दहशतवाद आणि प्रतिक्रीया

प्रतिक्रिया बायपोलर होत आहेत हे दिसतेच आहे.

पण, मग प्रश्न पडतो, की जेंव्हा केंव्हा (आणि दुर्दैवाने अजूनही थांबवता न येणारे) दहशतवादी हल्ले होतात तेंव्हा त्याचा कुठेही स्पष्ट शब्दात निषेध न करता,

पण निषेध होत नाही असे तरी कुठे आहे? की मला तुमचा मुद्दा समजला नाही? शांततेचे पाठ न पढवतील काय करतील? एक कॅज्युअल्टी आहे, अजून वाढू न देणं हा उपाय सरळपणे डोळ्यासमोर येतो. तरीही रा. गां. आणि दिग्विजयसिंगांसारख्यां समोर काय बोलणार? हे थोर्थोर लोक आहेत - भारताचे तारणहार आहेत!

पण, मग प्रश्न पडतो, की जेंव्हा केंव्हा (आणि दुर्दैवाने अजूनही थांबवता न येणारे) दहशतवादी हल्ले होतात तेंव्हा त्याचा कुठेही स्पष्ट शब्दात निषेध न करता, केवळ जे यात होरपळले जात आहेत आणि तरी देखील कुठलीही हिंसा न करणार्‍या अशा सामान्य नागरीकांना, शांततेचे पाठ का पढवले जातात? या वृत्तीस नक्की काय म्हणावे? प्रत्येक हल्यानंतर प्रत्युत्तर म्हणुन दंगल झाली नाही ते चांगलेच आहे व तसेच व्हायला हवे ना? पहील्या हल्यानंतर ते आजवर शिवाय हल्ला नसतानाच्या काळातही होणार्‍या चर्चेत भरपूर धर्मद्वेष दिसतो. तो धुमसत धुमसत असतो त्याला वेळोवेळी आवाहनाने शांत करणे गरजेचे नाही का? मला तरी शांततेच्या काळातही हा द्वेष कमी करणे फार गरजेचे वाटते. आजही जेरबंद असलेल्या कसाब, अजमलला लटकवले का नाही असा त्रागा ऐकू येतो. जरी कसाब, अजमल फासावर गेले असते तरी कालचा हल्ला टळता असता अशी खात्री कोण देणार? पार युद्ध करा अणुबाँब वापरा देखील पर्याय ऐकू येतातच ना? हे एका दिवसात येत नाही तर वर्षानुवर्षे द्वेषाला पोषक वातावरण ठेवले जाते. त्याकरता जेव्हा संधी आहे तेव्हा शांततेचा पाठ पढवणे गरजेचे आहे. त्याच बरोबर ज्यांनी ह्या हल्लेखोरांचा बिमोड केला पाहीजे त्या यंत्रणा दिवसेंदिवस सुसज्ज होत आहेत. त्यांचे काम अविरत चालू आहे. हे विसरुन चालणार नाही. इंग्लड अमेरीका देश जर पाकीस्तान, अफगणिस्तानला लागून असते तर तिथेही आज होणार्‍या कट, हल्ल्यांच्या प्रमाणात वाढ असती हे इंग्लंड अमेरीकाच्या तुलनेत भारताला नावे ठेवणार्‍यांनी लक्षात घ्यावे इतकेच म्हणतो. बाकी सर्वच राजकीय पक्षात वाट्टेल ते बोलणारे व त्याचा अर्थ अनर्थ करणारे मग कोलांट्या उड्या मारणारे आहेतच. ते दुर्दैवी आहे. त्याचा निषेध आहेच. दरवेळी हल्ल्यांनंतर होणार्‍या सामान्य लोकांच्या जाहीर चर्चेत, विषयाला, प्रसंगाला धरुन चर्चा किती व इथून तिथून फक्त राजकीय भूमीका घेणारी मते / प्रतिसाद किती ह्यावर नजर टाकली पाहीजे.

