मसाज ...विजय तेंडुलकरांचं हे नाटक.. रूढार्थानं हे नाटक नाही, किंवा एकपात्री प्रयोग म्हणावं तर तसाही नाही हा... ( याला एकपात्री शब्दखेळ असे नाव दिले आहे) हे नाटक पहायचा योग नाही आला, पण पुस्तक सापडलं म्हणून घेऊन आलो.... ज्या माणसाची ही कैफ़ियत तेंडुलकर मांडतात तो त्यांना खरंच भेटला होता आणि त्याचं आयुष्य पाहून त्यांना हे लिहावेसे वाटले.... या माणसाच्या आयुष्यात अनेक दु:खाचे प्रसंग आले तरी हा सतत हसरा चेहरा ठेवूनच बोलायचा...हे हसू विसंगत होते आणि तरी होते...... हा माणूस कोणी कर्तबगार नाही, हुशार नाही, रूढार्थाने यशस्वी नाही त्यामुळे या बिनमहत्त्वाच्या आयुष्याचं वेगळेपण प्रेक्षकांपर्यंत तेंडुलकरांनी या मसाज नावाच्या प्रथम पुरुषी लिहिलेल्या लेखनाद्वारे पोचवले आहे. समन्वयने याचे प्रयोगही केले बरेच... निखिल रत्नपारखीने काम केले आणि संदेश कुलकर्णीचे दिग्दर्शन आहे. या लेखनाचे मला जाणवलेले वेगळेपण म्हणजे या माणसाच्या या गोष्टीला कुठेही मोजून मापून बेतलेल्या गोष्टीचे स्वरूप दिलेले नाही... हा माणूस प्रेक्षकांना एकामागून एक किस्से सांगत राहतो, त्यात त्याची बयाचदा वाट लागते, संधी हुकते पण चेहरा हसरा राहतो..... हे सारे प्रसंग अधिक ड्रामॅटिक, नाट्यमय , संघर्षपूर्ण करता आले असतेही कदाचित असे जाणवत राहते हा सिनेमात हीरो बनायला निघालेला पण डायरेक्टरचा चौथा असिस्टंट बनून इमाने इतबारे त्याची कामं करणारा, ( त्यात हिरॊईनच्या मातेला एंगेज ठेवणं , डायरेक्टरचं डोकं रगडून देणं, डायरेक्टरच्या घरी जाऊन त्याची कामं करणं असली कामंही करावी लागतात.) एकदा तर डायरेक्टरपत्नीलाही मसाज करून द्यावा लागतो... यानं मसाज अजिबात शिकलेला नाही, जे काही येतं ते चुकत माकत अंदाज घेत घेत तरी डायरेक्टर याच्या मसाजवर जाम फ़िदा..... पण हीरोचं काम मिळत नाही, नुसतं मसाजचं कौतुक .... वैतागून हा नोकरी सोडून जिममध्ये इन्स्ट्रक्टर म्हणून चिकटतो... तिथल्या काही ललनांचे विचित्र अनुभव, जिममध्ये एका पाठीत उसण भरलेल्या पेशंटला अंदाज घेत घेत मसाज देण्याचा प्रसंग मस्त.... मध्यंतरीच्या काळात गुंडांच्या तावडीतून याने सोडवलेली / चुकून सुटलेली बाई याच्याकडेच राहायला येते. याच्या एका खोलीच्या घराला घरपण देते...हा तिला तिचं पूर्वायुष्य विचारत नाही, ती सांगत नाही. ... आता याच्या घरावर मसाजिस्ट म्हणून पाटी लागलीय,जुने काँटॅक्ट्स वापरून हा काम मिळवतोय, थोडं नावही झालंय, त्यामुळे एकदा एक हीरॊईनच्या घरी मसाजसाठी याला आमंत्रण येतं...तो किस्सा भन्नाट आहे. मग रात्री एका उत्तर भारतीय केंद्रीय मंत्र्याच्या मुंबईतल्या घरी चमच्यांचा सगळा दरबार जमला असताना केलेल्या मसाजचे वर्णन मस्त ..... एके रात्री त्याला पोलीस स्टेशनात बोलावणे येते , तिथे लॊक-अपमध्ये एका कैद्याचा मृत्यू झालेला असतो, ( आत्महत्या ? ) ...याला तिथे पंच म्हणून बोलावलेले असते.... ते वर्णन एकदम भयानक आहे.... नंतर बसस्टॉपवर त्याला एक वकील भेटतो आणि सांगतो की तुमच्याबरोबर राहणारी बाई ही माझ्या अशीलाची पत्नी आहे, तिला सोडा नाहीतर तुमच्यावर कायदेशीर कारवाईचा प्रसंग ओढवेल...... याची द्विधा मनस्थिती होते आणि हा मनाचा हिय्या करून तिला हे सांगणार त्याच दिवशी ती त्याचे घर सोडून जाते... हा उध्वस्त वगैरे होतो , शेवटी वृद्धाश्रमात राहायला येतो असे सूचित केले आहे... अशी ही एका जन्मसिद्ध चौथ्या असिस्टंटच्या आयुष्याची मजा. विषय होता मसाज. शेवटी तो म्हणतो, " हे असं कोणी आपल्याला न विचारता आपल्याबद्दल सांगणं हाही मसाजच, नव्हे का? आपणच आपल्याला करून घेतलेला .... वेळ बरा गेला... आपल्याला हलकं वाटलं , संपलं.." सुरुवातीचे तेंडुलकरांचे मनोगत... या पुस्तकात शेवटी संदेश कुलकर्णीचा ( दिग्दर्शक) मसाजचा अनुभव असा दीर्घ लेख आहे.... एकपात्री दिग्दर्शनाचा अवघड गेलेला प्रयत्न, विविध अडचणी आणि त्यावर केलेली मात असा मस्त जमलाय. हे पुस्तक वाचताना मजा येते... प्रयोगात मला जरा कमी मजा येईल असं वाटतं, काही अंदाज नाही.. ( यातले किस्से वेगवेगळे म्हणून मस्त आहेतच, पण नुसते एकामागोमाग किस्से कितीकाळ ऐकायचे ? तेही नाटक म्हणून त्यांना जोडणारे एकसंध काही सापडत नाही असे वाटते ... ) कदाचित लेखक किश्श्यांच्या सत्यतेला खूप चिकटून राहिले असतील असेही असेल... इथे कोणी पाहिले आहे का हे नाटक?