फ़ासले आणि अंतरे

या पोस्ट चा ब्लॉग दुवा हा

ग म्हटलं की गाणं, ग म्हटलं की ग़ज़ल आणि ग म्हटलं की ग़ुलाम अली ही साधी समीकरणं आहेत. माझी ग़ज़ल या संगीतप्रकाराशी, काव्यप्रकाराशी ओळख झाली ती ग़ुलाम अलींच्या चुपके चुपके आणि मेहदी हसन च्या रंजिश ही सही पासून. ग़ुलाम अलींचा सूर अन सूर, शब्द अन शब्द अगदी जवळचा वाटला. मेहदी हसनही नेहमीच आवडत राहिले पण एका अंतरावरूनच.

अंतर; फ़ासला. हे म्हटलं की तत्क्षणी आठवते ती ही ग़ज़ल,

फ़ासले ऐसे भी होंगे ये कभी सोचा न था
सामने बैठा था मेरे, और वो मेरा न था

ग़ुलाम अलींच्या आवडणा-या अनेक ग़ज़लांपैकी ही एक. अतिशय सुंदर प्रकारे संगीतबद्ध केलेले अदीम हाशमी यांचे शब्द यामुळे ही ग़ज़ल फार अप्रतिम झालेली आहे. या ग़ज़लचे एकाहून एक सरस असे बरेच शेर जालावर मिळतात, पण सामान्यपणे गायले जाणारे शेर हे आहेत;

फ़ासले ऐसे भी होंगे ये कभी सोचा भी न था
सामने बैठा था मेरे और वो मेरा न था

वो के ख़ुश-बू की तरह फैला था चार सू
मैं उसे महसूस कर सकता था छू सकता न था
(चार सू = चहुकडे)

रात भर पिछली ही आहट कान में आती रही
झाँक कर देखा गली में कोई भी आया न था

याद कर के और भी तकलीफ़ होती थी 'अदीम'
भूल जाने के सिवा अब कोई भी चारा न था

हीच ग़ज़ल गुणगुणताना मराठीत काही ओळी स्फुरल्या. अनुवाद नाही, भाषांतर नाही तसं काही करण्याची पात्रताही नाही पण याच सुरावर, याच चालीवर आणि याच आशयाकडे जाणारी मराठीतली ग़ज़ल जी सुचली, ती अशी.

वाटले नव्हते कधी की अंतरे असतीलही
की जरी दिसले समोरी, ते तिथे नसतीलही

गंध येतो आजही ती उब तेथे जाणवे
कोण जाणे रंग सारे, कालचे दिसतीलही

पावलांचे नाद कानी, येत तेंव्हा राहिले
भास ते होते तरीही, वाटले नसतीलही

आपले राहून परके, वागलो आम्ही खुळे
कल्पना नव्हती की गोष्टी, त्या ख-या ठरतीलही

याच वेड्या भावनेने हासलो खोटाच मी
एकदा मागे वळूनि ते पुन्हा बघतीलही

आजही आहेत जपली अक्षरे पत्रातली
आसवे नुरतील तेंव्हा शब्द ते कळतीलही

आठवूनि काय होणे, व्हायचे झालेच ते
विसरुनीही काय माझे घाव ते भरतीलही

शब्द माझे ना अपूर्व, सावरू शकलेत रे
सांगणे अवघड की आता नेमके सुचतीलही

- अपूर्व ओक २९/०३/२०१६

ऊर्दू ग़ज़लविश्व अमर्याद आहे. अथांग आहे. त्या विश्वात रममाण होण्यासारखी अनुभूती दुसरी नाही. मला तर एखादा शेर आणि एखादा मनाचा श्लोक यात फार अंतर वाटतच नाही. एक मनाचे श्लोक असतात तर एक मनामनाचे श्लोक असतात. उद्देश एकच, परिणाम एकच; स्वतःचा शोध घेणे. असो, प्ले-लिस्ट चालूच आहे... अविरत.

--------------------------------
--------------------------------
फ़ासले.... चे आणखीन काही शेरः

अक्स तो मौजूद था पर अक्स तनहाई का था
आईना तो था मगर उसमें तेरा चेहरा न था
(अक्स = प्रतिबिंब)

आज उसने दर्द भी अपने अलहदा कर दिए
आज मैं रोया तो मेरे साथ वो रोया न था
(अलहदा = वेगळे/जुदा)

मैं तेरी सूरत लिए सारे ज़माने में फिरा
सारी दुनिया में मगर कोई तेरे जैसा न था

आज मिलने की ख़ुशी में सिर्फ़ मैं जागा नहीं
तेरी आँखों से भी लगता है कि तू सोया न था

ये भी सब वीरानियाँ उस के जुदा होने से थीं
आँख धुँधलाई हुई थी शहर धुँधलाया न था

सैंकड़ों तूफ़ान लफ़्ज़ों में दबे थे ज़ेर-ए-लब
एक पत्थर था ख़ामोशी का के जो हटता न था
(ज़ेर-ए-लब = ओठांवर/ओठांमधे)

मस्लहत ने अजनबी हम को बनाया था 'अदीम'
वरना कब इक दूसरे को हम ने पहचाना न था
(मस्लहत = समजुतदारपणा, हित, भलाई)
याची पहिली ओळ 'खु़द चढा रखे है तनपर अजनबीयत के गिलाफ़' अशीही वाचायला मिळते
(गिलाफ़ = आवरण)