त्यातूनच समाजात फूट पडू शकते असे वाटत नाही का? आधीच पिचलेल्या सामान्य माणसास अजून कमी लेखायला लावणारी ही वैचारीक हिंसाच नाही का? स्फोटात "मॄत्यु" प्राण घेताना तो व्यक्ती हिंदू आहे का मुसलमान ते पाहत नाही.प्राण दोघांचेही जात असतात.त्याला धार्मीक रंग देण्याची चलाखी नेते मंडळी करतात, कारण मॄत्यांच्या टाळु वरचे लोणी खाण्याची त्यांची वॄत्ती. लोकं मेली की श्रद्धांजली वहायची आणि काही लाख जाहीर करुन "मोठी" जवाबदारी पूर्ण करायची...या पलिकडे काहीच नाही. राजकारण्यांना जनतेची किंमत राहिली नसुन राजकारण आणि फक्त राजकारण या पलिकडे ते काहीच करु इच्छीत नाही. फक्त शब्दांचा खेळ जो या सामान्य माणसाची खिल्लीच उडवणारा असतो... हे "स्पिरीट"चे भूत मानगुटीवरून कधी उतरवणार? मुंबईकरांना घरी बसता येणे कसं शक्य आहे ?घरी बसले तर त्यांच पोट कसं भरणार ? त्यांनी या राजकारण्यां सारखी करोडोंची मालमत्ता गोळा करुन ठेवली नाहीये...मग बाहेर जाउन रोजगार मिळवण्या शिवाय त्यांच्याकडे दुसरा पर्यायच कुठे शिल्लक राहतो ? स्पिरीट वगरै शब्द म्हणजे मुंबईकरांच्या हालाखीच्या परिस्थीतीची केलेली चेष्टा आहे... तुमच्याकडे आयुष्य जगण्याचा दुसरा कुठला पर्याय नाही म्हणुन अश्या जगण्याला स्पिरीट म्हणायचे ? छ्या... जाता जाता :--- आपण लाचार आहोत आणि ही लाचारीच तर स्पिरीट शब्दाचा खरा अर्थ तर नव्हे ना ? :(

हाच शांततेचा संदेश सामान्य नागरिकांना देण्या ऐवजी जर राजकारण्यांना दिला तर?? अर्थात, हा संदेश त्यांच्या मेंदुत गेला तर याचा फायदा

देशात जशी अनेक अफोटांनंतर दंगल झाली नाहि तशीच अनेक घटनांनंतर दंगल झाली आहे. कोणत्या घटनेनंतर कशी प्रतिक्रीया येईल हे सरकारने कसे ठरवावे? तेव्हा सरकारने शांततेचे आवाहन करणे गरजेचे आहे असे वाटते. त्यातून कोणाला कमी लेखल्यासारखे वाटत असल्यास दोष 'वाटून घेण्यात' आहे किंवा इतरांना 'वाटायला लावण्यात' आहे असे वाटते.

तरी देखील कुठलीही हिंसा न करणार्‍या अशा सामान्य नागरीकांना, शांततेचे पाठ का पढवले जातात

अफवांवर विश्वास ठेवला, 'पेटून उठ' वाली भाषणे ऐकली की सामान्य नागरिकाचा असामान्य नागरिक व्हायला वेळ लागत नाही."बॉम्ब लावणारे अमुक धर्माचे आहेत म्हणून सरकार चालढकल करत आहे" अशी मांड्णी करणारे नेते समाजाता आहेत आणि त्यावर विश्वास ठेवू पाहणारे सामान्य नागरिकही.

