जादूटोणा विरोधी कायदा - एक अनावश्यक, अव्यवहार्य आणि उपद्रवी कायदा (लेखांक-१)

माझे ह्या विषयावर अगदी थोडेफार वाचन आहे. आणि त्यामुळे मी तुमच्याशी वाद घालत बसणार नाही. पण मला एक प्रश्न सतत पडतो आहे की नरबळी सारख्या प्रथांना मोडित काढण्या साठी कुणी कायदा करत असेल तर त्याला इतका विरोध का व्हावा? त्यातली काही कलमे अजुनही दुरुस्त करता येतील. पण त्यावर "सुचना" न होता.. आक्खा कायदाच अनावश्यक, अव्यवहार्य आणि उपद्रवी ?? तुम्हाला काही पटलं नसेल तर जरुर मांडा.. त्यावर विचार करुन सर्वमान्य असा मार्ग निघु शकेल. पण एक्-दोन कलमे मान्य नाहीत म्हणुन सगळाच कायदा कसा मोडीत काढायचा? आणि अंनिस म्हणजे देव-धर्म न मानणारी संस्था, म्हणुन त्यांनी ज्याचा पाठपुरावा केला तो कायदा पण तसाच देव विरोधी असेल, त्यांचे कार्यकर्ते अतिशहाणे असतील असंच का वाटत असेल बर्‍याच लोकांना? त्यांचा हेतु का नाही कुणी समजुन घेत? ह्यात त्यांचा काय अर्थिक फायदा असेल? समाजासाठी जर कुणी काही करु पहात असेल तर त्यातल्या चुकाच दाखवण्या पेक्षा त्यातील चांगल्या बाबींना पाठिंबा देणे आणि न पटणार्‍या गोष्टीं साठी सुधारणा सुचवणे हे जास्त योग्य वाटते.

वाचतोय. विंचु साप चावल्यानंतर वैद्यकीय उपचार न घेता हे उपचार करावेत किंवा योग्य असतात असे तुम्ही कुठेही म्हटलेले नाही पण तुमचा एकंदर विरोध बघता तुमचा विचार तसाच असावा असे वाटते. तसे असल्यास असे का हे जाणुन घ्यायला आवडेल. नसल्यास प्रश्नच नाही. तुमचा विरोध थोडाथोडा कळतो आहे. माझ्यामते तो कायदेशीर बंधनाला असुन वैद्यकीय उपचारपद्धतीच्या श्रेष्ठत्वाला आव्हान देणारा नाही. कृपया थोडे सविस्स्तर सांगा.

प्रस्तावीत कायद्यमधील कलम क्र. ९ खालील प्रमाणे. --------------------------------------------------- ९) कुत्रा, साप, विंचू चावल्यास एखाद्या व्यक्तीला वैद्यकीय उपचार घेण्यापासून रोखणे किंवा त्याऐवजी मंत्रतंत्र-गंडेदोरे असे उपचार करणे. ------------------------------------------------- यात कुठेही घरगुती उपचार करु नये कीवा करता येणार नाहीत असे लीहीलेले नाही आहे. हा मसुदा http://www.antisuperstition.org/ इथे वाचता येईल.

कुत्रा, विंचू किंवा साप चावला तर डॉक्टरी इलाजा व्यतिरिक्त अन्य उपाय - उपचार करणे आता कायद्याने गुन्हा ठरणार आहे. कुत्रा, विंचू किंवा साप चावला तर डॉक्टरी इलाजा व्यतिरिक्त अन्य उपाय - उपचार करण्यापासून रोखणे आता कायद्याने गुन्हा ठरणार आहे. न वाचता न समजता लिहू नका ही नम्र विनंती!

तुमचा मुद्दा समजला. सर्प/विंचू दंश आणि त्यावरच्या पारंपारिक उपायांची परिणामकारकता यावर डॉक्टर मिपासदस्य सुबोध खरे, इस्पिक एक्का, बाबा पाटील आदि लोक अधिकारवाणीने लिहू शकतात. मिपाचे गारूडी जॅक डॅलियल्स सुद्धा. पण

अन्नपदार्थांतील भेसळ रोखण्यासाठी तसेच अशी भेसळ करणाऱ्यांना कायद्याचा धाक बसावा यासाठी अस्तित्वात असलेल्या अन्नभेसळ प्रतिबंधक कायद्याऐवजी अन्न सुरक्षा व मानद कायदा (फूड सेफ्टी ऍक्‍ट) हा नवा कायदा काही वर्षापूर्वी आणण्यात आला व त्यात जन्मठेपेच्या शिक्षेची तरतूद करण्यात आली. मग थांबली का भेसळ? आळा तरी बसला का? किती लोकांना जन्मठेप सुनावण्यात आली? काहीच करायचे नव्हते तर मग आधीचा कायदा कुठे वाईट होता? आहे हे तेच कायदे खूप आहेत पण प्रभावी अंमलबजावणी होत नाही, ही बोंब आहे.

