✍ मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ

मराठी माध्यम की इंग्लिश मिडीयम

नर्मदेतला गोटा यांनी
 ·  लेख
लेख
महाराष्ट्रातील सगळ्या घरात सध्या एक अगदी चर्चेचा मुद्दा असतो. तो म्हणजे मुलांना मराठी माध्यमाच्या शाळेत घालायचे की इंग्लिश मिडीयमच्या शाळेत. याचे नेमके उत्तर कुणाकडेच नसते. इंग्लिश माध्यमामधे मुलाला घालणारे पालक काही स्वतः फाडफाड इंग्लिश बोलत नसतात. त्यांना मराठीचे प्रेम नसते असेही नाही पण यामुळे मुलाचे भले होइल असा एक विचार मात्र असतो. मराठी काय मुद्दाम शिकायला लागत नाही. ती आसमंतात असतेच पण व्यवहारामधे, नोकरीसाठी इंग्लिश आवश्यक आहे असा एक समज या पालकांचा असतो. इंग्लिशचा पोटापाण्याशी फार पूर्वीपासून संबंध जोडण्यात आला आहे. आता राज्यकर्त्यांमुळे अनेक गोष्टी बदलतात. हेही खरे. आज शाळेत अरबी फारसी किंवा तुर्की कंपलसरी केले तर ? पण एके काळी अरबी फारसी आणि काही प्रमाणात तुर्की या भाषा गरजेच्या होत्या. इंग्रजी अंमलानंतर अनेक गोष्टी बदलल्या. इंग्रजीचे आगमन झाले. स्वातंत्र्यपूर्व काळात इंग्रजांविरुद्ध लढणार्‍या अनेक स्वातंत्र्ययोद्ध्यांना इंग्रजीचे उत्तम ज्ञान असे. खरी पंचाइत स्वातंत्र्यानंतर झाली. इंग्रज गेल्यानंतर इथल्या राज्यकर्त्यांपैकी काही हटवाद्यांनी इंग्रजांच्या अनेक गोष्टींबरोबरच इंग्रजीही हटविली. स्वातंत्र्यानंतरच्या पहिल्या पिढीला अनेक शैक्षणिक प्रयोग अनुभवायला लागले. परिणाम त्यांच्या इंग्रजीवर झाला. तोपर्यंत महाराष्ट्रातील अनेक शासकीय कार्यालयांचेही बर्‍यापैकी मराठीकरण झाले होते. याला कोणतेच शासकीय खाते अपवाद नाही. त्यामुळे किमान शासकीय सेवेत नोकरी मिळायला अडचण येत नसे. पण इंग्रजीचा न्यूनगंड निर्माण झालाच. मग आपल्याला नाही तर मुलांना तरी हे हाल भोगायला लागू नयेत. या विचाराने इंग्रजीकडे वळणारेही काही पालक आहेत. या सगळ्यातून असे दिसते की पाल्याला इंग्रजी / मराठी माध्यमाच्या शाळेत घालताना आपली संस्कृती टिकवायची किंवा बुडवायची यापेक्षा उद्याच्या जगात पाल्य नीटपणे आपल्या पायावर उभा रहावा एवढाच विचार असतो. काही जणांना वाटते मराठीमुळे भले होइल, काहींना वाटते इंग्रजीमुळे भले होइल. अनेकजण जे दहावीपर्यंत मराठीतून शिक्षण घेतात ते पुढे अकरावी सायन्सला विनातक्रार इंग्लिशमधून अभ्यास करतात. गुजरातमधे गुजरातीतून इंजिनयरींग करण्याची सोय आहे. तसे महाराष्ट्रात नाही. आजूबाजूला नजर टाकली तर आयुष्यात यश मिळवलेल्या अनेक यशवंतांपैकी अनेकजण मराठीमधे शिकलेले आढळतात तर अनेकजण इंग्रजीमधे शिकलेले. म्हणजे मराठी कि इंग्रजी या निश्कर्षापर्यंत येणेही अवघड होऊन बसते. बरं सामान्य माणसाला दोन्ही माध्यमांचे समर्थन खरे वाटते आणि कन्फ्युजन आणखी वाढते. इंग्रजीमधे शिकलेल्या अनेक लोकांना मराठी साहित्य वाचताना अडचणी येतात. मराठी मधले बारकावे, अलंकार समजत नाहीत. पण रोजीरोटी मराठीवर अवलंबून नसल्याने त्यांचे काही अडत नाही भले त्यांचे सगळे आयुष्य इंग्लंडमधे नव्हे तर महाराष्ट्रातच जाते. आता पुण्यामंबईत पूर्वीसारख्या दर्जेदार मराठी शाळा राहील्या आहेत कुठे ? असा प्रश्नही कानी पडतो. यातही महाराष्ट्र सरकारचे धोरणही मराठी शाळांबाबत दुजाभावाचे आहे. नव्या मराठी शाळांना परवानगी मिळत नाही. मिळाल्यास अनुदानापाशी अडते. त्यामुळे लोकांनाच मराठी नको आहे यापेक्षा शासनालाच मराठी शाळा नकोशा झाल्या आहेत. अजून एक गोष्ट. आमच्या परिचयातील एक मुलगी. तिला कंपनी फ्रान्सला पाठवणार होती. याकरीता जुजबी फ्रेंच ती शिकत होती. तिचे एकच म्हणणे असे, इंग्लिशशी झगडण्यात इतकी वर्षे गेली. ते पुरेसे नाही म्हणून आता फ्रेंच शिकावे लागते आहे. त्यामुळे पडलेला प्रश्न हा आहे की संस्कृती कशी टिकेल यासाठी नव्हे मुलांच्या रोजीरोटीसाठी कोणते माध्यम योग्य ? इंग्रजी माध्यमात शिकले तरी पुढच्या पंधरा वीस वर्षांनंतर इंग्रजीचे तितके महत्त्व शिल्लक राहील का ? की उद्या जर्मन, फ्रेंच, जपानी, चीनी इ. भाषा शिकाव्या लागणार आहेत! तेव्हा नेमके कोणते माध्यम निवडावे ? हा मोठा प्रश्न आहे.
55002 वाचन
💬 प्रतिसाद (151)

प्रतिक्रिया

आशु जोग
Sun, 05/05/2013 - 01:00 नवीन
मुंबई महापालिकेन विघार्थ्यांना आकर्षित करण्यासाठी व्हर्च्यअलक्लास,सुंगधी दूध आणि २७ शैक्षणिक वस्तू मोफत मोफत देऊनही पालिकेच्या नऊ मराठी शाळाना टाळे लागणार आहे विद्यार्थ्यांना नव्हे ठेकेदारांना आकर्षित करण्यासाठी...
↩ प्रतिसाद: अविनाशकुलकर्णी

पिलीयन रायडर
Mon, 04/29/2013 - 12:42 नवीन
एवढी सोन्या सारखी पोरं आहेत काञ त्यांच्या मागे लागायचं... मी अगदी १००% अनुभवतुन सांगतेय.. तुमचं मुलं तुमच्यापाशी धडधाकट, हसत खेळत आहे.. बास झालं.. आता प्रश्न माध्यमाचा.. १. मला वाटत नाही की काहीही फरक पडतो. मराठी माध्यमात घातलं तर संस्क्रुती टिकेल आणि ईंग्रजी मध्ये घातलं तर बुडेल.. असं मला वाटत नाही. मुलं त्या संस्क्रूती मध्ये वाढतिल जी त्यांच्या घरात आहे. २. मराठी माध्यम पाया पक्का करण्याच्या दृष्टीने उत्तम. पण जर तुम्ही फिरतीवर असाल / किंवा पुढे मागे स्थलांतर केलेत तर इंग्रजी बरे... ३. मुलांना त्रास होइल पुढे जाऊन म्हणुन आताच इंग्रजी मध्ये घाला हि पालकांची पळवाट आहे. शाळांवरच सगळं शिक्षण सोडलं तर कुठल्याही माध्यमात घाला.. काही उपयोग होणार नाही.. ४. घरात नाही तर शाळेत इंग्रजी येणं महत्वाच आहेच.. ते जर मुल घरात शिकणार असेल तर घरात.. पण शिकवाव जरुर.. कारण सध्यातरि इंग्रजीला पर्याय नाही.. कुठेना कुठे भिडावं लागतच..

