आत्तापर्यंत जितक्या पण चर्चा झाल्या किंवा आरक्षणाचा विषय निघाला तर त्यात ७५% लोक आरक्षण बंद झाले पाहीजे किंवा आर्थिक आधारावरच आरक्षण झाले पाहिजे असा सरळ-सरळ मुद्दा मांडताना दिसतात! त्यात ९९% हे उच्च जातीतले (म्हणजेच ओपन कॅटेगरीतले) असतात. तर उरलेले इतर जातीतले असतात. दुर्दैवाची गोष्ट ही कि काही सधन घरातले पण त्याच जातीत असणारे लोकही हाच मुद्दा अगदी ठामपणे मांडताना दिसतात! बरोबर आहे त्यांचे- कशाला हवे आरक्षण? काय साध्य होतं आरक्षणाने?
मीही या गोष्टीवर खुप विचार केला. कशासाठी आरक्षणाचा इतका अट्टाहास केला होता आंबेडकरांनी? फक्त आर्थिक दुर्बलांना किंवा मागासलेल्या जातींना सधन करण्यासाठी?
आत्ता मिपावर कित्येक कायदेतज्ञ असतील. काहींना याबाबतीतली राज्यघटनेतील काही कलमेही माहीत असतील. त्यांनाही या युक्तीमागचा अर्थ समजु नये?
आश्चर्य वाटतं- पण तितक्याच वेदना होतात! जर हे आरक्षण आर्थिक दुर्बलांना सधन करण्यासाठी असतं तर मग सरकार गरीबांसाठी, आर्थिक दुर्बल घटकांसाठी किंवा दारिद्ररेषेखालील लोकांसाठी जे विविध उपाय-योजना आखत असतं ते कुठल्या नियमानं करत असतं?
आणि मुळात आरक्षण हे जातीवरच भर देणारं का आहे?
कोण विचार करतं याचा? कोणीच नाही!
फक्त प्रश्न आला कि एकच उत्तर- आरक्षण बंद करा! बस्स.
संपलं?
आपण फँड्री सिनेमा बघतो, चार दिवस चुचकारतो, त्याच्याबद्दल हळहळ व्यक्त करतो आणि नंतर?... सगळं शांत!
का बरं असं?
का तो सिनेमा फक्त आपल्या मनोरंजनासाठीइतकाच मर्यादित असतो का?
एक किस्सा सांगतो- काल्पनिक नाही कालचाच घडलेला आहे. कोणाचं नाव इथं सांगत नाही मी, फक्त चौघा मित्रांत झालेली चर्चा मी इथे देतो. कदाचित मी हा मुद्दा का सांगतोय हे अधिक स्पष्ट होईल.
"अरे उसमें तो ९५ मे आडमिशन हो जाता है|"
"ह्यॅ! किसने कहाँ?"
"सच में, अगर तू कास्टवाला रहेगा ना तो तेरा अॅडमिश आराम से हो जाएगा.."
"अच्छा- उसके लिए ना? मुझे लगा अपनी बात कर रहा है तू|"
"अरे SC के लिए तो ८५% है! पता है?"
"कौन वो भंगी?"
"नही SC वाला"
"वही- भंगी! साला यहाँ पे हमें अॅडमिशन मिलता नहीं और इन भिखारी को मुफ्त का मिल जाता है!"
"कुछ भी बोल- लेकीन जो है- वो है|"
"क्या फालतू में, इनको सर चढाती है गवर्नमेंट? हर जगह इनको रिझर्वेशन चाहीए होता है|"
(तिसरा) "हर जगह नही होता- XXXXX कॉलेज में तो SC हो, तो भी ९० का कट ऑफ है|"
"वो एक जगह हुई, लेकिन बाकीके जगह पे तो ये भिखमंगे आते ही है ना?"
"देख तू कास्ट के बारें में ऐसा नही बोल सकता"
"क्यु- मुझे क्या किसी का डर है क्या? मै तो कॉलेजमें और बाहर भी उनको भंगी ही बुलाता हूँ"
"देख ***** तू यहीं बात किसी कास्टवाले के सामने कहेगा ना, तो वो सीधे तुम्हारे उपर केस कर देगा|"
"तू क्यु इतना डर रहा है?"
