शेअरबाजार ; फक्त 'सुवर्ण'संधीची वाट पहाण्यापेक्षा नेहमीच्या 'संधी' साधणे महत्वाचे.

?

सेबी म्हणतं की युनिट म्हणजे मालकी.

(z) "unit" means the interest of the unitholders in a scheme, which consists of each unit representing one undivided share in the assets of a scheme;

सेबी म्युचुअल फंड रेग्युलेशन्स

एकदा चेक दिल्यानंतर तो वटणे हे चेकदात्यावर ऑब्लिगेटरी असते. जर समोरच्या व्यक्तीने फ्रॉड केला नसेल तर जाणूनबुजून चेक कँसल करणे हा फौजदारी गुन्हा आहे. इथं तुम्ही काहीही सल्ला देताय असं वाटतंय.

म्युच्युअल फंडाचे युनिट घेतल्यानंतर पैशाची निकड निर्माण झाली तर ते विकण्याचा सोपा मार्ग उपलब्ध आहे.

तुम्ही जितकं स्पष्टीकरण देत आहात तितकी तुमची भूमिका अधिकाधिक केविलवाणी वाटत आहे. शेवटचा प्रतिसाद वगैरे म्हणून तुम्ही पलायन करायचा प्रयत्न केला तरी या एकंदर धोरणाची अनैतिकता दाखवून देणे आवश्यक आहे. सेबी, अँफी वगैरेंचा विसंवाद याचा यात काहीही संबंध नाही. तुम्ही एखादी वस्तू खरेदी केली - आणि त्याचा धनादेश दिला तर त्याचे पेमेंट करणे ऑब्लिगेटरी आहे. जर तुमचा विचार बदलला तर तुम्ही मूळ विक्रेत्याशी चर्चा करुन उत्तर शोधायला हवे. मला नुकसान होते आहे म्हणून मी आधी प्रॉमिस केलेल्या चेकचे पेमेंट थांबवणार, विक्रेता गेला खड्ड्यात - विशेषतः विक्रेत्याचा त्यात काहीही दोष नसताना - ही भूमिका अप्रामाणिक आणि अनैतिक आहे.

युनिट आधी जमा होतात आणि धनादेशाचे पैसे बँकेतून नंतर जातात यात सामान्य गुंतवणूकदारांना सवलत किंवा आकर्षित करणे वगैरे काहीही बंडल मारु नका. बँकांच्या व्यवहाराचे ज्याला प्राथमिक ज्ञान आहे त्या व्यक्तीलाही स्थानिक किंवा आऊटस्टेशन चेकचे क्लिअरिंग व्हायला (चेकच्या स्वरुपानुसार) ३ ते ५ दिवस लागतात हे माहीत आहे. ज्या दिवशी म्युच्युअल फंड युनिट्सची खरेदी केली त्यादिवशीच्या भावाप्रमाणे ते गुंतवणूकदारांना देणे बंधनकारक आहे. यात सवलत आणि आकर्षित करण्याचा भाग नसून घेतलेल्या बाजारभावाप्रमाणे ते देणे हा साधा नियम आहे.

मी गुळणी धरली होती ही खरेच आहे. ती सोडून आता दुसरा प्रश्न विचारतो. म्युच्युअल फंड हे इनस्ट्रुमेंट ट्रेडिंगसाठी बनवलेले नाही. सामान्य गुंतवणूकदारांमध्ये 'शेअर बाजार' हा जुगाराचा प्रकार आहे हा जो गैरसमज प्रचलित आहे, त्याचेच एक एक्स्टेंशन म्हणजे तुमची भूमिका आहे. तुम्ही व्यावसायिक गुंतवणूक सल्लागार आहात. ग्राहकांना योग्य सल्ला देणे तुमचे कर्तव्य आहे. मात्र गुंतवणुकीचे किमान-नगण्य ज्ञान असलेल्या तुमच्या ग्राहकाला - ट्रेडिंगसाठी इतर अनेक साधने उपलब्ध असताना - म्युच्युअल फंडासारख्या इनस्ट्रुमेंटचा वापर ट्रेडिंग-सट्टेबाजीसाठी करण्याचा सल्ला देणे हे तुमच्या 'गुंतवणुकीच्या' कोणत्या निकषात बसते हेही एकदा समजावून सांगा.

