काठमांडू ते कंदाहार - Flight IC 814

ईस्त्राईलने ती कारवाई करण्यापूर्वी पंतप्रधान गोल्डा मायर यांनी ओलीसांच्या नातेवाईकांशी संपर्क साधला होता त्यावेळी नातेवाईकांच्या जीवापेक्षा देशहित महत्वाचे आहे असे सांगून सरकार जो काही निर्णय घेईल त्याला पूर्ण पाठींबा दिला होता असे वाचल्याचे आठवते. तपशीलामध्ये फरक आहे... १) ऑपरेशन एंटबे दरम्यान "यित्झॅक राबीन" हे इस्राईलचे पंतप्रधान होते २) ओलीसांच्या नातेवाईकांनी पंतप्रधान राबीन यांच्या निवासस्थानावरील सैनिकांचे संरक्षक कडे तोडून व सैनिकांना धक्काबुक्की करून राबीन यांची भेट घेण्याचा प्रयत्न केला होता व ओलीसांच्या सुटकेसाठी वाटाघाटी करा अशी जाहीर विनंती केली होती. बाकी समाजाच्या प्रगल्भतेबद्दल हेच म्हणावेसे वाटते की.. कितीही उदात्त विचार केला तरी वैयक्तीक पातळीवर आपण थोडेफार स्वार्थी असतो. "माझे नातेवाईक या विमानांमध्ये असते तर...?" या प्रश्नाचे आपल्याबाबतीतले उत्तर सर्व प्रश्नांना पूर्णविराम देते. इस्राईलमधले आणखी एक उदाहरण - एंटबे संदर्भातलेच.. एंटबे विमानतळावरती हल्ल्याच्या सुरूवातीच्या क्षणांदरम्यान योनी नेतान्याहू च्या आदेशावरून मुकी बेत्सर या योनीच्या सहकार्‍याने दोन सैनीकांवर गोळ्या झाडल्या होत्या व या गोळ्यांच्या आवाजामुळे "Element of Surprise" राहिले नाही व याचा परिणाम योनी नेतान्याहूच्या मृत्यूमध्ये झाला. या मुद्द्यावरून योनी नेतान्याहूचा लहान भाऊ व सध्याचे इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामीन नेतान्याहू आणि मुकी बेत्सर यांनी एकमेकांवर उघड उघड आरोप केले आहेत. हे उदाहरण द्यायचा उद्देश हाच आहे की.. आपण आपल्या कुटुंबीयांच्या बाबतीत हळवे असतो, देशप्रेमापुढे वा देशाच्या भलाईपेक्षाही!

"कारगिल नुकतेच झाले होते .. शहीद अजय आहुजाची विधवा या नातेवाईकांची समजूत घालण्यासाठी आली.. पण त्याचा उपयोग न होता सर्व नातेवाईक अजून भडकले.. " त्यावेळी इतर सर्व विरोधी पक्षांनी 'नरो वा कुंजरो वा' अशी भूमिका घेतलेली असताना व अपहृतांच्या नातेवाईकांचा दबाव वाढत असताना व वाहिन्या या नातेवाईकांच्या प्रतिक्रिया सतत दाखवून वातावरणनिर्मिती करत असताना, तत्कालीन परराष्ट्र राज्यमंत्री वसुंधरा राजे यांनी कारगिल युद्धातील हुतात्म्यांच्या नातेवाईकांना वाहिन्यांसमोर आणून अपहृतांच्या नातेवाईकांची समजूत घातली होती.