"डरने का सवाल नहीं- मेरे साथ ऐसा हुआ है, इसलिए मै बोल रहा हूँ|"
"मुझे तो इतना गुस्सा आता है ना इनके उपर"
"गुस्सा तो मुझे भी आता है- लेकीन हम कुछ नही कर सकते, लॉ ही ऐसा है| तू बाकी जगह पें उनकों कितनी भी गालियाँ दे, तुझे कोई नही रोकेगा, पर पब्लिक प्लेस में तू ऐसा नही बोल सकता|"
"लेकीन इनको रिझर्वेशन देते क्यु है?"
"देख- असली रिझन तो मुझे भी नही पता, लेकीन इसी वजह से वो आगे निकल जाते है|"
"साला, इनका रिझर्वेशनही पुरा बंद करना चाहीए| जरुरत ही क्या है इनकों रिझर्वेशन देने कि?"
"जाने दे नं, वैसे भी करेंगे क्या वो रिझर्वेशन लेके? गाँव जाके हल ही चलाऐंगे!"
या वाक्यावर सगळेजळ हसायला लागले.
थोड्या वेळानंतर पहिला मुलगा निघून गेला. जाताना पुन्हा त्याने तसं ओपनली बोलू नको म्हणून त्या मुलाला बजावलं. पण त्या मुलाला मात्र त्याचं बोलणं पटलं नाही. तो त्याच मुद्द्यावर आपल्या दुसर्या मित्राबरोबर बोलायला लागला..
"क्या डरता है रे ये? भंगी को भंगी नही बोलेंगे तो क्या बोलेंगे?"
"वो बहोत डरपोक है|"
"नहीं तो क्या? हमारे गाँव में तो ये लोग पहले कचरा उठाते थे, पता है? कोई भाव नहीं देता इन्हें"
त्याचा मित्र नुसताच कुचेष्टेने हसला-
"कभी आओगे तो देखना हमारे गाँव- वहाँ बहोत चलता है ऐसा. मै तो मुँह पर बोलता हूँ उनके! आज भी इनको हमारे सामने बैठने कि परमिशन नहीं है- हिम्मतही नहीं होती इनको सामने बैठने कि...
अरे बैठना तो दूर ये लोक- यही एस सी वाले- हमारे सामने से जाते वक्त चप्पल भी पहनके नही जा सकते!"
ही संपुर्ण चर्चा ऐकल्यावरही समाजातून जात हा प्रकार कायमचा नष्ट झाला आहे असं वाटतं का?
आंम्हाला कॉलेजच्या फर्स्ट इअरला अभ्यासाला एक नाटक होतं त्यात एक डायलॉग होता-"जात नाही ती जात!"
जात
दोनच शब्द पण त्याची झळ खुद्द आंबेडकरांनी अनुभवल्याने त्यांनी घटनेत तरतुद करुन या घटकाला प्रत्येक क्षेत्रात मुद्दाम राखीव जागा करुन दिल्या- आणि त्याच आरक्षणाच्या आज आपण इतक्या प्रचंड विरोधात बोलत असतो!
पण आर्थिक घटकच आंबेडकरांना आरक्षणासाठी गृहीत धरायचा असता तर त्यांना जात हा मुद्दा घटनेत नमुद करण्याची गरजच काय होती?
याचा विचार कोणीही करताना दिसत नाही.
एक वेळ तुंम्ही कष्ट करुन पैसा मिळवून शकता- श्रीमंत होऊ शकता, स्वतःची गरीबी दुर करु शकता- पण जात?
अहं- कितीही प्रयत्न करा, ती तुंम्हाला कधीच बदलता येत नाही!
