"मेडीटेशन / चिंतन " म्हणले की डोळ्यासमोर तीन माणसे आणि त्यांची तीन पुस्तके उभी रहातात : १) मेडीटेशन्स ऑन फर्स्ट फिलॉसॉफी - रेने देकार्त ( कार्टेशियन जॉमेट्री फेम ) २) मेडीटेशन्स - मार्कस ऑरेलियस अ‍ॅन्टोनियस ऑगस्टस ( ग्लॅडीयेटर फेम ) ३) द ऑरेंज बूक ऑफ मेडीटेशन्स - ओशो - आचार्य रजनीश ( संभोगातुन समाधीकडे फेम ) ( पहिल्या काही पानांच्या वाचनावरुन ) देकार्त एकुणच ज्ञान म्हणजे काय ? जाणणे म्हणाजे काय ? असणे म्हणजे काय ? वगैरे मुलभुत प्रश्नांना हात घालतो , मार्कस ची मेडीटेशन्स खर्‍या अर्थाने चिंतन आहे , आणि आमचा ओशो नेहमी प्रमाणेच तुमच्या भाबड्या श्रध्दां-समजुतींना सुरुंग लावत ध्यानाच्या वेगळ्या पध्दती सुचवतो . तीन्ही पुस्तके कित्येक दिवस टेबल / कॉम्पुटर वर पडुन होती , पण एके दिवशी गावडे सरांशी झालेल्या एका चर्चेत मार्कस ऑरेलियस च्या एका चिंतनाचा उल्लेख झाला , पुन्हा एकदा कुतुहल चाळवले गेले आणि पुस्तक वाचायला घेतले ! मार्कस च्या पुस्तकातील सगळ्यात बेस्ट पार्ट म्हणजे हा माणुस कोठेच ' उपदेश' केल्याचा आव आणत नाही , रादर , त्याची चिंतने खर्‍या अर्थाने एखाद्या तत्वज्ञाचा स्वतःशीच चाललेला संवाद आहे की जो तुम्हालाही अंतर्मुख करुन जातो ! छोटे छोटे पॅराग्राफ आहेत की जे दिवसभर डोक्यात फिरत रहातात , आणि कदाचित अखंड वाचत चिंतन करत राहिल्यास तुमचे संपुर्ण जीवन बदलुन टाकतील की काय असे वाटत रहाते !! ( खरेतर पुस्तक संपुर्ण वाचुन झाल्यावर लेख लिहायचा विचार करत होतो पण गेले २ -३ दिवसात आलेले महान लेखन पाहुन तो विचार सोडला . =)) येथील ईंग्रजी भाषांतर विकी सोर्स साईट वरुन कॉपी केले आहे . ( मुळ लेखन ग्रीक मध्ये आहे ( लॅटीन नाही ) ) . https://en.wikisource.org/wiki/The_Thoughts_of_the_Emperor_Marcus_Aurelius_Antoninus/Book_I विकी सोर्स वरील लेखन प्रताधिकार मुक्त असते की नाही ते माहीत नाही , तसे नसल्यास अर्थाच सारे इंग्रजी पॅराग्राफ संपादित करावेत अशी संपादकांना विनंती करीत आहे ! शिवाय सर्वच चिंतनांवर लिहायचा विचार नाही , जे भावले त्यावर काहीबाही खरडत आहे . जसे जेवढे तोडके मोडके उमगले तसे लिहिण्याचा प्रयत्न करीत आहे .... आणि हो , हा चिंतन टाईप च लिहायचा प्रयत्न आहे , चुन कोठे लाल रंगाचा वापर दिसल्यास मोठ्ठ्या मनाने माफ करा.... अधिकार नसता लिहिले ! क्षमा केली पाहिजे !!) _________________________________________________________________________________________

मेडीटेशन्स - चिंतने - मार्कस ऑरेलियस - बूक १

4. From my great-grandfather,[4] not to have frequented public schools, and to have had good teachers at home, and to know that on such things a man should spend liberally. मी माझ्या खापर पणजोबांकडुन मी शिकलो की - कधीही सरकारी शाळात जाउ नका , त्यापेक्षा घरीच चांगले शिक्षक बोलवा , त्यांच्या कडुन शिक्षण घ्या , शिक्षण ही अशी गोष्ट आहे की ज्यावर माणसाने मुक्तहस्ताने खर्च केला पाहिजे! खरेच होम स्कुलींगचा गांभिर्याने विचार केला पाहिजे आहे ! पोरांन्ना सामान्य शाळात पाठवुन म्यॅ म्यॅ करणार्‍या मेंढरांच्या कळपात पाठवण्याला काय अर्थ आहे ? कपडे लत्ते , हॉटेलिंग , दारु पार्ट्या , गाड्या , बिड्या , वगैरे कित्येक गोष्टींवर वायफळ खर्च करताना आपण अजिबात विचार करत नाही मग , ज्ञान , जे की अन्न वस्त्र निवारा पेक्षाही मुलभुत गरज आहे ते प्राप्त करताना आखडता हात का घ्या ? 