<<<पण, मग प्रश्न पडतो, की जेंव्हा केंव्हा (आणि दुर्दैवाने अजूनही थांबवता न येणारे) दहशतवादी हल्ले होतात तेंव्हा त्याचा कुठेही स्पष्ट शब्दात निषेध न करता, केवळ जे यात होरपळले जात आहेत आणि तरी देखील कुठलीही हिंसा न करणार्‍या अशा सामान्य नागरीकांना, शांततेचे पाठ का पढवले जातात? या वृत्तीस नक्की काय म्हणावे?>>> हे आवाहन करणारे, पाठ पढवणारे कोण आहेत? या प्रश्नाच्या उत्तरातच त्यांची वृत्ती, कारण स्पष्टं होतं विकास साहेब, वरील मुद्द्यावर/विषयावर चर्चा करायची झाल्यास बरंच मागे जावं लागेल (इतिहासात) आणि एवढं करूनही विशेष काही फायदा होणार नाही कारण जिथे राजकीय नेते, राजकीय पक्ष, राजकीय विचार यांचा संबंध येणार तिथे चर्चा ही अपुरीच राहणार आणि मुळ मुद्दा दुर्लक्षीत केला जाणार. (देशाप्रति, संपुर्ण समाजाप्रति, सर्व साधारण नागरीकांप्रति निष्ठा न राहता काही व्यक्ती किंवा काही संगठन/पक्ष यांच्या प्रतिच जर निष्ठा राहणार असेल तर आणखी काय होणार?)

हे भडवे असेच येणार आणि आपल्याला मारणार फक्त हतबल आहोत हे सांगणे खूपच सोपे आहे हे जर असे राहिले तर हिंदुस्तान ची जनता नक्कीच हातात शस्त्र घेतील . ********************************************************************* आई च्या पदर मध्ये तोंड जरी लपवले तरी युवराज (घन्टा युवराज) काही बोलले तरी त्यांचा परिवार वावा म्हणेल पण आम्ही हिंदुस्तानी नाही .

पाक चे पि.ओ.के, चीन चे अकसाई, आतातर म्हणे, अरुणाचल आमचा नाही, येतच आहेत, बंगदेशचे विस्थापित अजुनही। विचार करुन होते मनाची लाही लाही, किती सोसणार घाव आता माझी आई, किती अजुन २६/११, ‘आपले’ म्हणुन सोसायचे। तंगड्यांवर तंगडे ठेवून अजुन सुद्धा बसायचे?

कारण असो काहीही... आपण हे हल्ले थांबवू नाही शकलोय हा पराभवच आहे. वर दिलेल्या लिस्ट पैकी किती खट्ले चालले..अन किती शिक्षा झाल्या... काल्च्या TOI मध्ये सर्व आकडेवारी आहे... कुणी ती लिन्क देवू शकेल का? न्यायालयीन विलंब + शिक्षेला लागणारा उशीर + पोकळ वलग्ना = अतिरेक्यांचे वाढते धाडस

हेच म्हणतो.....अमेरीकेकडुन शिका की एका हल्यानंतर कधीही दुसरा होउ देणार नाही. आणी जेव्हा वाटेल तेव्हा घरात घुसुन सुध्दा मारील. कुत्र्या सारखे जगण्यापेक्शा वाघासारखे जगावे. मेले तरी दुखः नाही.

पण, मग प्रश्न पडतो, की जेंव्हा केंव्हा (आणि दुर्दैवाने अजूनही थांबवता न येणारे) दहशतवादी हल्ले होतात तेंव्हा त्याचा कुठेही स्पष्ट शब्दात निषेध न करता, केवळ जे यात होरपळले जात आहेत आणि तरी देखील कुठलीही हिंसा न करणार्‍या अशा सामान्य नागरीकांना, शांततेचे पाठ का पढवले जातात? या वृत्तीस नक्की काय म्हणावे?

