* १ * संसदेला, संविधानाला नमस्कार करतात कायद्यांसाठी मात्र चोरवाटाच वापरतात तेंव्हा लोकशाहीची जी पायमल्ली होते, त्याचं दु:ख… खूनी, दंगलखोर मंत्री होतात आपापल्या केसेस बंदच करतात तेंव्हा कायद्याची जी चेष्टा होते, त्याचं दु:ख… कायद्याच्या पकडीतून नेते सुटतात समर्थनार्थ नंदीबैल उभे करतात खुद्द गुन्हगेारच जेंव्हा कायदे बदलतात, त्याचं दु:ख… राजकारणात सध्या असेच चालते साधन शुचितेची अपेक्षा नसते पण कपटालाच चाणक्यनीती मानले जाते, त्याचं दु:ख… सहभागाविना चर्चा, निर्णय होतात तुघलकी पध्दतीने जाहीर करतात तेंव्हा विश्वासावर जो घाव होतो, त्याचं दु:ख… कपटी नेते कारस्थानं करतात निषेधाचे प्रयत्न मोडून काढतात तेंव्हा जाणकार चक्क मूक होतात, त्याचं दु:ख… आपल्या, त्यांच्यात विभागण्या होतात भडकावलेल्या झुंडी हिंसा करतात आपुलकीचे हात जे त्यात हरवतात, त्याचं दु:ख… * २ * हातातले हात सुटत जातात बोलणे खुंटते, गैरसमज होतात कालचे आप्त आज परके होतात, त्याचं दु:ख… न बोलवल्याची कारणं सांगतात तेंव्हा मित्र नजर चुकवतात पाणावलेले डोळे त्यांना दिसत नाही, त्याचं दु:ख… डोळ्यातले पाणी निग्रहाने थोपवतो पाठीवरचा वार काळजापार जातो मग मनातला कडवटपणा जिभेवर येतो, त्याचं दु:ख… निर्हेतुक गप्पा आठवणीतच उरतात फायदे मोजूनच परिचय वाढतात परिचितांच्या गर्दीत जे मैत्र हरवते, त्याचं दु:ख… सुमारांचे कळप वरचढ ठरतात चाकोरीबाहेरील मनांची टवाळी करतात निराळे विचार जे हद्दपारच होतात, त्याचं दु:ख… एकट्या जिवाची काहिली होते एकेक सावली हिरावली जाते नजर जी मृगजळात वाट शोधते, त्याचं दु:ख… वाट पायाखालची सरत नाही प्रवासात विसावा मिळत नाही आणि सोबतीला हात सापडत नाही, त्याचं दु:ख… * ३ * अवचितच हातात हात गुंफतात उमेदीने जिव्हाळ्याची नाती विणतात कालांतराने प्रेम संपते, नाती उरतात, त्याचं दु:ख… मनातल्या इच्छांना मुरड घालतो स्वतःलाही विसरुन साथ देतो तरीही बेभान, बेछूट आरोप होतात, त्याचं दु:ख… जुळलेली मनं दुभंगू लागतात नुसतेच देह जवळ येतात मग रेशमाचे बंध काचू लागतात, त्याचं दु:ख… मनातल्या इच्छा मनातच राहतात गंधाळलेल्या रात्री विस्मृतीत जातात, एकाकी क्षण असे उरावर बसतात, त्याचं दु:ख… गात्रे शिणतात, वय वाढते, रुप उणावते, कूसही आक्रसते पण कुशीचं लेणं जेंव्हा दुरावते, त्याचं दु:ख… वासांसि जीर्णानी आता समजते शिशिरातही पानगळ होतच असते पण कोवळी पालवी गळून पडते, त्याचं दु:ख… रक्ताची नाती डोळ्याआड जातात तनामनाचे जोडीदार वेगळे होतात संवादाविना हे मन आक्रंदतच रहाते, त्याचं दु:ख… * ४ * सांगायला मनात बरंच असते पण ऐकायला कोणीच नसते मग पोरकी व्यथा उशी भिजवते, त्याचं दु:ख… मनडोहात डोकवायला भीती वाटते आरशातली प्रतिमा अनोळखी होते गुढ अस्तित्वाचे जे गुरफटत राहते, त्याचं दु:ख… मनात अस्वस्थता घोंघावत राहते व्यक्त होण्याशिवाय गत्यंतरच नसते लेखणीची सीमा जी वेसण घालते, त्याचं दु:ख… तीन आवर्तात दु:ख भिरभिरते अस्तित्व व्यापून दशांगुळे उरते वेदना जेंव्हा कंठाला सूर मागते, त्याचं दु:ख…. सूर मनासारखा लागत नाही तारा तंबोर्‍याच्या जुळत नाही मैफिल काही केल्या रंगतच नाही, त्याचं दु:ख… नकळतच एक जाण झंकारते आपलेच काहीतरी खोलवर बिनसते व्यथा मनातली जी भवतालात झिरपते, त्याचं दु:ख… महाकवी दु:खाचा हलकेच हसतो ¹ साहिरच्या काव्यातला अर्थ उमगतो ² लख्ख जाणीवेचा क्षण डोळे ओलावतो, त्याचं सुख. ~ मनिष

---

1. कवी ग्रेस उर्फ माणिक गोडघाटे
2. साहिर लुधियानवी - कभी खुदपे कभी हालात पे