हा प्रतिसाद खूपच आवडला. सूर्याजीपंत, श्रीरंग जोशी, मोदक इ.चे प्रतिसाद देखील माहितीपूर्ण आहेत. माझ्या माहितीत नव्याने भर पडली. "एकूण ४५ मिनिटे मिळाली होती. पूर्वसूचना नसताना..आधी काहीही राजकीय / मिलिटरी / RAW चर्चा नसताना तिथे विमान थांबवण्यात अपयश आले." बरोबर. अमृतसरमध्ये भारताला जेमतेम ४५ मिनिटे मिळाली. अमृतसरमध्ये भारताचे कमांडो किंवा एनएसजी उपस्थित नव्हते व त्यांना तिथे पोचायला काही तास लागले असते. त्यामुळे स्थानिक पोलिसांवरच जबाबदारी येऊन पडली. ४५ मिनिटे इतक्या कमी वेळात दिल्लीत चर्चा करून एखादी कारवाईची योजना आखणे, त्यातले धोके तपासणे व धोके कमी करणे, ती योजना अमृतसरच्या अधिकार्‍यांपर्यंत पोचविणे व त्या योजनेप्रमाणे अमृतसरमध्ये तशी कारवाई स्थानिक पोलिसांनी करणे हे जवळपास अशक्य होते. स्थानिक पोलिसांपैकी एखाद्याने स्वतःहून विचार करून स्वतःच्या मनाने काहीतरी कारवाई करून विमान थोपविण्याचा प्रयत्न केला असता तरच काहीतरी होउ शकले असते. पण आपले पोलिस्/सैनिक हे हुकुमांचे ताबेदार असतात व स्वतःहून काही करायला जाऊन त्यातून अजून हानी झाली असती तर त्यांच्यावरच दोषारोप झाले असते. या प्रकरणामध्ये भारताने अतिरेक्यांपुढे गुडघे टेकले, वाजपेयी नेभळट निघाले, भारताची अब्रू गेली, सरकारने बेजबाबदारपणाचा कळस केला, इस्राएलसारखा चिमूटभर देश जे करू शकला ते भारत करू शकला नाही, कमांडो कारवाई करून अतिरेक्यांना मारणे सहज शक्य होते पण भारत सरकारने बेपर्वाई दाखविली इ. दोषारोप "लोकसत्ता"तून कुमार केतकर व इतर काही माध्यमे सातत्याने करत असतात. इथले काही सभासद असेच प्रतिसाद देत होते. या चर्चेतील काही माहितीपूर्ण प्रतिसादांमुळे त्यांना वस्तुस्थिती लक्षात आली असेल अशी आशा आहे.

याला साध्या भाषेत फक्त आत्महत्या म्हणता येईल. प्रत्येक वेळची परिस्थिती भिन्न, आव्हाने भिन्न आणि परिणामकारक घटक भिन्न असणार. अशावेळी अपहरण झाल्यावर काहीच न करता स्वतःच विमान पाडून टाकण्यात काहीही शहाणपणा नाही. अशाने जरी सुटण्याची किंवा कमांडो कारवाईची शक्यता असेल तरी ती होणार नाही. आणि आपणच अशी आत्महत्या करून घेतली तर आपल्यात आणि फिदायीन अतिरेकी आणि सायनाइड घेणाऱ्या तमिळ वाघांमध्ये काय फरक राहिला ?

>>>चार दूतावास ऑऑऑऑऑ???? अरे प्यारे राजदूत असावं. ऑऑऑऑ ???? एका देशात चार राजदूत???? चार राजदूत ? अरे,स्टाफसकट असेल ते प्यारे. माठच आहेस. असो. बाकी आपलं चालू द्या.

एम्बसी एकच असते पण विविध शहरांत अधिक कॉन्स्युलेट्स असतील. कॉन्स्युलेट या शब्दाला मराठी प्रतिशब्द मलाही मिळत नाहीये. येथे कॉन्स्युलेट म्हणजे वाणिज्य दूतावास असे म्हंटले आहे. बाकी निनाद यांचे या अपहरणानंतरच्या भारतीय अफगाण नितीचे विश्लेषण पटले.

"माझ्या माहितीप्रमाणे तालिबान राजवटीत सुद्धा भारताचे चार दूतावास अफगाण मध्ये कार्यरत होते ," तालीबान राजवटीला पाकिस्तान व सौदी अरेबिया या दोनच देशांनी मान्यता दिली होती. इतर सर्व देशांनी त्या राजवटीला मान्यता न देता आपले दूतावास बंद केले होते. भारताची या राजवटीला मान्यता नव्हती व त्यामुळे तिथे भारताचा एकही दूतावास नव्हता. अफगाणिस्तानचा ९० टक्के भूभाग तालिबानच्या ताब्यात होता व उरलेल्या भागात (पंजशीर खोरे) धडाडीचा ताजिक नेता अहमदशहा मसूद याची सत्ता होती. भारत अहमदशहा मसूद शस्त्रास्त्रे व इतर मदत पुरवित होता. मसूदला ९/११ च्या दोन दिवस आधी ९/९ ला तालिबान्यांनी आत्मघातकी हल्ल्यात मारले होते.