बापरे! निषेध न करणारे लोक तुम्हाला आपणापैकी सापडलेले आहेत? की निषेध करत नाहीत (अथवा स्वतःकडे स्पष्टता-चाचणीकाराची भूमिका घेऊन तो "स्पष्ट" नाही) असा तुमचा मनोसोक्त आरोप आहे? हा तुमचा पूर्वदूषितग्रह आहे, असे मला वाटते. तुम्ही निषेध तुम्हाला-हवा-तितका-स्पष्ट-नाही अशी वाटेल तेवढी उदाहरणे द्याल, आणि केलेले कुठलाही निषेध "मी-मारल्यासारखे-करतो-तू-रडल्यासारखे-कर" संभावून अमान्य कराल. ज्या ठिकाणी तुमचा-आमचा क्रोध केंद्रित व्हायला पाहिजे, त्याच्याऐवजी तुम्ही टीकास्त्र तो माझ्या(सारख्यां)कडे वळवता, याने तुमची (आणि माझीही) कार्यशक्ती बोथट होते. येथे तुम्ही जनरल म्हणून केलेली विधाने मी स्वतःला का लावून घेत आहे? असा प्रतिप्रश्न तुम्ही कराल. कोणीच स्वतःला लावून घेणार नसेल, तर याबाबत सरसकट विधाने निरुपयोगी आहेत. तुम्ही निरुपयोगी विधाने करणार नाही, तर कोणीतरी उत्तर देण्यासाठीच तुम्ही प्रश्न केलेला आहे, असा तुमचा आदर आहे. म्हणून तुमचे बोल स्वतःला लावून उत्तरे देत आहे. मिसळपावावर माझी आणि सदस्य चित्रा यांची प्रतिसादांची देवघेव समोर ठेवतो : (सदस्य चित्रा म्हणजे सदस्य विकास नव्हेत, हे मला ठाऊक आहे. पण या प्रसंगाच्या बाबतीत उद्धरण विषयाला धरून आहे.) या बाँबस्फोटमालिकेच्या प्रसंगाच्या संदर्भात मी म्हटले :

संताप होतो, चीड वाटतेच. नैसर्गिक आहे.

हे स्पष्ट असावे, असे मला वाटले होते. (याहून भडक उद्गार म्हणजे शिव्यागाळ. शिवीगाळ असा चित्राही देत नाहीत, तुम्हीही नाह.) त्यापुढे मी म्हटले हा लोकशाहीचा दोष नाही. शिवाय शोकसंताप आवरल्यानंतर लांब पल्ल्याचा विचार करता भारत हा पुरता दुर्बळ देश नसून कधी यशस्वी आणि कधी अयशस्वी होणारा देश आहे. पहिल्या "स्पष्ट" निषेध खरा नाही असे समजून चित्रा सहज म्हणतात :

बहुदा शोकसंताप अजून आटोक्यात यायचा असेल अशी शक्यता आहे ना?

ही शक्यता मला सांगण्याची त्यांना गरज वाटावी? म्हणजे शोकसंताप मान्य नाही, असा पूर्वदूषितग्रह असल्याशिवाय कोणीही असा विचार करायला हवा होता - "धनंजयला शोकसंताप होतो आहे, हे समजते आणि नैसर्गिकही वाटते. इतकेच काय असा शोकसंताप धनंजयलाही होतो आहे, असे मी गृहीत धरले पाहिजे." मात्र हे गृहीत न धरण्याचा अपमान करताना "आपण आपल्या बाजूच्या व्यक्तीवर परदु:खशितळतेचा आरोप करत आहोत" हे भान राहिलेले नाही. एकदा का मला परदु:खशितळ ठरवले, की मग माझी अतिशय सौम्य शब्दात परखड "भारतीय सैन्य/पोलिसांचे खोटे समर्थन करून चिडचिड उत्पन्न करणारा व्यक्ती" म्हणून निर्भर्त्सना त्या करतात. "कधी यशस्वी आणि कधी अयशस्वी" असे म्हणणे म्हणजे खोटारडे समर्थन कधीपासून होऊ लागले? मला वाटते त्यांची चिडचीड माझ्या मुद्द्यांबाबत नाही. तर त्यांच्या दादरमधील कुटुंबीयांच्या दु:खाला मी कःपदार्थ मानतो, ही जी काय गैरसमजूत त्यांनी करून घेतली आहे, त्यांच्याबाबत त्यांची खरी चिडचीड आहे. पण त्यांच्या चिडचिडीचे मूल मला समजले, म्हणून काही त्यांची चिडचीड न्याय्य होत नाही. आणि तुमचे वरील लेखनही न्याय्य होत नाही. तुमच्या लेखावरून असे दिसते आहे की स्पष्ट शब्दांत निषेध न-करणारे लोक तुम्हाला इतक्या मोठ्या प्रमाणात भेटले असावे, की हा लेख लिहायला तुम्ही उद्युक्त झाला आहात. हा आरोप करण्यापूर्वी तुमच्या मनात माझ्याबद्दल काही दुष्ट विचार अगदी निश्चित झालेले आहेत. एक तर मुंबईच्या सामान्य नागरिकांशी माझा संबंध नाही असे तुम्ही ठरवून घेतले आहे. अहो, तुमचे भाचे-पुतणे भाऊ-बहिणी दादरला राहात असतील, तर माझे नातेवाईक आणि मित्रमंडळ राहात नाहीत की काय? म्हणजे आधीच मला परका ठरवून टाकले, मग माझा शोक आणि संताप खोटा आहे, असे स्वतःला पटवून घ्यायला तुम्ही मोकळे झालात. आणि शोक आणि संताप खोटा म्हटल्यानंतर मग वरील "माझी वृत्ती काय?" असा प्रश्न तुम्ही मनापासून टंकू शकता. तुम्ही मला सल्ला देता, की वृत्ती ठीक करण्यासाठी मी पुढील विचार करावा :

