शिवराज्याभिषेकाचे वर्णन आपण अनेकदा वाचले असेल पण एखाद्या प्रत्यक्षदर्शीकडून यावर लेखन फार क्वचितच झाले असेल. खास महाराजांच्या राज्याभिषेकासाठी निमंत्रित करण्यात आलेल्या एका डच वकीलाने लिहिलेले हे वर्णन.हा वकील वेंगुर्ल्यातल्या डच वखारीतला असावा,त्याने हे पत्र बटेव्हियातल्या (?) आपल्या वरिष्ठास लिहिलेले आहे. त्याचा हा गोषवारा. संदर्भ :- डच रेकॉर्डस्,शिवकालीन पत्रसारसंग्रह खं.२ पुष्कळ दिवस तयारी होऊन जुनच्या सुरुवातीला राज्याभिषेकाची तयारी पूर्ण झाली. ब्राह्मण्,विद्वान व इतर मिळून सुमारे ११ हजार लोक रायगडावर जमा झाले. २९ मे रोजी मोठ्या समारंभाने महाराजांना क्षात्रधर्माची दिक्षा देण्यात आली.या दिवशी सर्व संस्कार करून १७००० होन धर्मार्थ वाटून देण्यात आले. पापक्षालनार्थ म्हणून ४ जून रोजी महाराजांनी मोठा दानधर्म केला. यादिवशी महाराजांची १७००० होनांनी सुवर्णतुळा करण्यात आली..याच बरोबर चांदी,तांबे,जस्त्,कथील,शिसे,लो़खंड्,ताग्,कापूर्,मीठ्,खिळे,जायफळ्,जायपत्री,मसाले,लोणी,साखर्,सर्व प्रकारची फळे,खाद्ये,सुपारी,ताडी अशा नानाविध वस्तूंनी तुळा करून त्यांचा धर्म करण्यात आला. ६ जून रोजी पहाटेस ५ वा. महाराजांनी सिंहासनारोहण केले.यानंतर मुख्य प्रधान मोरोपंत यांनी मुजरा करून ८००० होनांनी महाराजांना सुवर्णाभिषेक केला. निळोपंतांनी ७००० होनांनी, इतर २ प्रधानांनी प्रत्येकी ५००० होनांनी महाराजांना सुवर्णाभिषेक केला.सेनापतींनी महाराजांच्या माथ्यावर छत्र धरले. इतर सर्व मुजरे करून सिंहासनाच्या दुतर्फा उभे राहीले.संभाजीराजे सिंहासनाच्या पायरीवर बसले. हा समारंभ १२ दिवस चालू होता व तितके दिवस भोजने चालू होती.या समारंभाचा व दानधर्माचा एकूण खर्च दिड ला़ख होन झाला.(हा आकडा कमी वाटतो) याप्रसंगी डचांनी काय नजराणा दिला याचा उल्लेख सापडत नाही. पण ब्रिटिशांच्या नजराणा खालील प्रमाणे होता :- महाराज :- १ हिरेजडित शिरपेच - रु.६९०/- २ हिरेजडित सलकडी - रु.४५०/- २ मोती(१० १/१० रती) - रु.५१०/- ------------------ रु. १६५०/- संभाजीराजे :- २ सलकडी -रु.१२५/- ८ हिर्‍यांची कंठी -रु.२५०/- ------------------ रु.३७५/- याशिवाय मोरोपंतांना २ मोती रु. ४००/-, अण्णाजी २ सोन्याचे गोफ वजन ७ तोळे रु.१२५/-,निराजी पंडीत २ पामर्‍या रु.७०/-,रावजी सोमनाथ २ पामर्‍या रु.७०/- व इतर लोकांना योग्यतेनुरूप नजराणे देण्यात आले.