चौकटराजा
Mon, 04/29/2013 - 15:15 नवीन
आपल्या भवतालच्या भाषेच्या मध्यमातून आपण जगणे जाणून घेउ लागतो. त्या भाषेचे पुरेसे ज्ञान आल्यानंतरच परकीय भाषा शिकणे योग्य आहे. आता कोणी म्हणेल गणित व विज्ञान हे इंग्रजीतून शिकणेच योग्य आहे कारण पारिभाषिक शब्दांची प्रचंड संपत्ती तेथे आहे. कबूल पण प्रगत गणित व प्रगत विज्ञान आपणसर्वानीच शिकायचेच कशाला ? जनरल गणित व जनरल विज्ञान यात कितीशा पारिभाषिक शब्दांची आवश्यकता आहे ???? समाजातील एकूण रोजगारात इतिहास, भूगोल, चित्रकला, संगीत , प्रगत विज्ञान ( उदा . फायलम, नॉन सेक्सुअल प्रोपागेशन्,ओहम लॉ. बॉईल्स लॉ, थिअरी ऑफ रिलेट्व्हेटी, सुपर कंडक्टीव्हिटी,मेंडेल्स लॉ, पिरिऑडीक टेबल) प्रगत गणित ( सर्डस, कॅल्क्यलस, सेट थेरी, ट्रीग्नॉमेंट्री, इडायसेस, को ऑर्डीनेट जॉमेट्री ) ई चे गुणोत्तर काय. मग हे सारे शिकवणे कशासाठी.... मी म्हणतो सरसकट कशासाठी ... ?

मोग्याम्बो
Mon, 04/29/2013 - 15:46 नवीन
Friends, How I met your mother, Two and half men, Prison Break, Heroes, The big bang theory आणि असंख्य इंग्रजी चित्रपट, एवढे जर नियमित पणे पहिले तर इंग्रजी नक्कीच चांगले सुधारते. (स्वानुभावाने सांगतो) राहिता राहिला माध्यमाचा प्रश्न, कोणतेही मध्यम असू दे काही फरक पडत नाही कारण आपल्या शिक्षण पद्धतीचाच ह्रास होत चालला आहे. म्हणून माध्यम कोठलेही असो, घरीच व्यवस्थित शिकवा .. मग जरी आपल्या पाल्याचे शिक्षण मराठी माध्यमात झाले तरी आपला पाल्य उच्च शिक्षण स्वताहाच समजून घेईल.

अप्पा जोगळेकर
Mon, 04/29/2013 - 15:49 नवीन
इंग्रजी शाळेत शिकलेली मुले मोठी झाल्यावर अत्यंत गचाळ इंग्रजी बोलतात,लिहितात. बाकी आपापल्या पोरांटोरांना कोणत्या शाळेत पाठवायचे तो प्रत्येकाचा खाजगी मामला झाला.

धर्मराजमुटके
Mon, 04/29/2013 - 17:52 नवीन
नावाला जागलात साहेब (ह.घ्या.) ! अहो यासाठी एवढा का.कु. का करायचा ? तुमचे लग्न झाले आहे का ? असेल तर बायकोलाच विचारायचा हा प्रश्न व निर्णय घ्यायचा. जेवढे तुमच्या बायकोला कळेल तेवढे कुण्णाला कळणार नाय बगा ! लग्न नसेल झाले तर झाल्यावर विचारा !

सुमीत भातखंडे
गुरुवार, 05/02/2013 - 01:34 नवीन
मी संपूर्ण मराठी माध्यमातूनच शिकलो - पहिली ते दहावी. नंतर एखाद वर्ष त्रास झाला असेल भाषेचा....पण नंतर काही नाही. आणि हे मखलाशी म्हणून सांगत नाहीये...मी फार काही जुन्या काळातला नाही. माझ्या स्वतःच्या मुलांनाही मराठी/सेमी-इंग्रजी माध्यमातच घालावं अशी माझी तरी इच्छा आहे...पण ह्यात बेटर हाफला काय वाटतं ते पाहून, चर्चा करून मगच ह्यावर अंतिम निर्णय घ्यावा लागेल. (ह्या सगळ्या खूपच भविष्यकाळातल्या गप्पा आहेत पण माझे विचार तेव्हाही असेच असतील असं वाटतं म्हणून हा प्रतिसाद प्रपंच)

NiluMP
गुरुवार, 05/02/2013 - 19:09 नवीन
भरत जाधव मराठी चित्रपटासृष्टीचा सुपरस्टार प्रत्येक चित्रपटामागे मिळकत 10 लाख. अमीर खान हिंदी चित्रपटासृष्टीचा सुपरस्टार प्रत्येक चित्रपटामागे मिळकत 30 ते 35 करोड. टाॅम क्रुझ इंग्रजी चित्रपटासृष्टीचा सुपरस्टार प्रत्येक चित्रपटामागे मिळकत अंदाज नाही. येथे मराठीचा अट्हास करणारे एक तर सरकारी कर्मचारी, गृहिणी, छोटासा व्यवसाय करणारा, मराठी नेता आणि इतर असेच ज्यांना पोटापाण्याचा प्रश्न मराठीने सुटला आहे हेच असावेत. शिक्षण इंग्रजी घेउन (अर्थात नुसत शिक्षण असून काय चालत नाही यशस्वी होण्यासाठी इतर गुणाचीही आवश्यकता असते) मराठी संस्कृती, मराठी भाषा जपता येतेच.

विश्वनाथ मेहेंदळे
गुरुवार, 05/02/2013 - 19:42 नवीन
येथे मराठीचा अट्हास करणारे एक तर सरकारी कर्मचारी, गृहिणी, छोटासा व्यवसाय करणारा, मराठी नेता आणि इतर असेच ज्यांना पोटापाण्याचा प्रश्न मराठीने सुटला आहे हेच असावेत.
या वाक्यात तर्काचा इतका अभाव आहे की प्रतिवाद करायला पण मन धजत नाही.
शिक्षण इंग्रजी घेउन मराठी संस्कृती, मराठी भाषा जपता येतेच.
मराठी माध्यमातून शिक्षण घेऊन पण उत्तम इंग्रजी बोलता/लिहिता/वाचता/ऐकता येते.
↩ प्रतिसाद: NiluMP

NiluMP
Sat, 05/04/2013 - 22:15 नवीन
बरं, पण माझया तुलनात्मक तक्त्याला तुम्ही सोयईस्करपणे बगल दिलीत. असो मराठीचा सार्थ अभिमान असावा फाजिल नव्हे.

बॅटमॅन
Sat, 05/04/2013 - 23:51 नवीन
१ पौंड= ८० रुपये. १ रियाल=१४० रुपये. या तुलनेला बगलच नाही, तर कंप्लीट साईड द्याल असे वाट्टे, पण स्टिल...असो. तेव्हा ठरवा इंग्रजी श्रेष्ठ की अरबी. इंग्रजीचा सार्थ अभिमान असावा फाजिल नव्हे.
↩ प्रतिसाद: NiluMP

विश्वनाथ मेहेंदळे
Sun, 05/05/2013 - 03:16 नवीन
त्या तक्त्याला सदर चर्चेत काडीची किंमत नाही म्हणून बगल दिली. यात रजनीकांत चे मानधन पण टाका आणि उद्यापासून "एप्पडी इरकिंगा...नल्ला इरुकेन" सुरु करूया... काय म्हणता?? मराठी बोलणारी माणसे किती, हिंदी बोलणारी किती, इंग्लिश बोलणारी किती, किमान याचा काही अंदाज. चित्रपटसृष्टीतील मानधनाचे आकडे हा काय निकष झाला काय?? इंग्रज होऊन इतकी प्रगती होते ना. नाव बदलून मिस्टर ब्लू वगैरे ठेवा, लगेच पगार दसपट करतील तुमच्या नोकरीत.
येथे मराठीचा अट्हास करणारे एक तर सरकारी कर्मचारी, गृहिणी, छोटासा व्यवसाय करणारा, मराठी नेता आणि इतर असेच ज्यांना पोटापाण्याचा प्रश्न मराठीने सुटला आहे हेच असावेत.
मी मराठीचा अट्टाहास करतो असे तुम्ही समजत असलाच. मी संगणक शास्त्रात उच्चशिक्षण घेतले आहे आणि एका नामवंत आयटी कंपनीत काम करतो. ना माझ्या महाविद्यालयीन शिक्षणात मराठीचा काही फायदा होता ना माझ्या नोकरीच्या ठिकाणी. काहीतरी बादरायण संबंध जोडायचे आणि विधाने करायची याला काही अर्थ नाही. दर वेळेला प्रतिवाद करण्यात वेळ नी शक्ती वाया घालवणार नाही
↩ प्रतिसाद: NiluMP

आयुर्हित
Tue, 04/07/2015 - 09:34 नवीन
अफूवर ज्याप्रमाणे बंदी आणली गेली, त्याप्रमाणे इंग्रजी भाषेच्या शाळांवर बंदी आणली पाहिजे, अशी रोखठोक मागणी ज्ञानपीठ पुरस्कारप्राप्त ज्येष्ठ कादंबरीकार भालचंद्र नेमाडे यांनी येथे केली. इंग्रजी भाषेच्या वाढत्या वर्चस्वास साम, दाम, दंड पद्धतीने विरोध करण्यासाठी सर्वाना एकत्र येण्याचे आवाहनही त्यांनी केले. साभार लोकसत्ता: इंग्रजी शाळांवर बंदी आणावी - भालचंद्र नेमाडे