हे म्हणजे थोरल्या भावाचा घटस्फोट झाला म्हणून धाकट्याला लग्नच न करण्याचा सल्ला देण्यासारखं आहे. कायद्यांना विरोध का? कायदे केल्याच्या दुसर्‍या दिवसापासून लोक बटण बंद केल्यासारखे ती गोष्ट करायचे थांबतील आणि कायद्याच्या कक्षेत येतील अशी अपेक्षाच चूक आहे. कायद्याचे सामाजिक परिणाम दिसून यायला, त्यातून समाजमनात बदल व्हायला अनेक वर्षं, कधी दशकं जावी लागतात. सतीबंदी कायदा, हुंडाप्रतिबंधक कायदा ही अगदी सहज आठवणारी उदाहरणं. कायदा करणे ही सामाजिक बदलाची सुरुवात असते. समाजकल्याण करणारं सरकार काही अनिष्ट प्रथांना लगाम घालत आहे ही भूमिका यातून स्पष्ट होते. त्यातून हा तर वटहुकूम (ordinance) आहे ना? विधीमंडळापुढे सहा महिन्यांत वटहु़कूम चर्चेसाठी ठेवला नाही तर तो घटनाबाह्य ठरतो. वर पिलियन रायडर यांनी म्हणल्याप्रमाणे प्रत्येक कलम / पोटकलम चर्चेसाठी घेता येतं आणि अयोग्य वाटलं तर नापास करता येतं. त्यासाठी सगळ्या कायद्यालाच आडकाठी करण्याची गरज नाही. शेतकर्‍यांचा, वारकर्‍यांचा शिखंडी करून कोणी त्याआडून बाण चालवत आहे का - हा खरा प्रश्न आहे.

दाभोलकरांचे कार्य केवळ वैचारीक पातळीवर (पुस्तकलेखन, भाषणे) नसून अंनिसच्या माध्यमातून बाबाबुवा आणि तत्सम उपद्रवी लोकांना आव्हान देउन त्यांचा पर्दाफाश करणे व त्यांच्यावर कायदेशीर कारवाई करुन पिडीत लोकांना सोडवणे या पातळीवर होते. ही आव्हान प्रक्रीया फार खडतर असते. बहुतेक वेळा धमक्या,शारीरिक हल्ला यांच्याशी सामना करावा लागतो. पोलिस अथवा शासकीय अधिकारी हे देखिल कायदेशीर बाजू पक्की असल्याशिवाय मदत करु शकत नाहीत. आव्हान प्रक्रीया ही किती विचारपूर्वक आणि पद्धतशीर आखणी केलेली असते याची माहीती त्यांच्या पुस्तकातून मिळते. इतकीवर्ष इतके तपशीलवार नियोजन करून कार्य केल्यावर बर्‍याच ठिकाणी त्यांना प्रचलित कायद्यांच्या मर्यादा लक्षात आल्या. त्यातूनच नवीन कायद्याची गरज लक्षात आली, त्यावर पूर्णपणे विधिमंडळावर अवलंबून न रहाता स्वत: सहकार्‍यांसह झटून मूळ मसुदा तयार केला. तेव्हा १० ओळी वाचून त्या कायद्याला अनावश्यक, उपद्रवी ठरवणे हे खचितच अयोग्य ठरेल. कायद्याचा दुरुपयोग टाळण्यासाठी त्याची समीक्षा जरूर व्हावी पण यामुळे पूजा करणार्‍याला तुरुंगवास होईल अशा नाहक भितीने संपूर्ण कायद्याला विरोध करण्याने काहीच साध्य होणार नाही.

