शाकाहारी विरुद्ध मांसाहारी

शुभं भवतु! भावश्या.

पोट भरण्याबरोबर जिभेचे चोचले पुरवणं, खाल्ल्याचं समाधान मिळवणं, जेवण मित्रांबरोबर, कुटुंबाबरोबर घेऊन त्यातून आनंद मिळवणं, नवनवीन कृती करून त्या कलेचा विकास करणं... या सगळ्यांचा विचार केला तर मांसाहार अनिवार्य ठरतो.

अनिवार्य नेमका कोणासाठी? जिभेचे चोचले पुरवण्यासाठीसुद्धा मांसाहाराची गरज नसणारे असू शकतात. मला ष्टेक, सॉसेज आणि सुशी भले आवडत असतील. आणखी कोणाला गोगलगायी आवडत असतील. (एस्कार्गो हा प्रकार चवीला अतिशय रुचकर लागू शकतो. खिशाला अतिशय जडही लागू शकतो ही गोष्ट वेगळी.) तिसर्‍याला बेडकाची तंगडी आवडत असतील. पण म्हणून हे पदार्थ अनिवार्य म्हणता येतील काय? उद्या मला ष्टेक, सॉसेज, सुशी किंवा एस्कार्गो जर मिळालेच नाहीत - किंवा जर हे पदार्थ मी कधी खाल्लेलेच नसतील - तर माझे अडू नक्कीच काही नये. (बेडकाची तंगडी मला प्रयोगाअंती आवडलेली नसल्याने त्यांचा मी विचार करत नाही.) जिभेचे चोचले पुरवायला मला इतर हजारो गोष्टी मिळू शकतात. अमेरिकेत अण्णा बेडेकराची मिसळ आणि पुण्यात चांगली सुशी, इटालियन किंवा मेक्सिकन पद्धतीचे जेवण न मिळाल्याने मला हळहळावेसे वाटत नाही. कारण अमेरिकेत काय किंवा पुण्यात काय, मला माझ्या जिभेचे चोचले पुरवण्यासाठी इतर अनेक चांगले आणि स्थानिकरीत्या उपलब्ध पर्याय मिळू शकतात. (अवांतरः सुशीचे माहीत नाही, पण पुण्यामुंबईत इटालियन किंवा मेक्सिकनच्या नावाखाली खपवलेले काहीतरी मिळू शकते असे वाटते. एकदा मी पुण्यात भरमसाट नूडल्स घातलेले मिनेस्ट्रोनी सूप आणि पार्ल्यात पनीर घातलेली काहीतरी तथाकथित मेक्सिकन डिश खाल्लेली आहे. उलटपक्षी अटलांटातील एका बांग्लादेशी लोकांनी चालवलेल्या तथाकथित भारतीय रेष्टॉरंटात पनीर टिक्का मसाल्याच्या नावाखाली जे काही खाल्लेले आहे, तेच जर मला त्याने साबूदाण्याची खिचडी किंवा पुरणपोळी म्हणून खपवले असते, तरीही चालले असते. मुंबईला मात्र खारच्या बाजूला एकदा एक थाई रेष्टारंट बरे सापडले होते. अकरा वर्षांपूर्वी. असो.) एखाद्या एस्किमोला जर पुरणपोळी खाऊ घातली, तर त्याला ती आवडेलच, असे नाही. चुकून आवडलीच, तर एखादे दिवशी न मिळाल्याने त्याला कसेनुसे होईल, असेही वाटत नाही. त्याच्याकरिता ती अनिवार्य होणार नाही. उलटपक्षी तो जे काही खातो ते तुम्हाआम्हाला जरी आवडले, तरी अनिवार्य होईलच, असे सांगता येणार नाही. (आणखी एक अवांतरः एक जुना अनुभव आहे. फारा वर्षांपूर्वी पुण्यात आमचा एक जपानी भाषा शिकू पाहणार्‍यांचा - किंवा जपानी भाषा शिकण्याच्या नावाखाली टवाळक्या करू पाहणार्‍यांचा - एक ग्रूप होता. सर्वांनी एका रविवारी सिंहगडावर जायचे ठरवले. नेमक्या त्याच वेळी जपानी विद्यार्थिनींचा एक ग्रूप पुण्यात आलेला असल्याची कोणालातरी खबर लागली. काहीतरी करून त्यांनाही सामील करून घेतले. वरती चढून गेल्यावर जेवायचा प्लान वगैरे. जेवणाचा प्लान कोणी आणि कसा आणि काय ठरवला होता ते आता आठवत नाही, पण त्यात एकाच वेळी श्रीखंडपुरी आणि ब्रेड या दोन्ही चिजा होत्या असे आठवते. बहुधा ब्रेडबरोबर काही भाजी, कोंबडी वगैरे असावे. या सगळ्या जपानी पोरींनी ते श्रीखंड ब्रेडच्या स्लाईसला फासून सँडविचसारखे खाल्ले. अर्थातच एकीलाही ते आवडले नाही. असो.) शिवाय, माणसाच्या चवी, आवडीनिवडी कालपरत्वे किंवा परिस्थितीनुसार बदलू शकतात, हा आणखी एक मुद्दा आहेच. तर सांगण्याचा मुद्दा, जिभेचे चोचले पुरवण्यासाठीसुद्धा कोणतीही एक गोष्ट पूर्णपणे अनिवार्य आहेच, असे वाटत नाही. जगात खाण्याच्या लायकीच्या इतक्या गोष्टी आहेत, की त्यातली एखादी जरी अनुपलब्ध झाली, तरी हजारो इतर सापडतील. जिभेचे चोचले पुरवण्यासाठीसुद्धा. जे जे काही उपलब्ध आहे त्याच्याशी प्रयोग करून पाहण्याची - आणि त्यात मजा करण्याची - तयारी मात्र पाहिजे. किंवा थोडक्यात, मजा करण्याची तयारी पाहिजे. मग काहीही चालते. मग कशानेही जिभेचे चोचले पुरवता येतात. अर्थात, बिघडत नाही म्हणून कोणताही एक पर्याय जाणूनबुजून अनुपलब्ध करावा असे माझे म्हणणे नाही. केवळ, जिभेचे चोचले पुरवण्यासाठीसुद्धा सगळे पर्याय अनिवार्य आहेतच, असे वाटत नाही, एवढेच मांडण्याचा उद्देश. (किंबहुना, समोर मांडून आलेल्या बफेमध्ये नको तितके अधिक पर्याय आले तरी जमणार नाही असे वाटते.)

+ ४. एकदम नवीन किस्सा. लै भारी.