दिवाळी अंक २०१६

भानू काळेंच लिखाण मला नेहमीच आवडतं त्यामुळे आवडतो अंक तो बाकी वाचून पहा. आणि अक्षर चांगला जमलाय .

मेनका अंक वाचत आहे. गुरुनाथ तेंडुलकर कथा ठीक ठाक्,रुस्तुम सिनेमा ज्या घटनएवर आहे त्याचा लेखा जोखा करणारा तपशीलासह लेख आला आहे आणि वाचनीय आहे. दुसरी देशमुख यांची कथा ठीक पण अजून काही वाचावा असा वाटला नाही.कदाचित एखादा विनोदी अंक वाचण्याचा इरादा आहे.

डिजीटल दिवाळी बघितला - मला वाटत हेच बरोबर आहे. प्रकाशित लेखांचे (अभि?)वाचन ह्या स्वरुपाचा दिवाळी अंक आहे. ह्रुषिकेश जोशीेचे मद्यपानवरील विवेचन आवडले. इतर ठिक ठाक आहे. अक्षरनामा फक्त इरावती कर्णिक यांचे मनोगत वाचले आणि आवडले. इतर वाचतोय सवडीने. लोकसत्ता अनवट भटकंती आवडली. या देशात कधी जाणे होइल असे मात्र वाटत नाही. सुदानवरील लेख हा भटकंती पेक्षा लेखकाला त्याच्या कामाच्या निमित्ताने आलेला काही व्यक्तींचा अनुभव आहे. शैलेंद्रवरील तिसरी कसमचा लेख जुनीच माहीती देत असला तरी फिल्मी पद्धतीने लिहिल्याने वाचायला मजा येते. म्हणजे बोलता तो मधेच उठून गेला किंवा त्याने सिगरेट शिलगावली सारखी वर्णने. नेताजींच्या मृत्युविषयीचा लेख तोचतोच आहे. मुळात या विषयात नेहमी तेचतेच मुद्दे येत राहतात. ज्यांचा नेताजींचा मृत्यु अपघातात झाला यावर विश्वास नाही ते कधीच विश्वास ठेवनार नाही हेच हा लेख सांगतो. पुतीन वरील लेख वाचायला सुरवात केली आणि सोडून दिला. कंटाळा आला. लोकमत मित्राकडे चाळला, वाचला नाही. फार जास्त बुद्धीजीवी किंवा माहीतीपर वाचायचा कंटाळा आला आता. बुद्धीच्या खाद्याची सीमा संपलीय. आता फारकाही पचवू शकनार नाही तरीही अनुभव अजून वाचायचा आहे. साधना किंवा अंतर्नाद बोलावून ठेवून नंतर कधीतरी सहा महिन्यानी वाचू असा विचार सुरु आहे. 'आवाज' अजून घरी पोहचला नाही. 'कॉमेडी कट्टा'मधे पुलंच्या गाठोड या पुस्तकातला 'रसिकतेचा महापूर आणि मी एक पूरग्रस्त' हा लेख प्रचंड विनोदी आहे. हे पुस्तक मी या आधी वाचले नव्हते त्यामुळे लेख पण वाचला नव्हता. 'व्हाट्सअप दिनचर्या' फार्सिकल आहे काही पंचेस मस्त आहे. वाचन सुरुच आहे.

'माहेर' वाचला. केवळ अनुल्लेखनीय ! मांडणी विस्कळित. जाहिराती मायंदाळ ! दर्जा घसरलाय. २-३ कथा/लेख चांगले आहेत. बाकी ठीक.