>>>>>अधिनियम लागू करायचा त्याचा मसुदा व प्रारूप जनतेसमोर यायला हवे होते पण; विरोधी पक्ष किंवा अन्य सामाजिक संघटनांना विश्वासात न घेताच सदर वटहुकूम स्वाक्षरीसाठी मा. राज्यपाल महोदयाकडे पाठवून देण्यात आला आहे. आता दैनिकात याबद्दल खूप छापून आलं आहे. अंधश्रद्धा विरोधी कायदा असे शीर्षक जावून जादूटोणा विरोधी कायद्याचा प्रवास पाहिला तर लक्षात येईल की या मसुद्याची आणि प्रारुपाची प्रचंड अशा विविध हरकती पूर्वीच आल्या आहेत. विविध सामाजिक चळवळींच्या घटकांनी सतत त्याबद्दल विरोध करुन करुन हे असावं ते नसावं असं म्हणून या विधेकातील काही मुद्यांना सतत विरोध केला काही मुद्दे बदलायला लावले आहेत. अगदी शेवटचा बदल मला वाटतं वारक-यांच्या विरोधामुळे केला गेल्याचे अनेकांना स्मरत असेल, त्यामुळे सामाजिक संघटनांना विश्वासात न घेता सदर वटहुकूम राज्यपालांकडे पाठविण्यात आला या मुद्यात तसे काही तथ्य नाही, असे वाटते. >>>> बाकी, कुत्रा, विंचू किंवा साप चावला तर डॉक्टरी इलाजा व्यतिरिक्त अन्य उपाय - उपचार करणे आता कायद्याने गुन्हा ठरणार आहे. अतिशय उत्तम. दवाखान्यात जाऊन उपचार घेणे रुग्णासाठी केव्हाही चांगले. बाकी, मंत्र तंत्राने विष उतरवणार्‍यांना डायरेक्ट जेलात घातलं पाहिजे. किमान तीन महिने जामीन मिळु नये. जामीन मिळत नाही, तो पर्यंत अशा मंत्रतंत्र सिद्धी येणार्‍यांना जेलात इतके कष्टाचे कामं द्यावीत की राहीलेल्या आयुष्यात पुन्हा त्याला मंत्राची आठवण होऊ नये. आता अवांतर :मुटे साहेब, तुम्ही खेडंगाव चांगलं पाहिलं आहे मीही पाहिलं आहे, तसं ते अनेकांनी पाहिलंय. वर तुम्ही विंचवाचं उदाहरण दिलं आहे त्यात तुम्हीच म्हणता की विंचवाच्या दंश एक तासभर माणसाला मरणप्राय अशा वेदना देत असतो आणि तासाभरानंतर त्याची तीव्रता कमी कमी होत जाते. मंत्र-तंत्रात काही दम नसतो मंत्र म्हणनारा म्हणत असतो त्यात बराच वेळ जातो आणि हळुहळु विंचवांचा दंशाची तीव्रता कमी होत जाते. ते काही मंत्र-तंत्राने होत नाही, हे आता मला तरी समजू लागले आहे. साप चावल्यानंतर कोंबडीचं ढुंगन साप चावलेल्या जागी लावलं की कोंबडी विष ओढून घेते. कोंबडी मेली की विष उतरतं असे काहीच्या काही समज आपल्या खेड्यात अजूनही गच्च भरुन आहेत. काही आधार नसतो या गोष्टींना. बिनविषारी साप चावल्यानंतर अशा कृती करणा-या तांत्रिक मांत्रिकाचं अशा कोणत्याही उपायानं नाव होतं. आणि आपण नसत्या गोष्टींचं समर्थन करतो. पिसाळलेला कुत्रा चावला तर कुत्रा चावला आहे त्या रुग्णाला हात बांधुन कुत्र्यासारखं रांगायला लावून कोणत्या मंत्र तंत्राची भाकरी खाऊ घालतात, याच्यासारखा फालतू विलाज कोणता नाही. सरळ दवाखान्यात जाऊन योग्य उपचार घेणे, तरच रुग्णाचा जीव वाचेल, नसता रेंबीजची लागण झालेल्या रुग्णाचे हाल काय लिहायचे... असो, समाजाचं प्रबोधन करणार्‍यांना समाजासाठी अजून किती काळ लढावं आणि मरावं लागेल माहिती नाही...! -दिलीप बिरुटे