कंदाहार प्रकरणावर चर्चा करण्यासाठी सेपरेट चर्चा करायची आहे त्यात पुन्हा एटांबे, पांडे वगैरे प्रकरणे कशाला. मान्य - अवांतर झाले आहे परंतु ते धागा काढला त्यावेळी माहेरच्या अव्हेरावरती दिलेले प्रतिसाद होते. मला या घटनांविषयी अधिक माहिती नसल्याने "स्वपार्टीसमर्थक" इथे थोडा प्रकाश टाकतील अशी अपेक्षा होती! (ह.घ्या.) एंटबेचा उल्लेख आला कारण अनेकदा तपशीलातील चुका बर्‍याच गोष्टींना वेगळे वळण लावतात... उदा लाल टोपी यांचा हा प्रतिसाद. ईस्त्राईलने ती कारवाई करण्यापूर्वी पंतप्रधान गोल्डा मायर यांनी ओलीसांच्या नातेवाईकांशी संपर्क साधला होता त्यावेळी नातेवाईकांच्या जीवापेक्षा देशहित महत्वाचे आहे असे सांगून सरकार जो काही निर्णय घेईल त्याला पूर्ण पाठींबा दिला होता ही वस्तुस्थिती नाहीये, आणि हा गैरसमज दूर करण्याचा मी प्रामाणिक प्रयत्न केला. कंदाहारचे निमीत्त पण काँग्रेस किती वाइट आणि भाजपा किती स्वच्छ ह्यावरच चर्चा हवी असेल तर ती माहेरचा अव्हेर मधे चालूच आहे. काँग्रेस वाईट आहे आणि भाजपा स्वच्छ आहे असे मी म्हणालो आहे का..? हे तुमचे मत असेल तर माझी काहीच हरकत नाही. तुम्ही भाजपाला वाईट म्हणाला आणि काँग्रेसला चांगले म्हणाला तरीही माझी हरकत नाही. ;-)

या प्रवाशाच्या व्यवसायाबद्दल अतिरेक्यांना किंवा त्यांच्या सुत्रधारांना काहीच माहिती नसणे हे आपले नशिबच म्हणायचे. नाहीतर वाटाघाटींमध्ये त्यांचे पारडे अधिकच जड झाले असते. अर्थात त्या व्यक्तिचे प्रसिद्धीपासून लांब राहणे यावेळी उपयोगी ठरले.

९/११च्या हल्ल्यातील युनायटेड ९३ विमानातील प्रवाशांसारखे धाडसी कृत्य IC 814 प्रवाशांनाही का करता आले नाही? युनायटेड ९३ च्या प्रवाशांनी अपहरणाची बातमी देण्यासाठी आपापल्या कुटुंबीयांना मोबाईलवरून कॉल केले तेंव्हा त्यांना ९/११ बद्दल समजले. म्हणजेच त्यांना माहिती होते की ट्वीन टॉवर्स वर विमाने धडकली आहेत व आपणही असेच कुठेतरी आदळणार आहोत. अपहरण झाल्यानंतर युनायटेड ९३ काही मिनिटे अत्यंत कमी उंचीवरून उडत होते व युनायटेड ९३ च्या प्रवाशांनी बदललेला रूट फ्लाईट अटेंडंट्सच्या मदतीने "गेस" केला होता. या सर्व घटनांची परिणीती "मृत्यू निश्चित आहे" या धारणेत झाली व त्यामुळे जिवावर उदार होवून प्रवाशांनी कॉकपीटवर हल्ला केला असावा. त्या सर्व प्रवाशांनी दाखवलेल्या धाडसामुळे व्हाईट हाऊस / कॅपीटल बिल्डींग शाबूत राहिली असे म्हणायला हरकत नाही. अवांतर - ९/११ च्या घटनेमध्ये बहुतांश विमानांमध्ये अपहरणकर्त्यांनी प्रवाशांना फारसा उपद्रव न करता सरळ कॉकपीटवर हल्ला करून तेच ताब्यात घेतले होते व स्वतःला तिथे कोंडून घेवून विमाने लक्ष्यांवर धडकवली! यामुळे "नक्की काय चालले आहे" हे अनेक प्रवाशांना लक्षात आले नसावे अतीअवांतर - होलोकॉस्टमध्ये कैद्यांना जाणीवपूर्वक "मृत्यू निश्चित आहे" या भावनेची जाणीव करून दिली नव्हती. "जिवंत राहण्याची आशा" अशा घटनांमध्ये परिस्थिती आणि प्रतिकाराच्या मनस्थितीवर प्रभाव टाकत असावी. :-( जर त्या विमानातील १००+ देशबांधवानी ६ अतिरेक्यांचा मुकाबला करून इतिहास बदलला असता. तुमच्या भावना समजू शकतो परंतु अपहरणकर्त्यांनी रूपेन कट्याल ला भोसकून आणि मारहाण करून दिलेला मृत्यू दहशत बसवण्यास पुरेसा असावा असे वाटते. कुठल्याही अतिरेकी संघटनेचे धाडस झाले नसते पुन्हा इथे येवून दहशतवादी कारवाया करण्याचे. हा गैरसमज आहे - प्रतिकाराची एखादी घटना इतक्या टोकाची दहशत बसवू शकत नाही. (असे मला वाटते!) देशाची आणि देशवासियांची प्रतिमा संपूर्ण जगात उंचावली असती. पास. *********** इतिहास बदलणे, देशाची प्रतिमा उंचावणे वगैरे गोष्टी माझ्या"नंतर" घडणार असल्याने अशा घटनांमध्ये "नंतर" फॅक्टर निर्णायक ठरत असावा.