निवृत्त न्यायधिश नरेन्द्र चपळगांवकर ह्यांचा राजाजींच्या राजकीय जीवनावर लिहीलेला विस्तृत व माहितीपूर्ण लेख, तसेच भानू काळेंच्या आगामी "अंगारवाटा: शोध शरद जोशींचा" ह्य चरित्रात्मक पुस्तकातील,जोशींच्या पंजाब-स्वारीबद्दलचा प्रदीर्घ लेख अंतर्नादचे वैशिष्ट्य ठरावे. ह्याचबरोबर, विनय हर्डीकरांचा गोविंदराव तळवलकरांवरील लेखही वाचनीय आहे. अंजलि कीर्तने त्यांच्या आनंबईबाई जोशींवर काढलेल्या लघुपटाबद्दल माहिती देत आहेत; दीपक करंजीकरांच्या आयुष्यातली अचानक आलेली वळणे त्यांनी कथिली आहेत. जे. के. रोलीगवर विवेक गोविलकरांचा लेख आहे. विजय पाडळकरांनी हायकूबद्दल स्फूटलेख लिहीला आहे. अवधूत परळरांनी,, सुहास बहुलकरांच्या चित्र-शिलप कलेसंदर्भतील तीन पुस्तके लिहीली आहेत, त्यांजविषयी थोडक्यात पण अचूक माहिती देणारा चांगला लेख लिहीला आहे. ह्यातील दोन पुस्तके, चित्रकार देऊसकर, व शिल्पकार करमकरांच्या कलाप्रगतीचा आढावा घेणारी आहेत, त्यात सदर कलाकारांच्या त्यांच्या कलेशी निगडीत आयुष्याचा धांडोळा घेतला आहे, हे परळकरांनी मुद्दाम नजरेत आणून दिले आहे. तिसरे पुस्तक जे. जे. स्कूलच्या भोवती केंद्रीत झालेल्या 'स्कूल ऑफ आर्ट'विषयीचे आहे. त्यात बहुलकरांनी ह्या स्कूलने कुठल्या वाटा चोखाळल्या, त्याबद्द्दल टिपण्णी केली आहे. शैलेश माळोदे ह्यांचा भारतात गुलाम म्हणून आणल्या गेलेल्या, मग इथेच स्थायिक होऊन कार्यरत असलेल्या आफ्रिकन लोकांविषयी लिहीलेला लेख अनोखी माहिती देतो. गिरीश कुबेरांच्या पुतीनकालीन रशियावरील आगामी पुस्तकातील एक मोठा उतारा लोकसत्तेचे वैशिष्ट्य आहे. विजय पाडळकरांनी शैलेंद्रच्या 'तीसरी कसम' च्या निर्मीतीची हकिकत सांगणारा लेख आहे, ज्यात शैलेंद्र ह्य निर्मीतीच्या उद्योगात कसा भरडून निघाला, व त्यातच त्याचा शेवटी दुर्दैवी अंत कसा झाला, त्याविषयी सविस्तर माहिती आहे. जुने व जाणते रंगकर्मी माधव वझे ह्यांनी शेक्सपियरच्या नाटकांवर लिहीलेला लेख व ताज्या दमाचे रंगकर्मी अतुल पेठे ह्यांचा कलाकारांच्या सर्जनक्रियेची उहापोह करणारा लेख, दोन्ही अनोख्या विषयांवरील आहेत. सत्यशील देशपांडेंनी 'ख्याल गायकी'वरील चिंतनाविषयी लिहीले आहे. ह्याव्यतिरीक्त ह्या अंकात तीन विषयांवरील लेखांचे संकलन आहे. पहिला विषय, अनोख्या देशांत सफर करून आलेल्यांनी तेथील अनुभव व त्यांची तेथील जीवनवैशिष्ट्यांबद्दलची टिपणे. ह्यांतील अफगानिस्तान, सुदान, कंबोडिया व उझबेकिस्तानवरील लेख उल्लेखनीय वाटले. दुसरा विषय राजकीय आहे: वेगवेगळ्या देशांत नवे राजकीय प्रवाह आणणार्‍या पुढार्‍याविषयी ह्या लेखांत आढावा घेतला गेला आहे. तिसरा विषय आहे, पाशिमात्य देशांतील कॉर्पोरेट जगतांतील कार्यसंकृती. ह्यांत गूगल, मेड-एल इलेक्ट्रॉनिक्स व कमिन्स येथे प्रत्यक्ष कार्यरत असलेल्या तरूण मराठी व्यक्तिंची कथने आहेत.

लोकमान्य सेवासंघ विलेपार्ले, मुंबई वाचनालयात दर वर्षीप्रमाणे यंदाही १५० रुपयात १५० दिवाळी अंक ही योजना चालू आहे. २८ फेब्रुवारी २०१७ पर्यंत अंक घरी नेता येतील (नाव नोंदणी अजूनही शक्य आहे). कालच मी जीवन ज्योत हा अंक आणला. डॉक्टर विद्याधर ओक यांचा '२२ श्रुती संशोधन' हा लेख अत्यंत माहितीपूर्ण वाटला या संकेतस्थळावर अधिक माहिती उपलब्ध आहे. दुसरा चांगला लेख म्हणजे मुकुंद सराफ यांचा 'वाटचाल भावगीतांची १९२६-२०१६.'