सरकार जी घाई करतंय (आणि आधी इतका उशीर 'लावल्यावर' आता घाई) त्याबद्दलचा आक्षेप मी समजू शकते. यातून लोकशाही प्रक्रियेवर आघात होतो हे मान्य. बाकी आक्षेप समजण्याइतकी माझी मती नाही :-)

शेतकर्‍यांचा, वारकर्‍यांचा शिखंडी करून कोणी त्याआडून बाण चालवत आहे का - हा खरा प्रश्न आहे. शेतकर्‍यांचा, वारकर्‍यांचाच नव्हे तर प्रत्येकाचा शिखंडी करून नेते (कोणत्याही पक्षाचे नव्हे तर सर्व नेते) त्याआडून बाण चालवत आहेत हा कायदा जर असा वटहुकूम काढूनच करायचा होता तर आधी करायला हवा होता. कोण रोखत होतं. आणि येत्या हिवाळी अधिवेशनापूर्वी हा कायदा संमत झाला नाही तर- झाला तर निवडणुकीसाठी उत्तम भांडवल... नाही झाला तर बघा विरोधकांनी नाही होऊ दिला कायदा. एक नवं भांडवल... कालच एका च्यानेलवर श्याम मानव ह्या कायद्याचा मसुदा / कलमे वाचून दाखवीत होते. ह्या आधी ती कलमे आम्हा साऱ्या जनतेला त्यांनी किंवा त्या च्यानेलने का वाचून, समजावून सांगितली नाहीत. ह्याचे उत्तर त्यांनी आधी द्यायला पहिजे. वारकऱ्यांचा ह्या कायद्याला विरोध होता तर मग ह्या कायद्याच्या, कलमांच्या प्रती काढून त्या संपूर्ण समाजामध्ये, किमान जे वारकरी होते त्यातील अनेक समजूतदार आणि अनुभवी व्यक्तींना का वाटल्या नाहीत. ह्यात आपल्या वारकरी समाजाच काही नुकसान नाही हे का नाही सांगितलं अनिस वाल्यांनी. कोणी रोखले होते त्यांना. का हा कायदा प्रत्येकाने त्यांच्या संस्थळावर जाऊनच पाहायला हवा होता

रोम्युलस व्हिटेकर, निलीमकुमार खैरे यांच्यारख्या सर्पतज्ञांनी तुम्ही वर नमूद केलेल्या सो कॉल्ड पारंपारिक उपचारपद्धती बोगस असल्याचे सिद्ध केले आहे. आणि ज्या प्रकारे भगत्या सर्पदंश झालेल्यांना मंदिरात नेउन देवाचा जप करायला लावून वेडेवाकडे चाळे करून, कधी कधी नागमणी (?) लावून विष उतरविण्याचा प्रयत्न करतो ते बघता या गोष्टी जादू-टोणा कायद्या अंतर्गत नक्कीच याव्यात. -भगत्याला चेम्बवलेला मालोजी

मुटे सरांचे आरोप खरोखरच हास्यास्पद आहेत.

साप आणि विंचू चावल्यानंतर त्यावर होणारे वैद्यकीय किंवा परंपरागत उपचारपद्धतीचा "जादू-टोणा" या प्रकाराशी अर्थाअर्थी काहीही संबंध नाही. मात्र या विधेयकात निष्कारण हे कलम समाविष्ट करण्यात आले आहे.

मी वयाची पहिली पंचवीस वर्षे एका टीपिकल खेडयात काढली आहेत. साप किंवा विंचू चावल्यानंतर डॉक्टरकडे न नेता मांत्रिकाचा "पारंपारिक" उपाय केल्याने लोकांनी जीव गमावलेला पाहीला आहे.

काही मंत्र उच्चारून दंश झालेल्या शरीराच्या भागातील नसा-धमन्यांवर हातांच्या बोटांच्या साहाय्याने हलकासा उतरता दबाव दिला जातो. जखमेच्या ठिकाणी काही जंगली वनस्पतीची पाने बांधण्यात येतात. त्याला मानसिक आधार दिला जातो. याला ग्रामीण भागात विंचू उतरविणे म्हणतात. ज्यांना दंश झाला होता त्यांना या उपचारपद्धतीने आराम मिळाला होता आणि यामुळे वेदना सुसह्य झाल्या होत्या, असा त्यांचा अनुभव आहे, असे ते सांगतात. या उपचार पद्धतीत उपचार करणारा सेवाभावी मनोवृत्तीने कार्य करतो. पैसे दिले तरी घेत नाहीत या उलट त्याचीच मोलमजुरी कमी होऊन त्याचे आर्थिक नुकसान होते.