यावरुन दोन गंभीर गोष्टी समोर येतात
१. तुम्हाला म्युच्युअल फंडांचा उद्देश पुरेसा समजलेला नाही व त्याबाबत तुम्ही अनभिज्ञ आहात
२. म्युच्युअल फंडांचा उद्देश तुम्हाला माहीत आहे मात्र काही विशिष्ट कारणासाठी (उदा. कमिशन) तुम्ही तो चुकीच्या प्रकारे वापरण्याचा सल्ला ग्राहकांना देत आहात.

या दोन्ही गोष्टी तुमचा सल्ला घेणाऱ्या संभाव्य गुंतवणूकदारांसाठी अत्यंत हानीकारक आहेत. जेव्हा मला अर्थव्यवहारांचे ज्ञान नव्हते तेव्हा एका इन्शुरन्स एजंटने टर्म लाईफ इन्शुरन्स ऐवजी मला क्याशब्याक पॉलिसी विकली होती हा स्वानुभव आहे. टर्म इन्शुरन्स हा क्याशब्याकपेक्षा चांगला पर्याय आहे हे एक तर त्या एजंटला माहिती नसावे किंवा माहिती असूनही त्याने त्याच्या कमिशनसाठी चुकीचे प्रॉडक्ट विकले. त्याला मिळालेल्या कमिशनमुळे माझे पोट दुखण्याचे कारण नाही. मात्र आता त्याच्या सल्ल्यानुसार पैसे भरुनही मी अंडरइन्शुअर्ड आहे. तुमचे धोरण मला त्याच स्वरुपाचे वाटते.

तुम्ही अनैतिक (immoral) विरुद्ध बेकायदेशीर (illegal) याबद्दल वाद घालताय, असे दिसत आहे, आणि तुमच्या मते ही गोष्ट अनैतिक (immoral) असली तरी बेकायदेशीर (illegal) नाही आणि त्यामुळे ती योग्य आहे, असा तुमचा दावा आहे.

ठीक आहे. काही गोष्टी लक्षात घ्या.
१. स्टॉप पेमेंटसाठी बँक ग्राहकाकडून ५०-१०० रुपये वसूल करू शकते, म्हणजे तेव्हडा ग्राहकाचा फायदा कमी होणार.
२. इतकी खटपट करून २ लाखावर फायदा जेमतेम २५०० रुपये होणार. माझ्या वैयक्तिक मते हा फुटकळ आहे, पण तुमचे मत वेगळे असू शकते.
३. ट्रांझॅक्शन पूर्ण झाले नाही, त्यामुळे कंपनी तुम्हाला कमिशन नाकारू शकते. म्हणजे तुमचा काहीच फायदा झाला नाही.
४. भारतात म्युचुअल फंड ब्रोकरकडून घ्यावे लागतात की नाही, ते मला माहीत नाही. पण मला ते ब्रोकरकडून घ्यावे लागतात and securities are held in the street name. अशा वेळी तुमचे आणि ब्रोकरचे अ‍ॅग्रीमेंट नीट वाचून बघा. बहुतेक ब्रोकर असा प्रकार बेकायदेशीर (illegal) ठरवतात. असे प्रकार बर्‍याचदा झाले की कंपन्या नियम बदलतात (उदा. रिस्टॉकिंग फी), ज्यामुळे प्रामाणिक लोकांचापण तोटा होतो.
५. माझ्या मित्राचे वडील वकील आहेत, त्यांच्याशी बोललो. त्यांच्या मते कायदेशीर सल्ला असा आहे.
If you have sufficient funds in the bank, you can request the bank to stop the payment. Then it is legal.
If you do not have sufficient funds then it is illegal and can not stop payment legally. When once you have stopped the payment (provided you have sufficient funds) you have to issue notice to the payee informing him the reasons for stopping the payment, otherwise, the payee can file a complaint u/s 482 CrPC for dishonor of cheque in a criminal court.

शेवटी मुद्दा आहे अनैतिकचा. याबाबतीत मी वॉरन बफे (ज्यांनी अनेकदा केवळ हस्तांदोलन करून डील्स केले आहेत), यांचे मत मांडतो.
“Somebody once said that in looking for people to hire, you look for three qualities: integrity, intelligence, and energy. And if you don’t have the first, the other two will kill you. You think about it; it’s true. If you hire somebody without [integrity], you really want them to be dumb and lazy.”
त्यामुळे व्यक्तिशः मी तरी असा सल्ला देणारा सल्लागार जवळ करणार नाही मग तो सल्ला बेकायदेशीर (illegal) नसला तरीही.