10. From Alexander[10] the grammarian, to refrain from fault-finding, and not in a reproachful way to chide those who uttered any barbarous or solecistic or strange-sounding expression; but dexterously to introduce the very expression which ought to have been used, and in the way of answer or giving confirmation, or joining in an inquiry about the thing itself, not about the word, or by some other fit suggestion. मी अलेझांडर , वैय्यकरणी , कडुन शिकलो की - सतत चुका शोधण्याचा दृष्टीकोन सोडुन द्या , एखादा बोलताना चुक करत असेलच तर त्याला शांतपणे त्याची चुक समजावुन द्या , समोरचा बोलण्यात कसा चुकला ह्यावर लक्ष देण्या पेक्षा त्याने जी काही इन्क्वायरी केली आहे त्याला उत्तर द्या , त्यातल्या व्याकरणाच्या चुकीकडे दुर्लक्ष करा ! 13. From Catulus,[12] not to be indifferent when a friend finds fault, even if he should find fault without reason, but to try to restore him to his usual disposition;... मी कॅटॅलस कडुन शिकलो की - मित्राने जर एखादी चुक दाखवुन दिली तर त्या कडे कधीही दुर्लक्ष करु नका , जरी तो मित्र विनाकारण चुक काढत असेल तरीही !! ह्या सार्‍या कडे दुर्लक्ष करुन मित्राचा विश्वास परत प्राप्त करण्याचा प्रयत्न करा. 17. To the gods I am indebted for having good grandfathers, good parents, a good sister, good teachers, good associates, good kinsmen and friends, nearly everything good. देवा , मी तुझा मना पासुन आभारी आहे की तु मला इतके चांगले आज्जी आजोबा , आई वडील , भाऊ बहीण , शिक्षक , सल्लागार , नातेवाईक आणि मित्र , जवळपास सर्वच इतके उत्तम दिलेस ! _____________________/\_________________

मेडीटेशन्स - चिंतने - मार्कस ऑरेलियस - बूक २

1. Begin the morning by saying to thyself, I shall meet with the busybody, the ungrateful, arrogant, deceitful, envious, unsocial. All these things happen to them by reason of their ignorance of what is good and evil. But I who have seen the nature of the good that it is beautiful, and of the bad that it is ugly, and the nature of him who does wrong, that it is akin to me; not [only] of the same blood or seed, but that it participates in [the same] intelligence and [the same] portion of the divinity, I can neither be injured by any of them, for no one can fix on me what is ugly, nor can I be angry with my kinsman, nor hate him. For we are made for co-operation, like feet, like hands, like eyelids, like the rows of the upper and lower teeth.[1] To act against one another, then, is contrary to nature; and it is acting against one another to be vexed and to turn away. प्रत्येक दिवसाची सुरुवात करताना मनाला म्हण की - आज मी एकदम कृतघ्न , खोटारड्या , मत्सरी , फसव्या , गर्विष्ठ् असामाजिक अशा लोकांन्ना भेटणार आहे ! जे लोक असे आहेत ते असे आहेत कारण त्यांन्ना सत्याचे आणि असत्याचे , चांगल्याचे अन वाईटाचे ज्ञान नाही , पण मी , की ज्याला सत्याचे स्वरुप लक्षात आलेले आहे की जे नितांत सुंदर आहे आणि असत्याचे स्वरुप लक्षात आहे की अत्यंत घाण आहे , त्याच मला हेही लक्षात आले आहे की जो