बालकं - खलिल जिब्रानच्या मुक्तकाचा अनुवाद

१. हे पुस्तक मात्र मुळातच इंग्रजीत लिहिलेले आहे. दुसर्‍या कुठल्या भाषेतून भाषांतरित नाही. यातले शब्द बहुशः अँग्लो-सॅक्सन आहेत, त्यांच्यात एक जोरकस साधेपणा आहे. इंग्रजी शैली-प्रकारांत अधिक अँग्लो-सॅक्सन किंवा अधिक लॅटिनेट असे प्रवाह आहेत. मराठीत मराठमोळी आणि संस्कृतप्रचुर अशा समांतर शैली सांगता येतील. भाषांतरात शैली हुकली असे मला जाणवते. २. विचार पटण्यासारखे आहेत. भावानुवादातही ते चांगले अवतरलेले आहेत.

कविता छान... ते शेवटचं कडवं जरासं समजलं नाही... सगळंच देवाच्या कृपेनं चालत असेल तर संगोपनही त्याच्या कृपेशिवाय कसं चालेल? मुले वाढवण्याच्या प्रक्रियेमधे कॉमन सेन्स, एक व्यक्ति आणि पालनकर्ता म्हणून असणारी प्रगल्भता , एक प्रकारचा लिबरॅलिझम आहे. पण "तो" नाही. "त्या"चा संबंध नाही असे माझे वैयक्तिक मत मी नमूद करतो. अवांतर : मी संगोपनाच्या शाळेत नुकतीच ऍडमिशन घेतली आहे आणि शीनियर मुलांच्या चर्चा डोळे मोठे करून ऐकत आहे... :) ______________________________ ही आमची अनुदिनी ... http://bhadkamkar.blogspot.com/

अनुवादाचा फारसा प्रयत्न केला नव्हता आणि तो ही इंग्रजी तर नाहीच, त्यातून माझे इंग्लिश शब्दसामर्थ्य सीमित आहे, त्यामुळे कदाचित मूळ कृतीतले भाव समजून घेण्यात मी कमी पडलो असेन. त्याचा परिणाम चपखलपणावर होणार. सुयोग्य टीकेबद्दल धन्यवाद! मुक्तसुनीत म्हणतात, मूळ कवितेतील आशयाशी सहमत होण्यासारखे बरेच आहे. आईबाप हे मुलांचे मालक नव्हेत ; आपापल्या महत्त्वाकांक्षा त्यांच्यावर लादू नयेत , आपल्या अपूर्ण इच्छांच्या भूतांनी त्यांना झपाटून सोडू नये, त्याना आपल्या मता-विचारांप्रमाणे वाढू द्यावे ही , आता जवळजवळ सर्वमान्य होत चाललेली एक लिबरल विचारसरणी या कवितेतून प्रसृत केली गेली आहे. पण मला ते अधोरेखित भागाइतकेच सीमित आहे असे वाटत नाही. आई-बाप हे एकप्रकारे मूल ह्या संपत्तीचे विश्वस्त असतात असा भाव आहे. नाते आहे, लागेबांधे आहेत, प्रेम-माया आहे पण तरिही एकप्रकारची अलिप्तता अपेक्षिलेली आहे, न गुंतणं आणि गुंते न वाढवणं हेही शक्य असेल तर जमावं असं कवीला वाटत असावं. मात्र धनुष्य ताणवून घेणारे "डीव्हाईन इंटरव्हेन्शन" मला व्यक्तिशः मान्य नाही. कबूल आहे. मूळ काव्यात जिब्रानने "तो" हे कॅपिटल शब्दात वापरल्याने त्यात हे 'डिव्हाइन इंटरव्हेन्शन' आले आहे ते पोचवणे हे माझे काम होते. काही लोक ह्याला नियती म्हणतील, कुणी पूर्वसु़कृत म्हणेल. माझ्या मते मूल जन्माला येण्याची आणि वाढण्याची प्रक्रिया जरी जीवशास्त्रीय असली तरी ते 'प्रॉडक्ट' कसे होणार आहे ह्याबद्दल फारच थोडे आडाखे आपण बांधू शकतो. पालक म्हणून आपण पाळलेली शिस्त, प्रगल्भता, कॉमन सेन्स ह्या गोष्टीने व्यक्तिमत्त्व घडण्याची, विकसित होण्याची प्रक्रिया जरी होत असली तरी ज्याला आपण 'उपजत' असे विशेषण लावतो अशा कित्येक सुप्त गोष्टींचा साठा ते बालक घेऊनच आलेले असते हे आपल्याला मान्य करावे लागते. आनुवंशिकता, वातावरण, संस्कार ह्या सगळ्यांच्या पलीकडे एक असा धागा असतो की जो आपल्याला कवेत घेता येत नाही नाहीतर आपण ठरवू तशाच गोष्टी होत गेल्या असत्या. तसे होत नाही ह्यातच जीवनाची मेख आहे. अनिश्चितता ही पुढे चालत रहाण्याची प्रेरणा आहे. मग त्याला तुम्ही कोणत्याही शब्दसमुच्चयाने संबोधा. चतुरंग

अनेक शतके आणि संस्कृती यांना ओलांडताना त्याचा आशय पोचला ;

अनेक शतके नाही हो. जिब्रान मागच्या शतकातला! (१८८३-१९३१). खय्याम नाही जी ब रा न. Kahlil Gibran, April 1913 "तुझं वाचन किती? तू बोलतोयस किती?" "तुझा पगार किती? तू बोलतोयस किती?"

पण एकंदरित छान. कलंत्री म्हणाल्या ते अगदी योग्य . कलंत्री हे 'त्या' नसून 'ते' आहेत त्यामुळे वरील वाक्यात 'कलंत्री म्हणाले' असे हवे होते..:) असो, अवांतर प्रतिसादाबद्दल क्षमस्व... आपला, (द्वारकानाथ कलंत्रींचा मित्र) तात्या जिब्रान.