वेल्लाभट
Tue, 04/07/2015 - 19:09 नवीन
म्हणण्यामागची भावना योग्य असली तरी हे टोकाचं झालं त्यामुळे याचं हसं जास्त होईल. आणखी एक गोष्ट त्यांनी या भाषणात सांगितली. म्हणे ब्राह्मणी वर्चस्ववाद मराठीच्या शिक्षणात नको. याचा तीव्रतम निषेध नोंदवू इच्छितो. मुळात यात जातीला आणायची गरजच नाही. शाळेत शुद्ध मराठी शिकवावी यात गैर काहीच नाही. बोली भाषा या घरात शिकाव्यात; पण प्रमाण मराठी जी आहे तीच शाळेत शिकविली गेली पाहिजे. उगीच निरर्थक वळण या ईष्ट मुद्द्याला देऊन नेमाडे यांनी काय साधलं किंवा सुचवलं हा चर्चेचा मुद्दा आहे. उद्या शाळेत पेन भेटलं किंवा दगडं मारली असं शिकवलं जाणार असेल तर त्यापेक्षा महाराष्ट्रात इंग्रजीची सक्ती झालेली परवडेल.
↩ प्रतिसाद: आयुर्हित

संदीप डांगे
Wed, 04/08/2015 - 12:52 नवीन
'भाषेतून शिक्षण' आणि 'भाषेचे शिक्षण' यात आपला घोळ झालेला दिसतोय. मराठी 'भाषा' म्हणून इंग्रजी शाळेत शिकवली जातेच की. प्रश्न मातृभाषेतून शिक्षण घेण्याचा आहे. मग त्या मातृभाषेत पेन भेटलं किंवा दगडं मारली असलं काही असेल तरी विद्यार्थ्यास अर्थाचे आकलन होणे, त्याला विचार करता येऊन तो समर्थपणे मांडता येणे हे जास्त आवश्यक आहे. जे इंग्रजी सद्यस्थितीत करत आहे म्हणजे 'अभिजात'तेचा, 'उच्चभ्रू'पणाचा दबाव आणून कनिष्ठ वर्गातल्या विद्यार्थ्यांना न्यूनगंडग्रसित करणे, तेच मराठी करू लागली तर फरक काय राहीला? 'अभिजात'तेचा, 'उच्चभ्रू'पणाचा शिक्का आपल्यावर बसावा म्हणून जनता उरस्फोड करून आपल्या पाल्यांना इंग्रजी शाळेत अव्वाच्या सव्वा फिया भरून शिकवायला मरमर करत आहे. शिक्षणाचा हाच अर्थ सर्वत्र प्रस्थापित झाला आहे. माझा मावसभाऊ पार खेड्यातला, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि सिविल इंजिनीअरींगचं उपजत ज्ञान भन्नाट होतं. लहान असल्यापासून त्याच्या ह्या खटपटी चालूच असायच्या. न्यूनगंडामुळे बारावीत इंग्रजी भाषेचा चक्रव्यूह ३-४ वेळा प्रयत्न करूनही भेदू शकला नाही. आता गावी शेती करतो. तो जात्याच हुशार असल्याने पैसा कमावतो बर्‍यापैकी. पण पात्रता असून इंजिनीअर होऊ शकला नाही. माझे तर स्पष्ट मत आहे की इंग्रजीचा हा अडसर जाणून बुजून निर्माण करून मागास भागातल्या मुलांना मुख्य प्रवाहात येण्यापासून रोखण्याचा काहीतरी कट आहे. कारण मुंबई सोडून इतर विद्यापीठांमधे पदवीपर्यंतचे शिक्षण संपेपर्यंत इंग्रजी भाषा अनिवार्य आहे. त्याची काहीच गरज नसतांना. जाणकारांनी अधिक माहिती द्यावी. जर्मन इंजिनीअरींगचे, जॅपनीज तंत्रज्ञानाचे गोडवे जगभर गायले जातात. ती लोकं आपल्या मातृभाषेतच शिकतात. एवढी भक्कम उदाहरणे समोर असतांना पुन्हा भाषेच्या शुद्धीकरणाचा मुद्दा पुढे करून मूळ विषयाला बगल दिली जाते हे बरोबर नाही. नेमाड्यांसारखे लोक मुद्दा बरोबर असला तरी भावनेच्या भरात भलत्याच पद्धतीने मांडून गांभिर्य कमी करतात.
↩ प्रतिसाद: वेल्लाभट

टवाळ कार्टा
Wed, 04/08/2015 - 13:08 नवीन
माझे तर स्पष्ट मत आहे की इंग्रजीचा हा अडसर जाणून बुजून निर्माण करून मागास भागातल्या मुलांना मुख्य प्रवाहात येण्यापासून रोखण्याचा काहीतरी कट आहे.
हे फार चुकीचे वाक्य आहे...
↩ प्रतिसाद: संदीप डांगे

संदीप डांगे
Wed, 04/08/2015 - 14:03 नवीन
ते वाक्य अतिशयोक्ती असेलही. पण खेड्यापाड्यातल्या मुलांवर इंग्रजीची दहशत स्वतः बघितली आहे. शालेय शिक्षणात इतिहास भूगोलाइतकेच इंग्रजीचे महत्त्व असते तर समजू शकले असते. पण ही 'साहेबी' भाषा 'नेटीव्ह' पोरांस झेपणार नाही असा माहोल तयार केला गेलेला आहे. इंग्रजीस अवास्तव महत्त्व देऊन 'तीच्यावर प्रभुत्व मिळवणे येरागबाळ्याचे काम नाही' असा काही भ्रम आहे. त्याचबरोबर त्यांना शिकवणारे शिक्षकही दर्जेदार नाहीत. कारण तेही याच व्यवस्थेतून शिकले आहेत. त्यामुळे इंग्रजी हे काहीतरी भयंकर प्रकरण असल्याचे या मुलांमधे रूजलेले असते. (इथे अपवादांबद्दल बोलून उपयोग नाही.) माझे स्वतःचे शिक्षण आधी ३ वर्षे (केजी) कॉन्वेंटमधे, नंतर झेडपीत चौथीपर्यंत, नंतर बर्‍यापैकी मराठी शाळेत उर्वरीत दहावीपर्यंत सेमी-इंग्रजीमधून झाले. माझ्या इंग्रजीकडे पाहण्याच्या दृष्टीकोनात आणि इतर मुलांच्या दृष्टीकोनात बराच फरक होता. नववीमधे मी इंग्रजीतून कविता करू लागलो होतो तर सोबतच्या मुलांचे व्याकरण, स्पेलींग पक्के झाले नव्हते. त्याचे कारण त्यांना इंग्रजी ही कठीण भाषा आहे असे वाटायचे. बर्‍याचदा खुद्द शिक्षकांपेक्षा माझे इंग्रजीचे आकलन चांगले आहे असे मला जाणवायचे. त्याबद्दल आगावूपणा करून कानही शेकून घेतला आहे. यात कॉन्वेन्टची भलामण करण्याचा हेतू नसून एखादया गोष्टीचा संस्कार मनावर कसा केल्या जातो हा मुद्दा मांडणे आहे. आपल्या संस्कृतीशी नाळ तोडून शिक्षण देणार्‍या कॉन्वेंट्सना माझा कायम विरोध आहे. उदा.: रेन रेन गो अवे, बा बा ब्लॅकशीप, वैगेरे. पण कॉन्वेंटची इंग्रजीचे शिक्षण देण्याची पद्धत आणि इतरांची पद्धत यात फरक आहे हेही तितकेच खरे आहे. पुढे पहिलीपासून इंग्रजीचा चांगला उपक्रम सुरू झाला. पण त्यात काही चांगले घडायची वाट बघेपर्यंत पालकांनी इंग्रजी शाळांची वाट धरायला सुरुवात केली. या सर्व अनुभवावरून मला असे वाटते की भाषेचा बागुलबुवा निर्माण करून मुलांना पुढे येण्यापासून वंचित ठेवले जात आहे किवा त्यांना जास्त महाग अशा इंग्रजी शाळांकडे पिटाळले जात आहे किंवा इंग्रजांच्या कारकून तयार करण्याच्या व निवडण्याच्या पद्धतीलाच शिक्षण समजून बसल्यामुळे हे सगळे होते आहे.
↩ प्रतिसाद: टवाळ कार्टा

