श्रद्धेचे प्रयोजन आणि उपयोजन ?

हा धागा यना आणि त्यांच्या समविचारी श्रद्धा संकल्पना मुदलातूनच नाकारणार्‍यांसाठी नाही. यनां आणि त्यांच्या मित्र परिवारा कडून मिपावर 'श्रद्धा' संकल्पनेवर बराच वैचारीक मार्‍याच्या धाग्यांचा रतीब पडतो आहे. श्रद्धा' या संकल्पनेच्या मर्यादा आहेत असतील नाही असे नाही, पण बाळाला न्हाउ घालताना घाण पाणी तेवढे काढले जात आहे की आपले बाळही घाण पाण्याचा विसर्ग करण्यापुर्वी कोणताही सुद्ज्ञ व्यक्ती विचार करेल. त्यामुळे श्रद्धा ही संकल्पना सरसकट नाकारण्या पुर्वी श्रद्धा या संकल्पनेची खरेच गरज शिल्लक राहीलेली नाही का ? की श्रद्धा या संकल्पनेस काही प्रयोजन , उद्दीष्ट्ये उपयोजनांच्या शक्यता शिल्लक रहातात याचा मागोवा या चर्चेतून घेणे असा उद्देश्य आहे. ( बाळाला न्हाऊ घातलेले घाण पाण्याचा विसर्ग न होऊ देणे असाही ह्या धाग्याचा उद्देश नाही हेही लक्षात घ्यावे) चर्चा चालू करण्यासाठी काही प्रश्न १.१) या पहिल्या प्रश्नापुरता काही क्षणासाठी इश्वर आणि धर्म या संकल्पना बाजूस ठेऊन द्या आणि श्रद्धा या संकल्पनेचे मानवी जिवनात काही सकारात्मक प्रयोजन अथवा उपयोजन आहे असे तुम्हाला वाटते का ? वाटत असेल तर शक्य असल्यास अनुभव आणि उदाहरणे . १.१) समजा तुम्हाला सकारात्मक प्रयोजन आहे असे वाटते , - यनांच्या मते काही प्रयोजने / उपयोजने ' विश्वास' या संकल्पनेवर धकवता येतात - विश्वासाच्या आधाराला श्रद्धेच्या मुलाम्याची गरज शिल्लक रहाते असे तुम्हाला वाटते का ? वाटत असेल तर फायदे सोदाहरण स्पष्ट करा. * विश्वास डळमळीत होणे शक्य असते श्रद्धा डळमळीत होण्यास वेळ लागतो हे आपणास पटते का ? पटत असेल तर या मुद्द्याच्या अनुषंगाने आपले मत सोदाहरण स्पस्।ट करा २) नितीमुल्यांच्या , संकेतांच्या नियमांच्या आणि कायद्यांच्या सामाजिकीकरणात (म्हणजे सकारात्मक निती,मुल्ये,निय्मम, नियम, आणि कायद्याच्या अभिसरणात समाजातील बहुसंख्यकांकडून अनुकरण करवून घेण्यात ) श्रद्धेची संकल्पना काही विशेष योगदान देऊ शकते का ? कि ज्यामुळे नितीमुल्यांच्या , संकेतांच्या नियमांच्या आणि कायद्यांच्या सामाजिकीकरण सुलभ होईल . सोदाहरण स्पष्ट करा. ३) श्रद्धेचे विश्वास आणि निष्ठा या प्रति नेमके योगदान कोणते ? ४) जोखीमीचे निर्णय घेताना विश्वास हि संकल्पना तुम्हाला पुरेशी वाटते का की श्रद्धेमुळे जोखीमीचे निर्णय घेणे सुकर होते ? ५.१) मानसिक सुरक्षीततेची भावना निर्मितीत श्रद्धा संकल्पनेचे योगदान आहे का असेल तर कोणते ? ५.२) मानवी नात्यात आपण एकटे पडलो तरी इतर श्रद्धायूक्त असलेली शक्ती आपल्या पाठीशी आहे हि भावना कितपत गरजेची सुखकर अथवा ऊपयूक्त वाटते ? ५.