क्षमस्व; हे संकेतस्थळ

गेले दोन दिवस ग्राहकहितचा दिवाळीअंक वाचत आहे. अर्धा जाहिरातींनीच भरला आहे. उरलेल्यात "असे वक्ते अशी भाषणे", "माय होममिनिस्टर" व "ध्यास गाथा" असे तीन विभाग आहेत. असे वक्ते मधे मला वासुदेव बळवंत फडके, हुतात्मा भगतसिंह, डॉ.केशवराव हेडगेवार, डॉ. बाबासाहेब आंबेड्कर, सी.डी. देशमुख याची भाषणे विशेष आवडली. अर्थात अजून पुष्क्ळच वाचन बाकी आहे. विभागात एकूण २४ भाषणे आहेत. होम मिनिस्टर या विभागात के.एम. संचेती, नितिन गडकरी, प्रकाश जावडेकर, आदेश बांदेकर, सुबोध भावे अशा राजकारण व मनोरंजन क्षेत्रातील १४ व्यक्तींनी पत्नीबद्दल लिहिलेले लेख आहेत.ध्यास या विभागात रा.चि. ढेरे, शि.द.फडणीस, अरुण टिकेकर व पं. मधुकर धुमाळ यांच्याबद्दल लेख आहेत जे मी अजून वाचले नाहीत. जे काही वाचले आहे त्यावरून हा अंक मला संग्राह्य वाटत आहे. आता अर्थातच अंक मिळेल ह्याची खात्री नाही. मीही वाचनालयातूनच आणला आहे. गंभीर व विचारप्रव्रुत्त वाचकांना हा अंक जरूर आवडेल.

ऑल्वेज रॉक्स . बाकी ग्राहकहित चा अंक वाचण्यात येईल

कालनिर्णयच्या अंकाचे वैशिष्ट्य म्हणता येईल अशी लेखमाला म्हणजे सिनेमावरील लेख. ह्यात संजय छाब्रिया ह्यांनी प्रचलित मराठी सिनेमाच्या अर्थशास्त्राविषयी माहिती दिली आहे. राजन जयकरांनी मूकपटांविषयी लिहीले आहे, नरेंद्र बंडबे ह्यांचा स्टॅनली क्युब्रिकवरील लेख आहे. ह्याव्यतिरीक्त अंकामधे आरती कुळकर्णींनी केलेले इजिप्तच्या अनोख्या प्रवासाचे वर्णन आहे. न्या नरेंद्र चपळगांवकरांचा वल्लभभाई पटेलांच्या राजकीय व सामाजिक कारकीर्दीचा आढावा घेणारा प्रदीर्घ लेख आहे. पुणेकरांना आवडावा असा तेथील पूर्वीच्या एका कट्य्ट्याच्या दिवसांची आठवण काढणारा 'कट्य्ट्याचे दिवस' हा श्रीरंग गोडबोलेंचा लेख आहे. एकंदरीत अंकाची मांडणी, विषयांची निवड ह्यात फारसे सुसूत्र ह्या अंकात दिसत नाही. 'ऋतुरंग' एकाच विषयाला वाहिलेल्या लेखांनी भरलेला आहे. विषय कुणालाही अतिशय जिव्हाळ्याचा वाटावा असा आहे-- आपला बाप. ह्यांत आपापल्या वडिलांविषयी, त्यांच्या व स्वतःच्या नातेसंबंधांविषयी समाजातील अनेक क्षेत्रांतील, व अनेक प्रवृत्तिच्या व्यक्तिंनी लिहीले आहे-- गुलजार, लता मंगेशकर, शरद पवार, यशवंतराव गडाख, सुशिलकुमार शिंदे, जवेद अख्तर, राजीव खांडेकर, विद्या बालन, जॉनी लिव्हर, नागराज मंजुळे, सिसिलिया कार्व्हालो, संदीप वासलेकर, सतीश भावसार, सदानंद मोरे, तौफिक कुरेशी, ज्ञानेश्वर मुळे, अमृता सुभाष, तसेच कलबर्गी, पाणसरे व नरेंद्र दाभोळकरांच्या मुलांनीही त्यांच्या वडिलांवर लिहीले आहे. ह्यातील काही लेख अतिशय उत्कट आहेत, ज्यांतून लेखक्/लेखिका व वडिल ह्यांच्या नातेसंबंधावर बरावाईट प्रकाश पडतो-- लताबाई, सदानंद मोरे, ज्ञानेश्वर मुळे, संदीप वासलेकर, यशवंतराव गडाख ही ह्यांतील ठळक उदाहरणे. इतर काही लेख तर निराशा करणारे आहेत. उदा. गुलजार सरळच सांगतात की त्यांचा व त्यांच्या वडिलांचा फारसा संबंध आलाच नाही, विद्या बालनांचा लेख थोडा ओढूनताणून लिहीलला वाटतो. आणि हो, ह्याच मालिकेत शोभा डे ह्यांचाही त्यांच्या वडिलांच्या आठवणी सांगणारा लेख आहे !