हे जंगली पानांचे उपाय तपासता येतील का?

लेख पटलेला नाही ...पण कायदा करण्यात आतातायीपणा होत आहे ह्यावर सहमत आहे . एकुणच असे गडबडीने कायदा करणे हा कायदासुववस्था ह्याबबतीत सरकारच्या अपयशाला झाकण्याचा प्रयत्न वाटतोय . कायदा व्हावा पण उगाचच कोणाच्या हत्येचे भांडवल करुन आणि निवडणुका डोळ्यासमोर ठेवुन होवु नये ... सारखं सारखं सुप्रीम कोर्टात तोंडावर पडंण बरं नाही. ---डान्सबारची जादु सुरु होण्याच्या प्रतिक्षेत ;)

गंगाधर मुटेंचे शेतकर्‍यासम्दर्भात लेखन आवडते आणि सहमत असतो पण .. आज ते सरळ सरळ चुकीचे लिहित आहेत ..कोणत्याही मंत्राने आजवर सर्पदंश उतरलेला नाहिये.. >> त्याला चार माणसांच्या आधाराने चालवत ठेवतात ..खरे तर ह्याने रक्ताभिसरण वाढते आणि रोगी दगवतो >>काही मंत्र उच्चारून दंश झालेल्या शरीराच्या भागातील नसा-धमन्यांवर हातांच्या बोटांच्या साहाय्याने हलकासा उतरता दबाव दिला जातो. जखमेच्या ठिकाणी काही जंगली वनस्पतीची पाने बांधण्यात येतात. >> सर्प दंश झाला त्याठीकाणी चुना लावला जातो. जर विषारी साप चावला असेल तर चुना हिरवा होतो. सर्प दंश झालेल्यास दर काही मिनिटांनी कडुनिंबाचा पाला खायला दिला जातो. निंबाच्या झाडाच्या सालींचा अर्क काढून त्याला पाजण्यात येतो. मंत्रोच्चार करून सतत त्याचा नाकात, कानात आणि तोंडात फुंका मारल्या जातात. त्याला चार माणसांच्या आधाराने चालवत ठेवतात. त्यासोबतच नागदेवतेची आणि अन्य देवांची प्रार्थना व आराधना केली जाते ह्याबद्दल काय म्हणावे ? जर नाग देवता असेल तर चावेलच का? वाईट याचे वाटते की मुटेंसारखा सुजाण कार्यकर्ता याचे समर्थन करतो आहे ! चुकीचे उपचार करणे हा गुन्हा आहे .. सापाप्रमाणेच भुत उतरवणे , अंगात येणे यावर सुद्धा भगत -देवॠषी जे उपचार करतात ..त्यावर सुद्धा कायद्याने बंदी आणली पाहिजे ..

२) विंचू (इंगळी) - इंगळी चावल्याने मृत्यू ओढवण्याची शक्यता काही अंशी असते. उपचार पद्धती वरीलप्रमाणेच. मुटेसाहेब तुम्ही डॉक्टर हिम्मतराव बावस्कर नांव ऐकले आहे का..? इंगळी किती विषारी असते आणि त्याचे काय काय परिणाम होतात, किती मृत्यू होतात हे अनिल अवचटांच्या "कार्यरत" या पुस्तकामध्ये "विषावर उतारा" या लेखामध्ये वाचायला मिळेल. इंगळी मुळे होणार्‍या विषबाधेवरती उपचार करण्यामध्ये डॉ बावस्कर हे जगभरामध्ये "ऑथॉरिटी" मानले जातात. माझ्या मते - साप, विंचू व इंगळी चावल्यानंतरच्या तुम्ही दिलेल्या परंपरागत उपचारांना फारसा अर्थ नाहीये. आधुनीक विज्ञान शास्त्राकडे उत्तर नाही म्हणून परंपरागत उपचार करावेत हा आग्रह अयोग्य वाटतो.