टवाळ कार्टा
Wed, 04/08/2015 - 14:38 नवीन
असे असते तर मत मराठी मिडियम मध्ये शिकलेले प्रत्येक पोर किमान १ कादंबरी लिहायला हवे होते...मी स्वतः पुर्णपणे मराठी मिडियम मध्ये शिकलेलो आहे आणि शाळेतून कॉलेजात गेल्यावर कशी काशी होते याचा स्वतः अनुभव घेतला आहे...पहिली नोकरी लागून २ वर्षे झाल्यावर मला थोडेफार ईंग्लिशमध्ये बोलणे जमत होते आपल्या देशात जौदे...राज्यात शिक्षणासाठी २ मिडियम आहेत हेच मुळात चुकीचे आहे...आणि इतकी वर्षे महाविद्यालयीन शिक्षण इंग्लिशमध्ये आहे यात कट वगैरे काही नाही...ते तसे होणारच होते कारण मातृभाषेत महाविद्यालयीन शिक्षण देण्यासाठी ते सगळे ज्ञान आधी मातृभाषेत आणले पाहिजे...आणि भारतात किती मातृभाषा आहे याचा विचार केल्यास (इथे राष्ट्रभाषा कोणती यावरच किती वाद होतात) कोणत्या भाषेत शिक्षण असावे याला किती गोंधळ घातला गेला असता...परत ज्या राज्यात शिकलो तिथेच रहावे लागणार...म्हणजे प्रगत राज्यातले डॉक्टर दुसर्या राज्यांत जाउन औषधे सांगूच शकणार नैत वर परत गोर्यांचे ते सगळेच चांगले (हे असे वाटण्यात सगळ्याच जाती येतात) त्यामुळे जर सगळ्यांना समान शिक्षण हवे असेल तर भारतासारख्या अठरापगड जातींच्या देशात इंग्लिशला पर्याय नाही...जर शिक्षण घ्यायचेच नसेल तर ती प्रवृत्ती कोणत्या जातीची मक्तेदारी नै
↩ प्रतिसाद: संदीप डांगे

वेल्लाभट
Wed, 04/08/2015 - 15:55 नवीन
तू म्हणालास तो भाग व्यक्तिसापेक्ष आहे बर का. मी सुद्धा १००% मराठी माध्यमातून शिकलो. गणित आणि विज्ञान सुद्धा. कॉलेजमधे मला एक कणही अडसर झाला नाही त्याचा. मी शाळेत असतानापासून इंग्रजी गाणी ऐकत आलो. आणि माझे काही मित्र आजही 'तुला कळतं तरी का ते काय गातायत?' असं विचारणारे आहेत. इच्छेचा भाग आहे, आणि प्रोत्साहनाचा. शिवाय घरी त्यास पूरक वातावरण असेल तर अजून उत्तम. त्यामुळे मराठीत शिकून पुढे कॉलेजात काशी बिशी होतेच असं मुळीच नाही.
↩ प्रतिसाद: टवाळ कार्टा

टवाळ कार्टा
Wed, 04/08/2015 - 16:15 नवीन
मी जे लिहिले ते व्यक्ती सापेक्ष आहेच पण मला माझ्यासारखी परिस्थिती असणारी मुले बहुसंख्येने दिसली...जो तुझा अनुभव आहे तो सुध्धा व्यक्तीसापेक्षच आहे पण "१००% मराठी माध्यमातून शिकलो. गणित आणि विज्ञान सुद्धा. कॉलेजमधे मला एक कणही अडसर झाला नाही त्याचा." हे असे बहुसंख्य मराठी मिडियमच्या मुलांच्या बाबतीत नाही होत...आणि त्याचे मुख्य कारण "शाळेत इंग्रजी व्यवस्थित न शिकवणे" हे सुध्धा असू शकते "इच्छेचा भाग आहे, आणि प्रोत्साहनाचा. शिवाय घरी त्यास पूरक वातावरण असेल तर अजून उत्तम." हा नशिबाचा भाग झाला...सगळ्यांच्या घरात सारखीच परिस्थिती असेलच असे नै... "मराठीत शिकून पुढे कॉलेजात काशी बिशी होतेच असं मुळीच नाही." काशी व्हायलाच हवी असेही नाही...तरीसुध्धा ती होते...तेसुध्धा बहुसंख्य मराठी मिडियमच्या मुलांच्या बाबतीत...असे का?
↩ प्रतिसाद: वेल्लाभट

वेल्लाभट
Wed, 04/08/2015 - 16:24 नवीन
मराठी मिडियमच्या मुलांच्या बाबतीत नाही होत...आणि त्याचे मुख्य कारण "शाळेत इंग्रजी व्यवस्थित न शिकवणे" हे सुध्धा असू शकते
दोन्ही शक्यता. न शिकवणे आणि न शिकणे (स्वतःहून). कुणाच्या बुद्धीवर मी काहीही म्हणत नाहीये हं. उदाहरण देतो. आमच्या शाळेत काही इंग्रजी भाषापंडित नव्हते शिकवायला. मला एकदा 'अ‍ॅन इंजिनियर' असं उत्तर चूक देऊन 'अ इंजिनियर' असं लाल पेनाने लिहून दिलं होतं सरांनी. म्हणून मी ते नाही शिकलो. मी अ‍ॅन इंजिनियरच शिकलो. घरचं वातावरण पूरक असणं नशिबाचा भाग. ठीक आहे मी कुठे म्हटलं असायलाच हवं? मी म्हटलं असेल तर उत्तम.
तरीसुध्धा ती होते...तेसुध्धा बहुसंख्य मराठी मिडियमच्या मुलांच्या बाबतीत...असे का?
पुन्हा तेच. इच्छाशक्तीचा अभाव म्हटलं तर आवडणार नसेल तर मग काय म्हणावं? मित्रांशी मुद्दाम इंग्रजीतून बोललं संध्याकाळी जरा वेळ तरीही प्रचंड फायदा होतो. स्वानुभवातून सांगतो. असो.
↩ प्रतिसाद: टवाळ कार्टा

टवाळ कार्टा
Wed, 04/08/2015 - 16:58 नवीन
दोन्ही शक्यता आहेतच
आमच्या शाळेत काही इंग्रजी भाषापंडित नव्हते शिकवायला. मला एकदा 'अ‍ॅन इंजिनियर' असं उत्तर चूक देऊन 'अ इंजिनियर' असं लाल पेनाने लिहून दिलं होतं सरांनी. म्हणून मी ते नाही शिकलो. मी अ‍ॅन इंजिनियरच शिकलो.
हेच्च म्हणतोय...तुला शाळेत चुकीचे शिकवले गेले तरी तुला "शाळेत शिकवलेले चुकीचे आहे असे सांगणारे दुसरे भेटले"...सगळ्यांच्या बाबतीत हे लागू पडत नै...विशेषतः खेड्यांत...त्यांनी काय करावे
इच्छाशक्तीचा अभाव म्हटलं तर आवडणार नसेल तर मग काय म्हणावं?
हा ईच्छाशक्तीचा अभाव सुध्धा असू शकतो किंवा शाळेत इंग्रजीची गोडी लावण्यात शिक्षक कमी पडले असे सुध्धा असू शकते...कारण सगळ्याच शाळांमध्ये इंग्रजी शिकवण्याची क्वालिटी सारखी असू शकत नाही...
मित्रांशी मुद्दाम इंग्रजीतून बोललं संध्याकाळी जरा वेळ तरीही प्रचंड फायदा होतो.
कचकून सहमत
↩ प्रतिसाद: वेल्लाभट

बॅटमॅन
Wed, 04/08/2015 - 19:16 नवीन
अगदी सहमत. इंग्लिश शिकून शेक्सपिअरवर पिएचडी करायला सांगत नैये कुणी तर बेसिक शिकणं अभिप्रेत आहे. इतकेही श्रम घ्यायची तयारी नसेल आणि आपल्या असमर्थतेचं तुणतुणंच वाजवायचं असेल तर त्याला कै अर्थ नाही. अलीकडे अशा रडारडीला भाव मिळायचे दिवस संपलेत ते बरंच आहे. गावाकडचे असा नैतर शहराकडचे, न्यूनगंडाच्या ओझ्यांचा अहंगंड वाहण्याची ही प्रेरणा मिळते कुठून तेच कै कळत नाही. याचा अर्थ मी इंग्लिशचा चाटू पुरस्कर्ता आहे असा कोणी काढू नये. मुद्दा इतकाच आहे की सध्याच्या काळातली बळजोर भाषा जी अख्खे जग वापरते-समजते ती शिकण्यात आळस दाखवला तर स्वतःसाठी संधी कमी होतात. त्याबद्दल व्यवस्थेला श्या घालत बसणे आणि इंग्लिश शिकणे यांपैकी कुठला मार्ग तुलनेने सोपा वाटतो ते पाहणं गरजेचं आहे.
↩ प्रतिसाद: टवाळ कार्टा