आणि हीच गोष्ट आंबेडकरांना कळून चुकली होती, त्याबाबत त्यांनी एक प्रसंगही सांगितला आहे, ऑफिसात काम करत असताना ते एका चपराश्याला पाणी द्यायला सांगतात तर तो ते देण्यास नाकारतो. का? तर तो एका उच्च जातीचा असतो! यावेळी आंबेडकरांचं पद- त्यांचं शिक्षण त्याच्या दृष्टीने काहीच किंमतीचं नसतं! तो तसं स्पष्टपणे बोलूनही दाखवतो.
असा एकच नाही- अनेक प्रसंग आंबेडरांच्या बाबतीत घडत गेले आणि त्यातूनच आरक्षणाची कल्पना मुळ धरत गेली.
पण आज इतक्या वर्षांनी मागे वळून पाहिल्यास आंबेडकरांनी आरक्षणातून काय साध्य केलं असा प्रश्न पडतो.
कारण-
त्या विशिष्ट घटकाविषयी समाजाची मानसिकता आजही तिच आहे- पुर्वी होती तशीच!
बदल झाला तो ती उत्कट करण्याच्या पद्धतीत!
त्यांचा धर्म बदल झाला. जात मात्र प्रत्येक ठिकाणी जिवंतच राहीली....
वाचने
73253
प्रतिक्रिया
374
मिसळपाव
प्रतिक्रिया
.
In reply to ओ मोगा जी by सुबोध खरे
जाती निर्माण केल्या
वरती काही बुद्धिमंतांनी
न नि साहेब
In reply to वरती काही बुद्धिमंतांनी by नगरीनिरंजन
यातून सिद्ध इतकेच होते की जात
In reply to न नि साहेब by सुबोध खरे
बहाणे..
+१११
In reply to बहाणे.. by चिगो
+११११११, जियो चिगो. एकदम थेट
In reply to +१११ by कैलासवासी सोन्याबापु
सर्व'-समावेशक सण आणि उत्सवांचे महत्व
In reply to बहाणे.. by चिगो
+१००. एकदम पटला.
In reply to बहाणे.. by चिगो
सर्व मुद्द्यांशी +१००० सहमत.
In reply to बहाणे.. by चिगो
+१११
In reply to बहाणे.. by चिगो
एकंदर उहापोह पाहून मला असे
+११११
In reply to एकंदर उहापोह पाहून मला असे by सुबोध खरे
..
In reply to +११११ by कैलासवासी सोन्याबापु
मोगा खान
In reply to .. by मोगा
.
In reply to मोगा खान by सुबोध खरे
मोगा जी
In reply to . by मोगा
.
In reply to मोगा जी by सुबोध खरे
मी माणुसकीचा चष्मा लावलेला
In reply to . by मोगा
त्यांच्या मुलांना क्रिमी लेयर
In reply to एकंदर उहापोह पाहून मला असे by सुबोध खरे
डॉक्टरसाहेब, इथे आपण एक फार
In reply to एकंदर उहापोह पाहून मला असे by सुबोध खरे
आयला हा ही पॉइंट रास्त आहे!
In reply to डॉक्टरसाहेब, इथे आपण एक फार by संदीप डांगे
बापुसाहेब, हे खरं आहे. दोन्ही
In reply to आयला हा ही पॉइंट रास्त आहे! by कैलासवासी सोन्याबापु
+अनेकवेळा
In reply to बापुसाहेब, हे खरं आहे. दोन्ही by संदीप डांगे
++१००
In reply to डॉक्टरसाहेब, इथे आपण एक फार by संदीप डांगे
एक प्रश्नः-
अमेरिकेत त्यास अफर्मेटीव अ
In reply to एक प्रश्नः- by पिलीयन रायडर
डांगे साहेब,
In reply to अमेरिकेत त्यास अफर्मेटीव अ by संदीप डांगे
डॉक्टरसाहेब,
In reply to डांगे साहेब, by सुबोध खरे
संपादकांस विनंती, हा प्रतिसाद
In reply to डॉक्टरसाहेब, by संदीप डांगे
डॉक्टरसाहेब,
In reply to डांगे साहेब, by सुबोध खरे
आरक्षणाबद्दल सतत नकारात्मक व
In reply to डॉक्टरसाहेब, by संदीप डांगे
तुम्ही 'मागासवर्गीय म्हणजे
In reply to आरक्षणाबद्दल सतत नकारात्मक व by सुबोध खरे
आरक्षणाचा मूळ हेतू हा
In reply to तुम्ही 'मागासवर्गीय म्हणजे by संदीप डांगे
..