विषारी साप चावल्यावर वेळेच्या आत योग्य उपचार झाले नाही तर माणूस हमखास दगावतो. परंपरागत उपचार पद्धतीने जसे सर्प दंश झालेल्यास हमखास वाचवता येत नाही तसेच वैद्यकीय शास्त्राकडेसुद्धा यावर रामबाण औषध नाही. सर्पदंश झाल्यापासून एक तासाच्या आत जर त्याच्यावर दवाखान्यात वैद्यकीय उपचार सुरू झाले तरच सर्प दंश झालेल्याचे प्राण वाचविण्यात वैद्यकीय शास्त्राला काही अंशी यश येते. एकदा जर विष शरीरभर पसरून रक्तात मिसळले तर यावर वैद्यकीय शास्त्राकडे आजतरी रामबाण उपचार नाही. वरील विधाने पूर्णपणे असत्य आहेत फारच क्वचित माणूस एक तासाच्या आत दगावतो आणि ते सुद्धा बर्याच वेळेला त्याने सापाशी झटापट केल्यास साप अनेक वेळा चावल्याने विषप्रभाव मोठ्या प्रमाणात झाल्याने असे होते. वैयक्तिक रित्या मी स्वतः १ ३ विषारी सर्पदंश रुग्ण पाहिलेले आणि उपचार केलेले आहेत. बहुसंख्य लोक सहा ते आठ तास सुद्धा प्रवास करून रुग्णालयात पोहोचून सहज जिवंत राहतात प्रसिद्ध सर्प तज्ञ श्री रोमुलस व्हिटेकर हे तीन वेळा नागराज(king cobra) चावूनही अजून जिवंत आहेत. विषारी सर्पदंश झालेल्या रुग्णास कोणत्याही पारंपारिक पद्धतीने उपचार करून पूर्णपणे बरे करता येते हे मुळीच सिद्ध झालेले नाही. जे पारंपारिक उपचार आपण लिहिलेले आहेत ते विषारी साप चावल्यावर पूर्णपणे निरुपयोगी आहेत. साप चावतो तेंव्हा बर्याच वेळेला त्वचेवर जखम दिसत नाही आणि साप विष आपल्या पोकळ दातातून त्वचेच्या आत खोलवर(इंजेक्शन सारखा) सोडतो त्यामुळे चुना हिरवा वगैरे होत नाही. दुर्दैवाने पारंपारिक पद्धतिचा उपयोग होत नाही हे लक्षात आल्यावर मांत्रिक रुग्णाला सरकारी दवाखान्यात "फुटवतो"(जगाला तर मी जगवला मेला तर सरकारी दवाखान्यात) यात मौल्यवान असा वेळ फुकट जातो आणि रुग्ण मृत्यू च्या अधिक जवळ मात्र जातो. वैद्यकीय भाग तेवढा लिहिला आहे बाकी सामाजिक भाग हा चर्चेचा भाग आहे.