संदीप डांगे
Wed, 04/08/2015 - 19:45 नवीन
इंग्रजी शिकणे आणि अरबी शिकणे यात माझ्यामते अरबी जास्त कठीण असेल. पण इंग्रजी येण्याभोवती जो ग्लॅमरवजा गवगवा आहे त्याचं बर्‍याच लोकांना दडपण येतं. त्यामुळे ती शिकायला मन कचरतं. मनोबल कमी पडलं की सगळंच बोंबलतं. इतर विषयांबाबत (गणित, विज्ञान) कुठलाच असा त्रास होतांना दिसत नाही. भाषेपेक्षा हे विषय जास्त कठीण आहेत तरी यात आपली पोरं कुठेच कमी पडत नाहीत. शत्रूकडे भयंकर अस्त्रे आहेत, त्यांना जिंकणे कठीण आहे असा प्रचार सैन्यात झाला की पुढे १००:१ अशा प्रमाणात शत्रु आला तरी हरतात. कारण मनोबल, प्रतिमा. तशीच 'प्रचंड हुशार लोकांची भाषा' म्हणून इंग्रजीचे महत्त्व चुकीच्या पद्धतीने वाढवून आपल्याच लोकांनी 'जिंकण्यास अशक्य' अशी तीची प्रतिमा बनवली आहे. ज्यांना सत्य कळतं ते चटकन सुटतात. तेव्हा इंग्रजीचे दडपून टाकणारे वातावरण हटवले तर खेड्यापाड्यातला लुंग्यासुंग्यासही सुपारी चघळल्यासारखं इंग्रजी बोलता येइल. पण मग उच्च्भृ शाळेत दण्दणीत फिया देऊन फाडफाड इंग्रजी बोलणारे कशाच्या जिवावर मिरवतील?
↩ प्रतिसाद: बॅटमॅन

बॅटमॅन
Wed, 04/08/2015 - 20:04 नवीन
हुच्चभ्रूपणा सर्व काळी सर्व ठिकाणी आढळतो. बाकी इंग्लिश माध्यमाच्या सर्वच शाळांत असे वातावरण असते असे नाही. खेडोपाड्यातले लोकही इंग्रजी नीट शिकले तर हुच्चभ्रू मिरवायला अजून दुसरे काहीतरी शोधून काढतील. तो खेळ अनादिसिद्ध आणि न संपणारा आहे.
↩ प्रतिसाद: संदीप डांगे

संदीप डांगे
Wed, 04/08/2015 - 16:31 नवीन
सगळ्यांना समान शिक्षण हवे असेल तर भारतासारख्या अठरापगड जातींच्या देशात इंग्लिशला पर्याय नाही समान शिक्षण आणि समान भाषेत शिक्षण ह्या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. चीनपासून जापानपर्यंत, जर्मनीपासून स्पेनपर्यंत भाषा किती वेगळ्या असल्या तरी डॉक्टरला डोकेदुखीवर औषध देतांना भाषेचा अडसर येत असावा असे वाटत नाही किंवा रोग्याच्या हृद्याचे ठोके विशिष्ट भाषेतच ऐकू येतात असेही नसावे. शिक्षकांना पायथागोरसचा नियम आपआपल्या भाषेत विद्यार्थ्यांना शिकवायला अडचण येत नसावी. इतिहास भूगोल आपल्याच भाषेतून शिकले तरी मूळ संकल्पनांचा गोंधळ होत नसावा. इथे जातीचा विषय नव्हताच मुळात. भाषेच्या शुद्ध असण्याचा अट्टाहासाचा आहे. केळाच्या सालीपासून प्लास्टीक बनवण्याचा प्रयत्न करणाराला त्या प्रयोगाच्या कौतुकापेक्षा तो केळाला 'क्याळं' म्हणतो म्हणून हिणवलं जाणार असेल तर अशा देशात प्रगतीची स्वप्नं पाहणारांनी सरळ झोपून जावं. काही मूठभर लोकांना (पक्षी: नेहमीप्रमाणे सरकार आणि गळेकाढू विचारवंतांना) मेहनत करायचा कंटाळा येतो म्हणून कोट्यावधी जनतेने पिढ्यान् पिढ्या अनावश्यक मेहनत करावी आणि न्यूनगंडाखाली आयुष्य कंठावे हे बरोबर वाटत नाही. पदव्युत्तर शिक्षणापर्यंत लागणारे सर्व शैक्षणिक साहित्य, कुठल्याही ज्ञानशाखेचे असले तरी ते प्रमाण मराठीत उपलब्ध करावे. त्याचे सोप्या सामान्य भाषेत रुपांतर करावे. ते ज्ञान मुलांना त्यांच्या मातृभाषेतून त्यांच्या रोजच्या जिवनातल्या घटनांचा संदर्भ देऊन प्रदान करावे. हे वाटते तितके सोपे काम नसल्याने टाळल्या जात आहे. पण याचे दुष्परिणाम आपण भोगतो आहोत. अजून भोगणार आहोत. लाखो लोक वैज्ञानिक दृष्टीकोनाचे असतील तर त्यातून काही हजार शास्त्रज्ञ मिळतात. त्या हजारोंमधून मूठभर अलौकीक बुद्धीमत्तेचे मिळतात. मूठभरांमधून कुणी न्यूट्न, आईंन्स्टाईन निपजतो. आपल्याकडे भाषेच्या अडचणींमुळे विज्ञान म्हणजे काहीतरी रॉकेट्सायंस आहे. ते इंग्रजी येणार्‍यांनाच कळते असा भ्रम आहे. त्यामुळे मुळातच मूठभर शास्त्रज्ञ मिळतात. न्यूटन, आईन्स्टाईन तर अप्राप्यच. इंग्रजी ही जागतिक पातळीवर आंतराष्ट्रीय व्यवहारांसाठी आवश्यक आहे हे ठीक आहे पण जागतिक पातळीवर आवश्यक असणारी इंग्रजी गावखेड्याच्या पातळीवरही का आवश्यक ठरते हे कुणी सांगत नाही. प्रत्येकालाच तीची सक्ती करून काय साधते? त्यामुळे इंग्रजीचा अट्टाहास हा ज्ञानभाषेसाठी होणे देशासाठी मारक आहे. ज्या वेगाने प्रगती व्हायला हवी तीला प्रचंड अडथळे आले आहेत. सोबतचः इंग्रजी येत नसणार्‍यांची खिल्ली उडवण्यामागे फक्त भारतीयच असतात असा अनुभव आहे. इंग्रजी बोलता येत नाही म्हणून न्यूनगंड वाटून घेणार्‍यांमधेही भारतीयच असतात असाही अनुभव आहे. बाकीचे लोक मोडके तोडके इंग्रजी येत असेल तर बोलतात व दुसरे त्यांना हसत नाहीत. हे इतके नैसर्गिक असते जसे मला बंगाली येत नाही तर कुणी बंगाली माझी खिल्ले उडवत नाही किंवा कुणाला कन्नड माणसाला मराठी येत नाही म्हणून मी त्याची खिल्ली उडवत नाही. कारण त्याचा आपण हुशारीशी संबंध लावत नाही. जे इंग्रजीच्या बाबतीत आपल्याकडे सर्रास होते.
↩ प्रतिसाद: टवाळ कार्टा

टवाळ कार्टा
Wed, 04/08/2015 - 17:01 नवीन
यातील काही मुद्द्यांबाबत सहमत असलो तरी चर्चा एका विशीष्ठ विशयाकडे जात आहे त्यामुळे माझा पास अवांतर - चीनचा डॉक्टर स्पेनमध्ये जाउ शकत नाही कारण भाषा वेगळी....जे जातात त्यांना इंग्रजी येते अती अवांतर -
इंग्रजी येत नसणार्‍यांची खिल्ली उडवण्यामागे फक्त भारतीयच असतात असा अनुभव आहे
अतिशय सहमत
↩ प्रतिसाद: संदीप डांगे

वेल्लाभट
Wed, 04/08/2015 - 16:14 नवीन
आपल्या संस्कृतीशी नाळ तोडून शिक्षण देणार्‍या कॉन्वेंट्सना माझा कायम विरोध आहे.
तुम्ही विरोधाचं म्हणताय, मराठी बोलला म्हणून एका मुलाला पुण्यात एका कॉन्व्हेंट शाळेत झोडपला शिक्षकाने. काय आणि कसं करायचं यांना? विरोध हा फार सौम्य शब्द झाला. हे जे चालू आहे ना त्याचं गांभीर्य कळंत नाहीये इंग्रजीप्रेमात वेड्या झालेल्या मराठी माणसांना, आणि शासनाला. हे बघा
↩ प्रतिसाद: संदीप डांगे

संदीप डांगे
Wed, 04/08/2015 - 16:42 नवीन
हे जे चालू आहे ना त्याचं गांभीर्य कळंत नाहीये इंग्रजीप्रेमात वेड्या झालेल्या मराठी माणसांना, आणि शासनाला.
सहमत. हे असं करू धजतात कारण खोट्या प्रतिष्ठेसाठी पालक आंधळे झाले आहेत म्हणून. अफूच्या धुंदीसारखी इंग्रजीची धुंदी चढली आहे लोकांना. त्याचे परिणाम बिचारी मुलं भोगतायत.
↩ प्रतिसाद: वेल्लाभट