केवळ जे यात होरपळले जात आहेत आणि तरी देखील कुठलीही हिंसा न करणार्‍या अशा सामान्य नागरीकांना, शांततेचे पाठ का पढवले जातात?

तुमच्या मते मी हिंसा करणार्‍यांना शांत व्हावे असे म्हणत नाही. (सुदैवाने त्यांची माझी ओळख नाही, आणि मिसळपावावरचे लेख-प्रतिसाद बहुधा वाचत नसावेत असे मला वाटते.) परंतु तुमच्या प्रश्नाचा असा सुर आहे, की मला हिंसा करणार्‍या लोकांशी बोलायची/लिहायची संधी आहे, आणि हे मार्ग असून मी त्यांना शांततेचे पाठ पढवले नाहीत. मी त्यांच्या संकेतस्थळावर मी लेखक सदस्य आहे, की काय? तुम्ही, किंवा ज्यांची वृत्ती तुम्हाला पटते अशा सामान्य नागरिकांनी, हिंसा करणार्‍यांना काय शांततेचे पाठ पढवण्यासाठी कुठले माध्यम वापरले आहे, त्याबद्दल आम्हा दुर्वृत्त लोकांना माहिती द्या ना! आम्हीसुद्धा त्या ठिकाणी जाऊन शांततेचे पाठ पढवू. आम्ही दुर्वृत्त नसू, केवळ अजाण असू. शिकू ना तुमच्याकडून त्या ठिकाणांबाबत. बरे तर बरे. त्या लोकांशी तुम्हीसुद्धा बोलत नसाल. मग तुमचा आरोप आहे, की आम्हा दुर्वृत्त लोकांकडून

शांततेचे पाठ का पढवले जातात?

तुम्ही तरी कुठले पाठ पढवत आहात? त्याच्या आदल्याच परिच्छेदात तुम्ही म्हणता :

भारतभर झालेले सर्व दहशतवादी हल्ले पाहीले तर त्यात पण कुठेच प्रतिक्रीयात्मक दंगल झाल्याचे दिसणार नाही आणि या उपजत भारतीय मनाचे आपल्या सर्वांनाच कौतुक वाटले पाहीजे. मला तर नक्कीच वाटते.