या कायद्याचा सारांश खाली दिलेला आहे. लोकांचा छळ, फसवणूक, लैंगिक शोषण कुठच्यातरी जादूटोण्याच्या आधारे करणारांना शिक्षा देण्याची तरतूद आहे. 'इतर कायदे आहेतच की' हा युक्तिवाद पुरेसा जोरकस नसतो. विशेषतः काही लोकांचा स्वार्थ समाजात पसरलेल्या अज्ञानावर आधारित असतो तेव्हा. माणसाला मारणं हा गुन्हा कायमच होता. त्याविरुद्ध कायदेही होते. पण सतीबंदीसाठी स्वतंत्र कायदा करावा लागला. आणि त्या कायद्याचा फायदाही झाला. सारांश १) भूत उतरविण्याच्या बहाण्याने एखाद्या व्यक्तीला बांधून मारहाण करणे, त्याचा विविध प्रकारे छळ करणे, चटके देणे, मूत्रविष्ठा खायला लावणे अशी कृत्ये गुन्हा ठरतील. (भूत उतरविण्यासाठी प्रार्थना, मंत्र म्हटले, पूजा केली तर तो गुन्हा ठरत नाही.) २) एखाद्या व्यक्तीने चमत्काराचा प्रयोग करून फसविणे, ठकवणे, आर्थिक प्राप्ती करणे गुन्हा ठरेल. ३) जिवाला धोका निर्माण होतो, अथवा शरीराला जीवघेण्या जखमा होतात, अशा अमानुष अघोरी प्रथांचा अवलंब करणे हा गुन्हा. ४) गुप्तधन, जारणमरण, करणी, भानामती या नावाने अमानुष, अनिष्ट व अघोरी कृत्य करणे किंवा नरबळी देणे. ५) अतींद्रिय शक्ती असल्याचे भासवून इतरांच्या मनात भीती निर्माण करणे व न ऐकल्यास वाईट परिणामाची धमकी देणे, फसविणे, ठकविणे. हा गुन्हा असेल पण केवळ अंगात येणे हा गुन्हा नाही. ६) एखादी व्यक्ती करणी करते, जादुटोणा करते, भूत लावते, जनावरांचे दूध आटवते, अपशकुनी आहे, सैतान आहे असे जाहीर करणे. ७) चेटूक केल्याच्या नावाखाली मारहाण करणे, नग्नावस्थेत धिंड काढणे, रोजच्या व्यवहारांवर बंदी घालणे. ८) भूत पिशाच्चांना आवाहन करून घबराट निर्माण करणे, मृत्यूची भीती घालणे, भुताच्या कोपामुळे शारीरिक इजा झाली, असे सांगणे. ९) कुत्रा, साप, विंचू चावल्यास एखाद्या व्यक्तीला वैद्यकीय उपचार घेण्यापासून रोखणे किंवा त्याऐवजी मंत्रतंत्र-गंडेदोरे असे उपचार करणे. १०) बोटाने शस्त्रक्रिया करण्याचा दावा करणे. गर्भवती महिलांच्या गर्भाचे लिंग बदलण्याचा दावा करणे. ११) स्वत:ला विशेष शक्ती असल्याचे सांगून अथवा गेल्या जन्मी पत्नी, प्रेयसी, प्रियकर होता असे सांगून लैंगिक संबंध ठेवणे. अलौकिक शक्तीद्वारे मूल होण्याचे आश्वासन देत लैंगिक संबंध ठेवणे. १२) एखाद्या मतिमंद व्यक्तीमध्ये अलौकिक शक्ती असल्याचे भासवून त्या व्यक्तीचा वापर धंदा, व्यवसायासाठी करणे.

मी म्हणीन, शेतकऱ्याचा विचार करून तळमळीने लिहिलेला लेख आहे, पण शास्त्रीय दृष्ट्या चुकीचा आहे. वरती खरे डॉक्टरांनी आणि अनेक लोकांनी खूप शास्त्रीय प्रतिक्रिया दिल्याच आहेत, त्यात थोडीशी भर घालतो. सुरवाती पासून जातो.. सगळे लोक छोट्या लाल विंचवाला -साधा विंचू आणि काळ्या मोठ्या विंचवाला इंगळी म्हणतात. इंगळी आणि विंचू यात पण सापासारखे प्रकार असतात. खर तर इंगळी दिसायला मोठी दिसते पण तिचे विष कमी तीव्र असते. पण लाल छोटे विंचू दिसयला साधे असले तरी त्यांचे विष जास्त जहाल असते. महाड, अलिबाग, पोलादपूर इथे Hottentotta tamulus concanensis (लाल विंचू) नावाची जी जात सापडते त्याच्या विषाने माणसाच्या मज्जा तंतू आणि रक्तावर वर परिणाम होऊन माणूस दगावतो. त्याच्या वर डॉ. हिम्मतराव बावीसकरांनी स्वस्त उपचार शोधला आहे आणि तो आंतरराष्ट्रीय जर्नल मध्ये (लान्सेत ) छापला पण आहे त्यापेक्षा महत्वाचे म्हणजे तो उपचार वापरून त्यांनी हजारो खेड्यातली लोकं बरी केली आहेत. त्यांनी स्वतः ३०००० डॉक्टरांना ते औषध कसे वापरायचे ते शिकवले आहे. त्या उपचाराचे वर्णन तुम्हाला त्यांच्या पेपर मध्ये सापडेल तो पेपर गुगल वर फुकट उपलब्ध आहे. हे उपचार एवढे स्वस्त आहेत की कोणी पण गरिब ते वापरू शकतो आणि कुठला पण साधा फिजिशियन डॉ. ते करू शकतो. डॉ. बावीसकर पेपर साधा विंचू आणि इंगळी या दोन्ही मला स्वतःला खूप वेळा चावल्या आहेत. त्या वरून माझा अनुभव असा आहे की बोटाला विंचू चावला तर, विंचवाचे विष हातामधून काखेपर्यंत वाहते (तुम्हाला ते सरकत असताना जाणवते, कारण वेदना सरकत जाते )काखेमध्ये एक छोटीशी गाठ येते आणि ती त्या विषाला पुढे जायला रोखते.( मेडिकल स्पष्टीकरण मिपाकर डॉ. खरे देऊ शकतील.) हे सगळे ४-५ तास चालते, हात दुखत राहतो. या वेळी मी कुठले पण उपचार केले नाहीत, फक्त विंचू चावल्यानंतर तो विंचू वरती वर्णलेला नाही ना आहे का हे मी तपासून बघायचो. म्हणजे माझ्या मतानुसार विंचवावरचे पारंपारिक उपचार फक्त रोग्याला मानसिक समाधान देतात, किंवा त्याचे मन दुसरीकडे वळवतात. (लहान मुलं कुठे धडपडली की आई-बाप त्यांना चोकलेट देतात.) आत्ता तुम्ही दिलेल्या वर्णनाप्रमाणे जर Hottentotta tamulus concanensis चावलेला माणसाने पारंपारिक उपचार घेतले तर तो वाचणार नाही. आत्ता आख्ख्या महाराष्ट्रमध्ये १०० लोकांना विंचू चावला तर त्यातील फक्त २० लोकांना हा विंचू चावणार आणि याचा पारंपारिक उपचार करणारे फायदा घेणार. (मी भोंदू बाबां बद्दल बोलत आहे.) या भोंदू बाबांना रोखायचे तर हा कायदा आहे.