वेल्लाभट
Wed, 04/08/2015 - 13:49 नवीन
माझा मुळीच गोंधळ झालेला नाही.
मराठी 'भाषा' म्हणून इंग्रजी शाळेत शिकवली जातेच की. प्रश्न मातृभाषेतून शिक्षण घेण्याचा आहे. मग त्या मातृभाषेत पेन भेटलं किंवा दगडं मारली असलं काही असेल तरी विद्यार्थ्यास अर्थाचे आकलन होणे, त्याला विचार करता येऊन तो समर्थपणे मांडता येणे हे जास्त आवश्यक आहे.
हे जरा नीटपणे बघू..... नंबर १. मातृभाषेतून शिक्षणास प्राधान्य, महत्व देण्यास मुळीच हरकत नाही. मी त्याच मताचा आहे. नंबर २. आता आला मुद्दा जी 'मराठी' भाषा शाळेत शिकवली जावी तिचा. तर ती शुद्ध असावी इतकीच अपेक्षा आहे. नेमाड्यांच्या म्हणण्यानुसार हा ब्राह्मणी वर्चस्ववाद आहे. आणि इतर बोलीभाषांनाही महत्व आहे. या आरोपाचा नक्कीच निषेध आहे. तेच मी प्रतिसादात म्हटलं की यात जातीला आणण्याची गरज नाही. नंबर ३. अर्थाचे आकलन होणे महत्वाचे आहे हे जरी मान्य असलं, तरीही ज्या माध्यमातून; म्हणजेच मराठीतून तो अर्थ पोचतो आहे, ते माध्यम उत्तम दर्जाचं असावं, ती भाषा शुद्ध असावी यात काय चुकीचं आहे? तेंव्हा माझ्या मते माझा घोळ झालेला नाही. आणि पेन भेटत नाही :)
↩ प्रतिसाद: संदीप डांगे

संदीप डांगे
Wed, 04/08/2015 - 15:22 नवीन
तुमचे पहिले दोन्ही मुद्दे संपूर्णपणे मान्य आहेत. प्रश्न तिसर्‍याबद्दलच आहे. माध्यम 'उत्तम दर्जा'चे असावे हा जो आग्रह आहे त्यामुळे माध्यम महत्त्वाचे की ज्ञान असा प्रश्न उभा राहतो. 'भाषा शुद्ध असावी' या अपेक्षेत कुठेतरी वर्गसंघर्ष जाणवतो. 'आमची भाषा शुद्ध, तुमची अशुद्ध' असा कलह जाणवतो. जातीचा प्रश्न तर अजिबात येत नाही कारण शुद्ध भाषेचा आग्रह धरणार्‍यांच्या भाषेवरही भौगोलिक भाषावैविध्याचा प्रभाव जाणवतोच. त्यामुळे ज्ञानभाषा शुद्ध असण्यापेक्षा 'प्रमाण' असावी अशी माझी धारणा आहे. बोलीभाषांमधून जे काही ज्ञान संकलीत होईल ते मराठी प्रमाणभाषेत रुपांतरीत करून सर्वांना समान पातळीवर उपलब्ध करून देण्यास मदत होईल. तेच प्रमाणभाषेतलं ज्ञान आपआपल्या बोलीभाषेत पुन्हा रुपांतरीत करून वापरता येइल. गाडगेबाबा हे याचं एक उत्तम उदाहरण आहेत. ते उच्च तत्त्वज्ञान सामान्य बोलीभाषेत, सामान्य लोकांच्या आकलनक्षमतेप्रमाणे मांडून त्यांच्या विचारात बदल घडवत असत. हीच पद्धत इतर वैज्ञानिक, तांत्रिक विषयांसोबत वापरता येइल. पण भाषा 'शुद्ध किंवा विशिष्ट असावी' म्हटले की आधी त्या माध्यमाचा पूर्ण अभ्यास आणि आकलन होण्यातच अर्धा मेंदू थकून जातो. त्यानंतर त्यातून सांगितलेलं ज्ञानाचे आपल्या भाषेत विश्लेषण करून विषयाचे समग्र आकलन होईस्तोवर मेंदूचा पार भुगा होतो. त्यापेक्षा मातृभाषेत थेट विचारविनिमय करता येत असल्याने पूर्ण लक्ष संकल्पना समजून घेण्याकडेच राहील. यास्तव ज्ञानग्रहणाचे माध्यम मातृभाषा असावी, 'शुद्ध भाषा' असू नये असे मत आहे. असो. चला, एक किस्सा सांगतो. मी मूळ विदर्भातला. भाषेवर हिंदीचा प्रभाव. जेजेमधे अगदी सुरवातीच्या १०-१५ दिवसांतली घटना. एका कारकुनाकडून काहीतरी पत्र/पावती घ्यायला गेलो. बोलता बोलता त्याला म्हटले, 'ठीक आहे, जसे असेल तसे देऊन द्या'. तो बहुधा कोकण भागातला पण जन्म मुंबईत गेलेला, पावती हातातच ठेवून मला चिडवत म्हणाला, "अरे, तुला देऊन परत काय देऊ". मला काही समजला नाही त्याचा रोख. तसा तो बोलला, "अरे जरा 'शुद्ध' बोलत जा, 'देऊन द्या' काय?". मग माझी ट्युब पेटली. म्हटले, ""महाशय, जसे तुम्ही मुंबईत शुद्ध भाषेत देऊन टाक, घेऊन टाक म्हणता तशाच शुद्ध भाषेत आम्ही देऊन द्या म्हणतो." असेच भाषेवरून शिक्षकांकडून चिडवल्या गेल्यामुळे आमच्या एका सिनिअरने 'जांगळबुत्ता' ह्या अस्सल वर्‍हाडी शब्दावर आपले जाहिरात कॅम्पेन बनवून ते असाइन्मेंट म्हणून सबमिट केले होते.
↩ प्रतिसाद: वेल्लाभट

वेल्लाभट
Wed, 04/08/2015 - 16:12 नवीन
त्यामुळे ज्ञानभाषा शुद्ध असण्यापेक्षा 'प्रमाण' असावी अशी माझी धारणा आहे
यू सेड इट. मी तेच म्हणतोय. प्रमाण भाषेवर एकमत का होऊ नये हे मला कळत नाही. यात जात-पात, प्रांत, प्रदेश येतच नाहीत; आणि न येवोत. पण मग पुण्याचं मराठी प्रमाण, की विदर्भाचं, की खांदेशचं, की कोकणचं... हे व्हायला लागलं तर मग अंतच नाही या गोष्टीला. A logic can be agreed to. A consensus can be arrived at. Hopefully in an unbiased way and with no pre-conceived notions. असो. हा आपला प्रश्न नव्हे. मराठी कुठली, आणि कशी शिकवावी हे शिक्षण मंत्रालय ठरवणार... तुम्ही आम्ही फक्त मिपावर बोलू शकतो. पण नेमाड्यांप्रमाणे सुरुवातच हे ब्राम्हणी हे कोकणी हे वैदर्भीय अशा जनरलायझेशन्स नी झाली की विषयच संपला मग.
↩ प्रतिसाद: संदीप डांगे

संदीप डांगे
Wed, 04/08/2015 - 17:22 नवीन
म्हणून मी आधीच म्हटलं की भावनेच्या भरात टीनपाट प्रसिद्धी मिळवण्यासाठी हे लोक काहीबाही बरळतात आणि मुद्द्याला नको ते फाटे फुटतात. याच भाषणात त्यांनी समोर शेतकरी आहेत हे पाहून अट्टल राजकारण्यासारखं शहरी नागरिकांवर 'शेतकरी कर' लावावा सारखे मुक्ताफळे उधळली. मला नेमकं नेमाडेंचं प्रोफेशन कळलेलं नाही. ते नक्कीच लेखक आहेत की राजकारणी. हे लोक बोलून जातात, ऐकणार्‍याच्या मनात ठिणगी टाकून. असो. मराठीची स्वत:ची अशी 'प्रमाण' भाषा आहे. ती टिकवलीच पाहिजे. प्रांतांनी आपापले अहंकार बाजूला ठेवले तर ती सगळ्यांना विना-अडथळा समजण्यासारखी आहे. निदान इंग्रजीसारखी डोकेफोड आणि न्यूनगंडाचा प्रादुर्भाव करणारी तरी नक्कीच नाही. तरीसुद्धा बोलीभाषेवरून कुणाचीही हेटाळणी करणे याला तीव्र विरोध आहे. पेन भेटलं काय किंवा दगडं मारली काय, आपल्या नेहमीच्या ऐकण्यातले नसले की वेगळे वाटते पण ते चूक नसते. आपल्यासारखे नाही म्हणून इतरांना हिणवणे हे माणुसकीहीन वर्तन आहे. मला व्यक्तिशः मराठीच्या सगळ्या बोलीभाषा खूप आवडतात. एकाच शब्दाचे वेगवेगळे उच्चार, लय, हेल, एकाच वस्तूला वेगवेगळी नावं, अर्थ, संदर्भ हे सगळं गोड वाटतं. त्यामुळेच मराठी भाषेचा अभिमान वाटतो कारण एवढं वैविध्य आपल्याला मिळालंय. केळी म्हणो वा केळं वा क्याळं, हे शुद्ध ते अशुद्ध अशी लेबलं लावू नये. कारण प्रत्येक शब्दाच्या उच्चाराला काळाचा शाप आहे. बाराशे वर्षाआधी एखादा शब्द कसा उच्चारला जात होता याचा आपल्याकडे कोणताच पुरावा नाही. त्यामुळे आमचाच उच्चार पूर्ण शुद्ध आहे हा निव्वळ अहंकार वाटतो. त्यामुळे ब्राह्मणीवर्चस्व सारखे आरोप करायला नेमाड्यांसारख्यांना कारण मिळतं.
↩ प्रतिसाद: वेल्लाभट