म्हणजे हिंसा न करता शांत राहाणे कौतुकास्पद आहे, असे तुम्ही म्हणता. शांततेच्या प्रशंसेवेगळे वेगळे असे तुम्ही काय म्हटलेले आहे, ते आम्हाला शिकवा. "शांततेचे पाठ" न देता आम्ही "शांततेचे कौतूक" करू - हे तर समजेनासे झाले. वेगवेगळ्या मराठी शब्दांविषयी ही दुढ्ढाचार्यी तक्रार असेल, तर उगाच वृत्तीबद्दल शंका काय म्हणून उपस्थित केली आहे? की आम्ही काहीही केले, आणि तुमची मूळ तक्रार काहीही असली, तरी आमच्या वृत्तीबद्दल प्रश्न कायम करतच राहाणार आहात? (मेणबत्त्या पेटवणे म्हणजे हसण्यालायक आहे, असे तुम्ही अधूनमधून म्हणता. त्या मेणबत्त्या पेटणार्‍या लोकांच्या दु:खाबद्दल तुमचे अपमानास्पद विनोद तुम्हाला क्रूर वाटत नाही. कारण मेणबत्त्या पेटवण्याबद्दल तुमचे खरे मत काही नाही. त्या लोकांना दु:ख होत नाही, हे तुम्ही इतके ठामपणे स्वतःला पटवून घेतले आहे, की स्वतःचा क्रूर विनोद तुम्हाला बहुधा सौम्य नर्मविनोद म्हणून भासत असावा. तुमच्या दृष्टीने बघून मी समजून घेऊ शकतो, म्हणून काही तुमचा विनोद कमी क्रूर होत नाही.)

'ते' युद्धाला उतरले आहेत. आपण लढाई हरणे आणि लढाई हरलो आहे, हे स्वीकारणे शिकले पाहिजे. हे शिकलो, तर पुढच्या लढाया हरूनही युद्ध जिंकणे मुश्कील नाही.

कॉलिंग सु का काका

अखेर दिग्विजयसिंगांना कंठ फुटला. मुंबई स्फोटामागे आरएसएस असू शकते हे विधान दिसतंय सगळीकडे! भलेपणाचे भाग्य नासले वाईट तितुके इथे चांगले पतिव्रतेच्या गळ्यात धोंडा वेश्येला मणिहार!!!

प्रतिक्रियांची पण एक गंमत जाणवली. अशा एखाद्या घटनेनंतर 'मिसळपावा'वर एखादा नेहमीचा आयडी दिसला नाही, असे समजू या. संबंधित आयडी (उदाहरणादाखल) 'रामदास' किंवा 'विश्वनाथ मेहेंदळे' अशा प्रकारचा असल्यास साधारणतः अशा किंवा अशा प्रकारच्या प्रतिक्रिया येतात. (यात काहीही गैर नाही. अगदी समजण्यासारखे आहे.) मात्र, संबंधित आयडी हा (पुन्हा उदाहरणादाखल) 'वाहीदा' किंवा तत्सम स्वरूपाचा असल्यास साधारणतः अशा किंवा अशा प्रकारच्या प्रतिक्रिया येतात.

पण, मग प्रश्न पडतो, की जेंव्हा केंव्हा (आणि दुर्दैवाने अजूनही थांबवता न येणारे) दहशतवादी हल्ले होतात तेंव्हा त्याचा कुठेही स्पष्ट शब्दात निषेध न करता...

या वरील दुसर्‍या प्रकारच्या प्रतिक्रियांचा उघड आणि स्पष्ट निषेध (एखाददुसरा अपवाद सोडल्यास) केला जाताना दिसत नाही. याचा अर्थ, स्पष्ट निषेध न करणार्‍या बहुतांशांचा (किंवा अशा प्रकारच्या प्रतिक्रियांबद्दल कोणतीही प्रतिक्रिया व्यक्त न करणार्‍या, गप्प राहणार्‍या बहुतांशांचा) अशा प्रतिक्रियांना, त्यात व्यक्त केलेल्या भावनांना उघड पाठिंबा असतो (किंवा किमान त्यांना अशा प्रतिक्रियांबद्दल काहीही वाटत नाही), असा घेता यावा काय? नसावा, अशी आशा आहे.