खलील जिब्रान हा ख्रिस्ती दृष्टिकोनातून लिहीत असे. या पुस्तकातील प्रेषित हा पैगंबर मुहम्मद नसावा. पुस्तकातील प्रेषित बरीच वर्षे परदेशात राहिलेला आहे, त्याला घरी नेणारे जहाज आजच बंदरात आले आहे. तो घरी जायला निघतो, तसे नगरवासी त्याला जीवनविषयक प्रश्न विचारतात. हा प्रेषित काल्पनिक असावा. वर्णनावरून कुठला ज्ञात प्रेषित ओळखू येत नाही. (पैगंबर मुहम्मदाचे तरुणपणी लग्न झाले, आणि तो त्यानंतर आयुष्यभर आपल्या लव्याजम्यासोबत फिरला.)

जीब्रान ने हे लिखाण त्याचा प्रेषीत या ह. पैगम्बरांच्यावर लिहिलेल्या पुस्तकात ह.पैगम्बारांनी लोकांच्या प्रश्नाना उत्तर दिले आहे अशा स्वरुपात आहेत जिब्रान ख्रिस्ताव होता. "तुझं वाचन किती? तू बोलतोयस किती?" "तुझा पगार किती? तू बोलतोयस किती?"

भावानुवाद छान आहे. अर्थात जिब्रानचे दुसरे काही आंग्ल वैगरे भाषेत न वाचल्याने तुम्ही कुठे कमी पडलाय किंवा ओरिजिनल लै भारी आहे असे काही वाटले नाही. जगनियंत्याच्या हातातले धनुष्य म्हणजे पालक, बाण म्हणजे पाल्य अन जगनियंता ते बाण कोणत्यातरी लक्षासाठी वापरतो ही कल्पना सुंदर आहे. आवडला. तुमचे भाषांतराचे सगळे प्रयत्न स्तुत्य आहेत, कीप इट अप !! ----------------------------------------------------------------------- टुकार अवांतरः चामारी पालक जर धनुष्य असतील, धनुष्याचा दंड म्हणजे पुरुष अन प्रत्यंचा म्हणजे स्त्री का ? अन तिचायला मग कुटंबनियोजन करणे म्हणजे साला त्या जगनियंत्याच्या वैगेरे ऑपॉर्च्युनिटीज कमी करणेच झाले की !!!!

(सहमत)बेसनलाडू

तुझा अनुवाद जास्त सोपा आहे आणि तुला शब्दही चपखल गवसलेत. त्यामानाने माझा थोडा अवघड गद्य वाटतो (नाटकातलं एखादं स्वगत असावं असा). एकाच मुक्तकाचे दोघांच्या नजरेतून दिसणारे कोन रंजक वाटतात. ह्या विशेष प्रयत्नाबद्दल धन्यवाद! चतुरंग

हाच दोन अनुवदांतल्या अर्थातला सर्वात मोठा फरक आहे. तुमच्या चाणाक्ष दृष्टीचे कौतुक करावे तितके थोडेच (पण आज्ञार्थ नव्हे - विध्यर्थ). इंग्रजीत "may" शब्दाचा अर्थ कधीकधी "करू शकणे" असा होतो खरा. हे साधारणपणे निर्जीव वस्तूंबद्दल किंवा सामान्य (="भावे") क्रियांबद्दल असते. पण असा अर्थ असेल तर जवळजवळ नेहमीच "may be" असा प्रयोग असतो. निर्जीव : "मोटारगाडी लाल किंवा निळी असू शकेल." The car may be blue or it may be red. (अपवादाने असे म्हणता येते, पण अर्थ अस्पष्ट असतो : ) The car may have had red paint, or blue, I am not sure. (स्पष्ट अर्थ असावा, तर असे बोलावे, लिहावे : ) It may be that the car had red paint or blue, I am not sure. The sun may be shining outside. "बाहेर कदाचित सूर्यप्रकाश पडला असेल." पण असे म्हटल्यास ऐकणार्‍याला फार विचित्र वाटेल : The sun may shine outside. इंग्रजीत "You may [any verb except be]" चा अर्थ जवळजवळ नेहमीच सन्मानपूर्ण विनंती, असाच असतो. "You may go now." याचा अर्थ कधीही "शक्यता" नसून "विनंतीच" आहे. या एका उदाहरणात हा इंग्रजी अर्थ मराठीतही आलेला आहे. "तुम्ही जाऊ शकता आता!" हे पूर्ण पुस्तक असे आहे, की भक्त "काय करू" असा सल्ला विचारत आहेत, आणि प्रेषित "असे करावे" असा प्रेमळ सल्ला देत आहे. आज्ञार्थ नव्हे, विध्यर्थ. "Do this!" नव्हे तर "You may do this."

ख्या ख्या ख्या.. घ्याच मनावर. चतुरंगदा, अनुवाद आणि मूळ कविता अप्रतिम ! मला यमक आणि चपखल शब्दांपेक्षा प्रोज / गद्य काव्य जास्त आवडतं त्यामुळे तुमचा सर्वाधिक आवडला. अशीच एक मराठी कविता मध्ये वाचनात आली होती - उरलो सात बाराचा उतारा पुरता अशी काहीशी. त्यात देखील तुम्ही म्हणता ती "पालक म्हणजे एक विश्वस्त" अशी भावना आली आहे.

(या निमित्ताने 'तुमची बाब्ये नि बाब्या ही तुमची कार्टी नसतात, काय समजलेत?' असा एखादा इरसाल अनुवाद करायची सुरसुरी आली आहे! ;-) )

वाट बघतोय! ;)