चैतन्य ईन्या
Wed, 04/08/2015 - 17:42 नवीन
तरीसुद्धा बोलीभाषेवरून कुणाचीही हेटाळणी करणे याला तीव्र विरोध आहे.>> ह्याला फार अनुमोदन. नुसते मराठीच काय सगळ्या जगात असेच आहे. अगदी इंज्राजाच्या देशातच इंग्लंड सोडला तर स्कॉटिश आणि वेल्श भाषा पण वेगळ्या आहेत. जसे उत्तरेला जाऊ तशी इंग्लिश बरीच बदलते. फाईलला फील आणि फाईन ला फिन म्हटलेले स्कॉटलंडमध्ये आईकलेले आहे. कोणी हसत नाही. स्कॉटिश लोक बोलायला लागली आणि सवय नसेल तर ३०% संभाषण डोक्यावरून जाते.
↩ प्रतिसाद: संदीप डांगे

वेल्लाभट
Wed, 04/08/2015 - 17:45 नवीन
आता तुम्ही पुन्हा स्पेसिफिकली उल्लेख केलात म्हणून... एक सांगू का? 'पेन भेटलं' ही बोली भाषा म्हणून समर्थली जात असेल तर म्हणजे.... प्लीजच! व्याकरण दृष्ट्या बघा. शब्दकोषात 'भेटणे' या क्रीयापदाचा अर्थ बघा. आणि मग ठरवा. आणि हिणवण्याचा तुम्ही पुनरुच्चार का करत आहात तुम्हालाच माहीत.
केळी म्हणो वा केळं वा क्याळं, हे शुद्ध ते अशुद्ध अशी लेबलं लावू नये.
मग प्रमाण कसं ठरवायचं? आवडतं/नावडतं अशी लेबलं लावून? का काय, म्हणजे व्याकरण दृष्ट्या बघायचं नसेल प्रमाणाकडे तर कसं? असो. यापुढे माझा पास.
↩ प्रतिसाद: संदीप डांगे

आजानुकर्ण
Wed, 04/08/2015 - 17:50 नवीन
शब्दकोषात 'भेटणे' या क्रीयापदाचा अर्थ बघा. आणि मग ठरवा.
शब्दकोषात 'क्रीयापद' हा शब्द क्रियापद असा लिहिला जातो.
↩ प्रतिसाद: वेल्लाभट

संदीप डांगे
Wed, 04/08/2015 - 18:41 नवीन
प्रत्येक बोलीभाषेवर आजूबाजूच्या प्रांतीय भाषेचा प्रभाव आहे. 'भेटलं' हे क्रियापद वर्‍हाडी भाषेत 'मिळणे' याअर्थी वापरलं जातं. त्यावर हिंदीच्या "मिलना" या शब्दाचा उलटसुलट काहीतरी प्रभाव आहे कारण हिंदीत सगळ्या भेटण्या-मिळण्याला एकच 'मिलना' हा शब्द आहे. तसाच वर्‍हाडीत सगळ्या भेटण्या-मिळण्याला एकच 'भेटणे' हा शब्द आहे. जुन्या ऐतिहासिक मराठीतही 'भेटणे' या शब्दास 'मिळणे' हा शब्द वापरलेला आठवतो. जसे अमक्या फौजेने तमक्या फौजेस जाऊन मिळणे. यात मिळणे म्हणजे एकत्र होणे असा आहे. वस्तू मिळणे याअर्थी नाही. जाणकार अधिक योग्यपद्धतीने सांगतील. बोलीभाषा म्हणून काय समर्थलं जावं याचे कायदे 'प्रमाणभाषा आणि तीचा शब्दकोष' बघून ठरवायचे हेही जरा अतिच. हे म्हणजे म्हशीच्या दुधाला गायीच्या दुधाची परिमाणं लावून त्याची पौष्टीकता ठरवण्यासारखं आहे. बोलीभाषा हा एक वाहता प्रवाह आहे. त्याचे आपले सौंदर्य आहे. त्यालाही प्रमाणात बसवायचं तर मग कुठलीच बोलीभाषा नको फक्त प्रमाणभाषाच असावी. स्पेसिफिकली व परत परत उल्लेख करण्याचे कारण हेच आहे की बोलीभाषा आणि प्रमाणभाषा या दोघींचे स्वतंत्र अस्तित्व एकत्रितपणे अजुनही बर्‍याच लोकांना मान्य नाही. त्यातूनच सामान्य जीवनात अनेकांना डीवचणे, अपमान करणे असा अनुभव येतो. म्हणून ही कळकळ. बाकी काही नाही. असो. यावरच एक घरगुती किस्सा: माझी बायको अस्सल मुंबईकर. मी वर्‍हाडी. कधी कधी किचनमधे भांड्यांच्या नावांवरून जाम घोळ होतात. बरेचदा तीला चटकन समजावे म्हणून मुंबईकर-मराठीतला शब्द आठवता आठवता मी ब्लँक होऊन जातो. कारण जन्मापासून ऐकलेला शब्द सुटत नाही, नवीन लवकर आठवत नाही. अचानक कधी 'गळवाभर पाणी दे पटकन' म्हटले की तीची दांडी गुल होते. तीने 'लोटीत आहे ते पाणी घे' म्हटले की माझी दांडी गुल. एकदा तर 'ते' घड्याळ का 'ती' घड्याळ यावरून जबरा खडाजंगी झाली होती. थोडक्यात काय तर आपले भाषेचे संस्कार फार रुतलेले असतात. वेगळं काही आलं की धडपडायला होतं.
↩ प्रतिसाद: वेल्लाभट

श्रीरंग_जोशी
Tue, 04/07/2015 - 19:43 नवीन
मराठीच्या भविष्याविषयी आत्यंतिक काळजी व्यक्त करणार्‍या सर्वांना एकदा विचारले पाहिजे की तुम्ही मराठी आंतरजाल पाहिले आहे का? माझा असा अंदाज आहे की मराठी आंतरजालाची वाचकसंख्या किमान अर्धा कोटी तरी असावी. यात मराठी संस्थळे, वृत्तपत्रांच्या जालिय आवृत्त्या, ब्लॉग्ज व समाजमाध्यमांतून उपलब्ध असणारे मराठी लेखन इत्यादी. त्यावर लेखन करणार्‍यांची संख्या किमान पंधरा वीस हजार तरी असावी. अन दिवसेंदिवस हे आकडे वाढतच आहेत असे निरिक्षण आहे. हे सर्व जाणून घेऊनही कुणाला मराठीच्या भविष्याची आत्यंतिक काळजी वाटत असेल तर ती गंभीर बाब असेल.
↩ प्रतिसाद: आयुर्हित

असंका
Wed, 04/08/2015 - 15:38 नवीन
मराठीच्या भविष्याची आत्यंतिक काळजी
ज्यावेळी एखाद्या भाषिक व्यक्तीसमुहातील बहुसंख्य व्यक्तींचे असे मत होउ लागते की दुसर्‍या एखाद्या भाषेचा वापर केल्याने आपल्या आर्थिक, सांस्कृतिक, सामाजिक प्रगतीची शक्यता जास्त आहे, तेव्हा त्या व्यक्तीसमुहातील मुळ भाषेचा अंत समीप आला आहे असे समजतात- अशा अर्थाचं मी काहीतरी कुठेतरी वाचलंय. मला ते पटलं. आजकाल अगदी अल्प उत्पन्न गटातील व्यक्तीही इंग्रजी शाळेत आपल्या पाल्याला घालायला धडपडत असतात. आमच्या सोसायटीत देखरेखीसाठी असलेली बाई आम्हाला विचारून गेली की तुमची मुलगी ज्या शाळेत जाते तिथे जागा शिल्लक आहेत का? आहेत म्हणून सांगितल्यावर पुढे म्हणाली की शाळा इंग्रजीच आहे ना!! बायकोने सांगितले की इंग्रजी वर्ग पण आहेत, तेव्हा चेहरा विचित्र करून म्हणाली की मग तुमची मुलगी इंग्रजी माध्यमाच्या वर्गात जात नाही का!! ( तिला इंग्रजी माध्यम हवे असावेच, कारण ती काय मराठी नव्हती. पण त्यात आमचा कशाला उद्धार!!) माझा एक क्लायंट तर माझी मुलगी मराठी माध्यमात जाणार म्हणल्यावर कळवळला होता की अहो काळजी करू नका, माझ्या सगळीकडे ओळखी आहेत, म्हणताल त्या शाळेत अ‍ॅडमिशन होइल!! जसं की आम्च्या लेकीला इंग्रजीवाले नाकारतच होते आणि अत्यंत नाइलाजाने मी तिला मराठी शाळेत घालत होतो... माझ्या ओळखीच्या आणि नात्यातल्या फारच थोड्यांची मुलं मराठी शाळेत जातायत (स्व-संपादित). हे किती दिवस चालु शकेल? आमच्या वेळच्या पैकी फक्त १० टक्के मुलांची मुलं मराठी माध्यमात जातायत. समजा हे प्रमाण इथे स्थिर राहिले तरी लवकरच अशी वेळ येइल की मराठी माध्यमाच्या शाळाच बंद पडतील...कितीही इच्छा असली तरी शाळा चालु तर हवी तिथे कुणी जायला... तेव्हा मराठीच्या भविष्याची काळजी अगदीच अनाठायी नाही. आंतरजालावर मराठीत गप्पा मारता येणे ही एक नक्कीच आशादायी घटना असेल. पण पुरेशी आहे असे वाटत नाही.