असे वाईट वागत आहे त्याचे स्वरुप हे माझ्याशीच सलग्न आहे , माझ्या शिवाय भिन्न नाही ! फक्त रक्ताच्याच नात्याने नव्हे तर जो दैवी अंश माझ्यात आहे तोच त्याच्यातही आहे ह्या नात्याने ! आणि म्हणुनच तो माणुस माझे काहीच नुकसान करु शकत नाही आणि मीही त्याच्यावर रागावु शकत नाही किंव्वा त्याचा द्वेषही करु शकत नाही . आपले दोघांचेही अस्तिव एकामेकाच्या सहकारासाठी आहे जसे की दोन हात दोन पाय दोन डोळे अत्यंत हार्मनी मध्ये काम करत असतात तसे ! एकामेकांच्या विरोधात काम करणे अनैसर्गिक आहे तसेच एकामेकांच्या हार्मनी शिवाय काम करणेही अनैसर्गिक आहे !! विष्णुमय जग वैष्णवांचा धर्म। भेदाभेद-भ्रम अमंगळ॥ आइका जी तुम्ही भक्त भागवत। कराल ते हित सत्य करा॥ कोणाही जीवाचा न घडावा मत्सर। वर्म सर्वेश्वरपूजनाचे॥ तुका म्हणे एका देहाचे अवयव | सुख दु:ख जीव भोग पावे || 5. Every moment think steadily as a Roman and a man to do what thou hast in hand with perfect and simple dignity, and feeling of affection, and freedom, and justice, and to give thyself relief from all other thoughts. And thou wilt give thyself relief if thou doest every act of thy life as if it were the last, laying aside all carelessness and passionate aversion from the commands of reason, and all hypocrisy, and self-love, and discontent with the portion which has been given to thee. Thou seest how few the things are, the which if a man lays hold of, he is able to live a life which flows in quiet, and is like the existence of the gods; for the gods on their part will require nothing more from him who observes these things प्रतेक क्षणी विचार कर , एक रोमन म्हणुन , एक माणुस म्हणुन - जे कर्म तुमच्या हातात आहे ते अत्यंत पर्फेक्शनने , आदराने स्वतंत्रपणे , प्रेमाने न्यायाने आणि सर्वात महत्वाचे की संपुर्ण एकाग्रतेने कोणत्याही दिस्ट्रॅक्ट्शन शिवाय , पार पाडले पाहिजे . आयुश्यातील प्रत्येक क्षण असा जग की जणु काही तो आयुष्याचा अंतिम क्षण आहे निष्काळजी पणा दुर सारुन , अहंकार स्वार्थ विरोधाभास दुर सारुन , केवळ तर्काला धरुन आणि सर्वात महत्वाचे की जे कर्म हाती आले आहे त्याविषयीची अतॄप्तीची भावना दुर सारुन ! आणि मग लक्षात येईल की साधे सोपे आयुष्य जगण्या साठी किती कमी गोष्टींची गरज असते ते ! अशा प्रकारे आयुष्य जगणार्‍या माणसांकडुन प्रत्यक्ष देवांनाही अजुन कसलीच अपेक्षा रहात नाही !! नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः । यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्चमानवः ।आत्मन्येवच सन्तुष्टस्तस्य कार्यंनविद्यते॥ नैवतस्यकृतेनार्थो नाकृतॆनेहक्श्चन । नचास्यसर्वभूतेषु कश्चिदर्थ व्यपाश्रयः ॥ तस्मादसक्तःसततं कार्यंकर्मसमाचर।असक्तोह्याचरन् कर्म परमाप्नोतिपूरुषः॥ 6. Do wrong[2] to thyself, do wrong to thyself, my soul; but thou wilt no longer have the opportunity of honoring thyself. Every man's life is sufficient.+ But thine is nearly finished, though thy soul reverences not itself, but places thy felicity in the souls of others. अत्मघात मित्रा , अत्मघात करत आहेस तु स्वतःला ! पण आता तुला हे जास्त काळ करायची संधी मिळणार नाही , प्रत्येकाचे आयुष्य पुरेसे आणि मर्यादित असते ... आणि तुझे तर जवळपास संपत आलेले आहे पण अजुनही तु स्वतःच्या आत्म्यात आनंद शोधत नाहीयेस अजुनही तुझी वृत्ती अंतर्मुख नाहीये अजुनही तुला इतरांच्याच आनंदावर वेळ घालवणे महत्वाचे वाटत आहे ! उध्दरेत आत्मना आत्मानं नात्मानंवासादयेत ।आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः || 8. Through not observing what is in the mind of another a man has seldom been seen to be unhappy; but those who do not observe the movements of their own minds must of necessity be unhappy. दुसर्‍यांच्या मनात काय चालले आहे हे न ओळखणे हे बर्‍याच वेळा दु:ख्खाचे कारण असु शकते , पण जे स्वतःच्याच मनात डोकावुन पहात नाहीत ते तर नक्कीच दु:ख्खी असतात !! 14. Though thou shouldest be going to live three thousand years and as many times ten thousand years, still remember that no man loses any other life than this which he now lives, nor lives any other than this which he now loses. The longest and shortest are thus brought to the same. For the present is the same to all, though that which perish is not the same; and so that which is lost appears to be a mere moment. For a man cannot lose either the past or the future: for what a man has not, how can any one take this from him? These two things then thou must bear in mind; the one, that all things from eternity are of like forms and come round in a circle, and that it makes no difference whether a man shall see the same things during a hundred years, or two hundred, or an infinite time; and the second, that the longest liver and he who will die soonest lose just the same. For the present is the only thing of which a man can be deprived, if it is true that this is the only thing which he has, and that a man cannot lose a thing if he has it not ! समजा , कल्पना कर की तु हजार किंव्वा त्याही पेक्षा जास्त... दहाहजार वर्ष जगणार आहेस , पण तरी माणुस हा कायम स्वतःचेच आयुष्य गमावत असतो जो ते सध्या जगत आहे ( आणि ठरवले तरी तो दुसर्‍यांचे आयुष्य गमावु शकत नाही ) आणि म्हणौनच असे मोठ्ठे आयुष्य काय की अगदी छोटे आयुष्य काय , दोन्ही समानच आहेत ! दोन्ही आयुष्यात "अत्ताचा क्षण " हा समानच आहे ! आणि म्हणुनच आपण जे गमावत आहोत तो केवळ एक क्षण आहे अत्ताचा ( की जो २००० वर्षांपुर्वी मार्कस ने लिहिताना गमावला आणि अत्ता जो मी टायपिंग करताना गमावत आहे आणि तुम्ही वाचताना गमावत आहात ! ) जोक्षण हातातुन निघुन गेला किंव्वा जो क्षण अजुन आलेलाच नाही तो गमावणे शक्य नाही माणसाने दोन गोष्टी कायम लक्षात ठेवल्या पाहिजेत की - अनंत भासणार्‍या सार्याच गोष्टींचे स्वरुप समान आहे भले ते माणसांच्या लक्षात येवो न येवो आणि दुसरे की असे चिरंजीव जगणारा आणि अत्यंत अल्प स्वल्प जगणारा दोघेही समानच गोष्ट गमावत आहेत ! कारण " अत्ताचा क्षण " ही कच गोष्ट माणसाच्या हातातुन हिरावली घेतली जाऊ शकते कारण तीच एक गोष्ट आहे की जी माणसाच्या हातात आहे ! जी गोष्ट तुमच्या हातातच नाही ( भुतकाळ आणि भविष्य काळ ) ती तुमच्या हातातुन कशी बरे हिरावुन घेता येईल !!! ________________________________________________मर्यादेयं विराजते _____ Enough for the day ! ( क्रमशः )