३) आपण जे करतोय ते योग्यच करतोय हे इतरांचे किती गैरसमज झाले, कायदाही आपल्या काठीशी नाही तरी इतर श्रद्धायूक्त असलेली शक्ती आपल्या पाठीशी राहणार आहे हा विश्वास पुरेसा आहे की इथे विश्वास आणि श्रद्धेची गरज असते ? ५.४) काही अन्याय्य शक्ती विरुद्ध काहीच करता येत नाही , अशा हतबल वाटणार्‍या क्षणी , पृथ्वीवर मानवी जिवन न्याय देण्यास असमर्थ ठरले तरी एक अदृस्ष्य शक्ती वरील विश्वास आणि श्रद्धा , अन्याय्य शक्तींना मृत्यु ऊपरांत शिक्षा करून न्याय देईल हा विचार मनातील रागाचा निचरा होण्यास आणि स्वतःच्या हतबलतेच्या मनस्थितीतून बाहेर येण्यास ऊपयूक्त वाटतो का ? ५.५) सकारात्मक निती आणि मुल्यांचे अंगिकरण श्रद्धे शिवाय सुद्धा होऊ शकते असेही बर्‍याच विद्वानांचे मत असते ? सकारात्मक निती आणि मुल्यांचे अंगिकरणार्थ श्रद्धेचे फायदे उपयोजन आहे असे तुम्हाला गरज वाटते का ? श्रद्धे शिवाय शक्य नाही अशी काही उदाहरणे असतील तर त्यासह स्पष्ट करा ? ६) श्रद्धा आणि मांगल्य व पावित्र्य या संकल्पनांचा बरेच जण संबंध लावू इच्छितात तो तुम्हाला पटतो का ? पटत असेल तर सोदाहरण स्पष्ट करा ७) स्वतःच्या श्रद्धा जोपासतानाच, तर्क सुसंगत विज्ञान निष्ठ नसलेल्या अथवा काल बाह्य श्रद्धांचा त्याग करण्याची वेळ आल्यास आपण आपल्या मनाची समजूत घालु शकता का ? असाल तर कशी ? एखाद्या श्रद्धेचे प्रयोजन अथवा उपयोजन स्वतःसाठी होते पण आता संपले आहे असे वाटते अशी उदाहरणे द्या. एखाद्या श्रद्धेचे प्रयोजन अथवा उपयोजन नेमके केव्हा संपले समजावे (हा प्रश्न अर्थातच श्रद्धा बाळगणार्‍यांसाठी आहे हे वेसानल) ८) श्रद्धेचे प्रयोजन आणि उपयोजन आहे असा आपला विश्वास/ श्रद्धा असल्यास वरील प्रश्नोत्तरे आणि अनुषंगिक मुद्द्यांच्या आधारे ' श्रद्धा संकल्पनेच्या' सकारात्मक व्याख्येत प्रयोजन आणि उपयोजन स्पष्ट करून आपल्या स्वतःच्या शब्दात आपली श्रद्धा संकल्पनेची आपली स्वतःची व्याख्या मांडा. * यना आणि प्रभृती ज्यांना 'श्रद्धा' संकल्पना मूळातूनच नकोशी झालेली आहे त्यांनी या धागा चर्चे पुरते संयम पाळून किमान पहिल्या दोनशे प्रतिसादात चर्चा घसरवू नये अशी विनंती आहे कारण त्यांचे धागे आणि म्हणणे आपण इतर धागा चर्चातून पहातच आहोत. या धागा लेखाचा उद्द्देश 'श्रद्धा संकल्पने च्या उजव्या बाजू शोधणार्‍यांना मांडणी करण्याची संधी देणे असा आहे. अर्थात श्रद्धा संकल्पनेच्या उजव्या बाजू मांडणार्‍यांनी आपल्या स्वतःच्या आणि इतर समविचारींच्या मांडणीची चिकित्सा करु नये असे नाही. चर्चा सहभाग आणि अनुशंगिका व्यतरीक्त आवांतरे टाळण्यासाठी आभार. ***नाण्याची दुसरी बाजू *** * श्रद्धावानांच्या तार्कीक उणीवा