संदीप डांगे
Wed, 04/08/2015 - 15:49 नवीन
जेव्हा मी मुलाला मराठी शाळेत घातलंय असं कुणाला सांगतो तेव्हा ऐकणार्‍याच्या चेहर्‍यावरचे भाव असे असतात की जणू, 'अरेरे, काय अधोगती करून घेतली आहे बिचार्‍याने, कसे कळत नाही यांना?' वैगेरे वैगेरे. इतक्या काळजीने ही लोकं बोलतात की जणू आता इंग्रजीत न शिकणार्‍यांना जगण्याचा हक्क मिळणार नाही. आणि मी, परवडत नाही तरी इंग्रजीच्या अट्टाहासाने घराचे बजेट बिघडवून घेणार्‍यांना हसतो. याच अट्टाहासावर आधारीत क्राईम पेट्रोलमधे एक एपिसोड पाहिला होता.
↩ प्रतिसाद: असंका

संदीप डांगे
Wed, 04/08/2015 - 17:28 नवीन
श्रीमंत घरची मुले श्रीमंत इंग्रजी शाळेत जातात म्हणून माझीही मुले तीथेच शिकतील असा एक गरीब घरातली बाई निर्णय घेते. नवर्‍याची कमाई इतकी नसल्याने त्यावर प्रचंड दबाव आणते. घरातले सगळे वातावरण बिघडते. पण पैसे जमू शकत नसल्याने प्रवेश हुकतो आणि ती आत्महत्या करते असा काहीसा शेवट आहे. नेमकं आठवत नाही आता. पण पिळवटून टाकणारा प्रसंग होता. अशी मरमर करणारी कुटूंबं प्रत्यक्ष बघितली आहेत. त्यांच्यावर हसावे का रडावे तेच कळत नाही.
↩ प्रतिसाद: असंका

नमकिन
Mon, 05/25/2015 - 21:58 नवीन
नैसर्गिक बाबाींमध्ये लुडबुड करण्याची मानवाची खोड जुनिच, मुल ज्या घरी जन्मले, ज्या राज्य /देश (परिसरात) आनंदाने वाढते तिच मुलाची भाषा ठरते. मुख्य म्हणजे लहान बालकांचा मेंदू आजूबाजुचे आवाज टिपून त्यातुन स्वयं स्वर/नाद ऊच्चार करते, म्हणजे शिकणे हि बाळाची नैसर्गिक प्रक्रिया आहे, आणि बाळ ते लक्षपूर्वक आत्मसात करते. जन्म ते शाळा प्रवेश ४ वर्ष मुल जे काही त्याच्या मातृभाषेत अथवा परिसर भाषेत शिकते तिच जर शालेय शिक्षणाची भाषा उपलब्ध असल्यास परमभाग्य, अन्यथा कोमल बाल मन नवीन अनोळखी भाषा ज्यातुन त्याला शिकवणार आहेत (फरक लक्षात घ्या शिकणे नाहीं) दडपणाखाली येते. मराठी शाळा अस्तित्वात असतांना आपली मुले आपण जन्माला घातली (मुद्दाम घातलीत, आपोआप झालेली नाहीं)तर ते आपलेहीं परमभाग्यच, नाहीं तर बसावे लागले असते पोर्तुगीज, डच, फ्रेंच, ऊर्दु, फारसी भाषा शिकत, तर असे जे अनायास मिळते त्याची किंमत नसते हा मूळ मानवी स्वभाव. पुढे पर्यावरण बदल घडले ते मानवाचे निसर्गावर आक्रमण झाले, ज्याला आपण प्रगती म्हणतो तिच्या व्यक्ति सापेक्षता सहित विभिन्न रूपांत उपयोगी वाटुन होणारे परिणाम नजरेआड करतो तेव्हा खरंच प्रश्न पडतो की सर्वसमावेशक विकास घडविताना अभिप्रेत असलेल्या परिणामाहून भयंकर, निरंतर टिकणारे दुष्परिणाम जाणिव करुन देतात की मानवा तुझे काहितरी चुक्याच. यालाच अनुसरुण असे म्णावे वाटते की सध्या उपलब्ध मराठी माध्यमात आपण जाणुनबुजुन जन्माला घातलेल्या मुलांना त्यांच्या कलाने ऊमलु देणे, व आपल्या उच्च भाषिक संस्करांने बहरु द्यावे, त्यातच बालकांचा आनंद आहे. आपल्या सुप्त, अतृप्त, अवाजवी, ईर्ष्यालु मागण्या पूर्ण करने हा हेतु ठेवून आपण संतति निर्माण केली का? याचा एकदा मनाशी पडताळा केला, आपल्या आकांक्षी मनाचा धांडोळा घेतला व तरीही असे प्रश्न उपस्थित झालेच तर नैसर्गिक तत्व पालन करावे. राग, लोभ, काम, क्रोध, मत्सर,ईर्ष्या या षड़रिपूंना आपल्या निर्णय प्रक्रियेत प्रभाव पाडू देऊ नये. माध्यम कुठलेही असले तरी काही फरक पडत नाहीं असा युक्तीवाद ऐकला की मला त्या इवल्या जीवाला दावणीला बांधल्याचे चित्र दिसते, मुलांना लहान वयातंच सवय लागली तर पुढे त्रास होत नाहीं, लहान वयात मुले सर्व शिकतात मग जुंपा त्याला- खोंडाला पण शेतकरी वयात आल्यावरंच जुंपतो पण आजचे आधुनिक सर्वज्ञानी पालक हे आपला मालकी हक्क गाजवताना मूलभूत मानवाधिकार मात्र पायदळी तुडवतायत. मुख्य भूमिका एकच मुले शिकतात ती मनस्वी असतात पण आपल्याला ती यशस्वी हवी असतात. असंख्य प्रतिक्रिया असे व्यक्त करतात की मुले शाळेत (इंग्लिश) गेली (शिकली नव्हे) की भावी आयुष्यात हमखास यशाची किल्ली त्याला आपण देतोय व फार मोठे उपकार करतोय (ऐपत असता/नसता दर्जेदार? शिक्षणाची सोय केली व आता उच्च पगाराची नौकरीपेशा जागा पटकावुन पालकांच्या दूरदर्शी पणाची फलश्रुती. याच कारणासाठी जन्मदाता झालो का? आता जुने ते सारे सोने होते आणि आजचे सारे पितळे बंधु. सरकारी ते भिकारी अन् खाजगी ते ताजगी. ज्याची किंमत फार ते भारी, ठरवुन शिक्षक होणारे किती अन् ठरवुन आपल्या पाल्याचे शैक्षणिक ध्येय शिक्षकी पेशा ठेवणारे किती? आॅ!! हे व काय? एकूण काय तर पैसा फेका जबाबदारी शून्य, जर जबाबदारी आहे/असेल तर मग आपले २५-३० वयोमान ज्ञान (फक्त इंग्लिश भाषा बोलणे इतपत) स्वतः निभावू की साशंकता तर मग कशाला हवे इतर माध्यम? उत्तर आहे- सगळे तेच करतायत, सामाजिक दबाव, घरुन भूणभूण, नातेवाईकांची टोचणी, सामाजिक स्तर/प्रतिष्ठा इ. इ. मग या सर्वापासून सुटकेचा सोपा मार्ग - घाला महागड्या /विदेशी छापाच्या शाळेत आपल्या अजाण, कोवळ्या पाडसांना, निसर्ग मानवाला लाखो वर्षों पासून जे संचित पुरवतोय ते सर्व सोडुन आजचा मुर्ख मानव लागलाय कचकड्या च्या मागे.