकेच्या संदर्भात वापरायचे लक्षात आले नाही). म्हणून मग जेंव्हा "ऑपरेशन ब्लॅक थंडर" जे परत सुवर्णमंदीरावर हल्ला करून झाले तेंव्हा समाजाशी संवाद आणि त्यांच्या सांस्कृतिक/धार्मिक भावनांची अधिक काळजी घेतली गेली परीणामी नंतर पंजाबमधील दहशतवादाच प्रश्न पूर्ण सुटायला जरी वेळ लागला तरी सुवर्णमंदीर परत अतिरेक्यांचे भक्ष झाले नाही. (या संदर्भात मार्क टली यांच्या "डीफीट ऑफ अ काँग्रेसमन" मधे चांगले वर्णन आहे). एक चांगले वाक्य आहे: Stupidity means repeating the same thing (mistake) and expecting different results. लोक पुढच्याला ठेच लागून स्वतः शहाणी होतात, आपण स्वतःला ठेच लागली तरी वेडेपणा सोडणार नाही की काय असे वाटते.

मागे मी दुसरीकडे एक प्रतिसाद लिहिला होता (दुवा) तो आठवला. त्यातील काही भाग असा (पुन्हा नेमका या लेखासाठी प्रतिसाद टंकण्याचा कंटाळा करतो आहे, क्षमस्व) : कॉलेराच्या साथींमध्ये मेलेल्यांचे आकडे कॉलेराच्या विकी पानावर दिसले (दुवा). १८९९-१९२३ काळात भारतात ८ लाख मेले असे सांगतात. ब्रिटिश सरकारची स्वास्थ्यविभागाची कित्येक कागदपत्रे महाजालावर उपलब्ध असल्याचे हल्लीच मला शोधून समजले. त्यात प्लेगविषयी मूळ अहवाल सापडले. पुण्यातील प्लेग साथीविषयी हा आलेख सापडला (येथे ग्राफ होता तो दिसत नाही): पुण्यात त्या काळात दर पाच दिवसांत साधारणपणे १० लोक मरत, मार्च ३-७ या काळात साठावर माणसे मेली. मार्च १६-१७ तारखेला प्लेगविरुद्ध फौजदारी कारवाई सुरू झाली, साधारण त्याच काळापासून प्लेग मृत्यू कमी होऊ लागले. चाफेकर बंधूंनी २२ जूनला रँडला मारले, तोवर (वरील आलेखाप्रमाणे) पुण्यातला कॉलेरा आटोक्यात आलेला होता. ब्रिटिश सरकार लोकशाहीचे नव्हते. पण लोकशाही शासनापुढे पडलेला हा कूटप्रश्न असतो : सामाजिक स्वास्थ्यासाठी बळजबरीपेक्षा लोकशिक्षण अधिक उजवे असते, पण अकस्मात आलेल्या साथीमध्ये लोकांत जी घबराट पसरते, तेव्हा तडकाफडकी लोकशिक्षण कसे करावे? मला वाटते याला अल्पकालिक उत्तर नाही. आपत्कालात सरकार जे काही करेल ते जाचक असेल, किंवा अकार्यक्षम असेल (किंवा दोन्ही असेल!) प्रभावी लोकशिक्षण हे आपत्काल नसताना, म्हणजे नेहमीच चालू ठेवायचे असते. म्हणजे आपत्कालातला जाच त्यातल्या त्यात कमी भासेल, आणि अकार्यक्षमतेचे तोटे त्या मानाने कमी असतील. - - - वर ठळक ठशात दिला आहे, तो मला अजून न सुटलेला प्रश्न आहे, असे वाटते. पण या चर्चाविषयाशी संबंधित आहे.

तो कायदा लागू करण्यात आलाय पण त्या आधीच लक्षणे असो नसो लोकांनी टेस्टींगसाठी गर्दी केलीये. म्हणजे संशयित रूग्णाला बळजबरीने घरातून नेण्याचा प्रकार करायची गरजच उरली नाहीये असं आजच्या पेप्रात वाचलं. बाकी चालू द्या... - नी http://saaneedhapa.googlepages.com/home