In reply to आरक्षणाबद्दल सतत नकारात्मक व by सुबोध खरे
मोगाजी आपल्याला विस्मरणाचा
In reply to .. by मोगा
...
In reply to मोगाजी आपल्याला विस्मरणाचा by सुबोध खरे
...
In reply to ... by मोगा
का हो
In reply to ... by मोगा
मोगाजी इथे कोणीही अशी इच्छा
In reply to .. by मोगा
पिलियन रायडर यांच्या
In reply to एक प्रश्नः- by पिलीयन रायडर
इतर ठिकाणी अरेंज म्यारेज होतात का जोकर बुवा?
In reply to पिलियन रायडर यांच्या by तर्राट जोकर
सर्व दिग्गज लोकांची चर्चा
अजाझ अश्रफचे काही मुद्दे
In reply to सर्व दिग्गज लोकांची चर्चा by तर्राट जोकर
माहितगारजी, एवढं उच्च इंग्रजी
In reply to अजाझ अश्रफचे काही मुद्दे by माहितगार
त जो साहेब
डॉ. खरे. तुमचे प्रतिसाद वाचले
In reply to त जो साहेब by सुबोध खरे
कंपनीत भरती करताना असलेल्या
In reply to डॉ. खरे. तुमचे प्रतिसाद वाचले by तर्राट जोकर
असं काय करता साहेब? कांबळे,
In reply to कंपनीत भरती करताना असलेल्या by सुबोध खरे
त जो
In reply to असं काय करता साहेब? कांबळे, by तर्राट जोकर
@नादखुळा,
In reply to त जो by नाखु
..
In reply to त जो by नाखु
नाखु शी सहमत
In reply to त जो by नाखु
त जो साहेब
In reply to असं काय करता साहेब? कांबळे, by तर्राट जोकर
लष्करात तर जातीचा काहीच संबंध
In reply to त जो साहेब by सुबोध खरे
हे अगदी खरंय डॉक्टरसाहेब,
In reply to त जो साहेब by सुबोध खरे
धाग्यातल्या मुलासमोर अशी
In reply to त जो साहेब by सुबोध खरे
त जोकर साहेब
In reply to धाग्यातल्या मुलासमोर अशी by तर्राट जोकर
चर्चेत आपण मांडलेला मुद्दा
In reply to त जोकर साहेब by सुबोध खरे
आजचा प्रश्न "संताप आणि द्वेष
In reply to चर्चेत आपण मांडलेला मुद्दा by तर्राट जोकर
आधीच विचारलेल्या प्रश्नासाठी
In reply to आजचा प्रश्न "संताप आणि द्वेष by मृत्युन्जय
उत्तर तर पुर्णच चुकले आहे.
In reply to आधीच विचारलेल्या प्रश्नासाठी by तर्राट जोकर
आधी पहिला सोडवा नंतर पुढचा
In reply to उत्तर तर पुर्णच चुकले आहे. by मृत्युन्जय
पयले सवाल मैने पूछा हय.
In reply to आधी पहिला सोडवा नंतर पुढचा by तर्राट जोकर
१. उच्च जातीच्या मुलाला संधी
In reply to पयले सवाल मैने पूछा हय. by मृत्युन्जय
मी प्रश्न तुमच्या प्रतिसादाला
In reply to १. उच्च जातीच्या मुलाला संधी by तर्राट जोकर
तुम्हाला मी मी च करायचं असेल
In reply to मी प्रश्न तुमच्या प्रतिसादाला by मृत्युन्जय
उत्तम. मग डॉ़क्टरांची विधाने
In reply to तुम्हाला मी मी च करायचं असेल by तर्राट जोकर
झालं. आता दुसर्या प्रश्नाचं
In reply to उत्तम. मग डॉ़क्टरांची विधाने by मृत्युन्जय