मुटे यांचा लेख वाचला. तर्कसंगत वाटला. एक मुद्दा हत्या का झाली ? कुणी तरी असेच एक बाबा आहेत, त्यांचा भांडाफोड करण्याची घोषणा डॉ. दाभोळकरांनी केली होती. त्यांचे नाव घेतले जात आहे. आणि असे बाबा राज्यकर्त्या पक्षाशी संबंधित असतील तर पुढे काय होणार आपण कल्पना करु शकता.

मुद्दा सरकार व्ययक्तीक जीवनात हस्तक्षेप करत आहे हा आहे प्राध्यापक बिरुटे सर, आनंदिता आणि बाकी बरेच सुशिक्षीत मिपावासी ह्यांना हा कायदा झाला असल्या मुळे बरे वाटले आहे. त्यात चुक पण काही नाही. पण हे लक्षात घ्या की अश्या कायद्याच्या निमित्ताने सरकार तुमच्या व्ययक्तीक विचारधारा ठरवायचा प्रयत्न करत आहे्. आणि हे खुप धोकादायक आहे. मी नास्तिक आहे त्यामुळे समाजात एकदम मायनोरिटी मधे आहे, त्यामुळे मला सरकार अशी सक्ती करु लागले की भीती वाटते. आज तुम्हाला पाहिजे तसा कायदा केला गेलाय. नंतर दुसरे धार्मिक सरकार आले, आणि त्यांनी म्हणले की जे नास्तिक आहेत त्यांना ७ वर्ष तुरुंगात टाका. तर? जर मला आज मांत्रिका कडे जायला सरकार बंदी घालू शकते, तर उद्या दुसरे सरकार मी नास्तिक आहे म्हणुन मला शिक्षा करु शकते. म्हणुनच मी पहिल्यापासुन म्हणतो आहे की हा कायदा जरी आपल्या सर्वांना योग्य वाटत असला तरी सरकारला अशी सक्ती करण्याची संधी देऊ नये.

जादूटोणा-विरोधी कायदा या नावाने येऊ घातलेल्या कायद्यामध्ये एक कलम असेही आहे की ते कलम आजवरच्या अनेक कायद्याप्रमाणे शेतकर्‍यांच्याच गच्चीवर बसेल असे दिसत आहे. कुत्रा, विंचू किंवा साप चावला तर डॉक्टरी इलाजा व्यतिरिक्त अन्य उपाय - उपचार करणे आता कायद्याने गुन्हा ठरणार आहे.

मुळातले कलम काय आहे सांगु शकाल काय? (पेपरात आलेले सारांश नव्हे. आजकाल पेपरात जे येते त्यात सारे काही सत्य मिळाले तर पेढे वाटले जातात म्हणणे ;) ) ते वाचल्याशिवाय लेखातील भावनेशी सहमती/असहमती शक्य नाही