महिला वरिष्ठ पदी असेल तर काय वाटत ?

you have opened pandora's box !

थोडं एकांगी वाटतंय. इतरांच्या प्रतिक्रियांची वाट पहातो.

महिला वरिष्ठ पदावर असण्याचा अनुभव नाही पण एच.आर. मधल्या आणि अ‍ॅन्युअल गोल सेटींग, गोल अ‍ॅसेसमेंट आणि इन्क्रिमेंट निगोशिएशन्स वगैरे करणार्‍या बी.ए. आर्ट्स/ एम.बी.ए. एच.आर. असणार्‍या मुलींचे दोन वेळा अतिशय वाईट अनुभव आलेत.

१. अनुभव क्रमांक एकः माझा कार्यानुभव जेमतेम १ वर्ष ३ महिने वगैरे असतानाची ही घटना आहे. आमच्या इकडे काही सायकल टाईम रिडक्शनचे प्रोजेक्ट्स चालु होते. अश्या प्रोजेक्ट्ससाठी प्रोसेस टाईम, प्रोसेस पॅरामीटर, टुलिंग डेटा वगैरेचा सखोल अभ्यास लागतो. काही आठवड्यांचा तरी डेटा लागतो. ह्या बैची अपेक्षा अशी की हा प्रोजेक्ट परफॉर्मन्स अ‍ॅसेसमेंटच्या आत पुर्ण व्हायला हवा. माझ्या सिनिअर इंजिनिअरवर सुद्धा तिनी दबाव आणायला सुरुवात केली. त्या एका विशिष्ट इन्क्रिमेंटच्या वेळेला फक्त ८०० रुपये पगारवाढ मला आणि ३२००~३५०० पगारवाढ त्या सिनिअर इंजिनिअरला दिली. आमची सटकली. सरळ कॉर्पोरेट ऑफिसवाल्या एच.आर. मॅनेजरकडे प्रकरण घेउन गेलो. तिथे बोलवुन त्या पोरीची यथेच्च अक्कल काढली. टेक्निकल गोष्टींमधे नाक खुपसु नको म्हणुन सुनावुन झालं. तेव्हापासुन मात्र कंपनीमधे इंजिनिअर ग्रॅज्युएट आणि एम.बी.ए. एच.आर. पार्श्वभुमीच्या लोकांना गोल सेटींग वगैरे कामाला लावलं जायला लागलं. पगारवाढ मात्र अपे़क्षित मिळाली नाही तेव्हा.

दुसरी घटना संपुर्ण इथे लिहु शकतं नाही. पण एवढं मात्र सांगीन. फक्त अधिकार हातामधे एकवटलेल्या आणि कंपनी पॉलिसित बसतं नाही ह्या एका वापरुन वापरुन गुळगुळीत झालेल्या वाक्याचा वापर करुन एका सिनिअर अधिकार्‍यानी केलेल्या डेटा चोरीचा आणि त्याच्याशी अफेअर असणार्‍या एच.आर. पोरीचा मात्र भयानक त्रास झाला होता. नोकरी रहाते का जाते अश्या तणावाखाली २ आठवडे काढलेत. :(

मी ही आयटीत काम करतो. तुम्हाला आलेले अनुभव दुर्दैवी आहेत. माझ्या सुदैवाने मला खुपच चांगला अनुभव आला. आठ वर्षांपूर्वी मी एका नामांकीत कंपनीत संगणक अभियंता म्हणून रुजू झालो. त्याआधी मला छोटया कंपन्यांमधला जवळपास दिड वर्षांचा अनुभव होता.

पुढची चार वर्ष त्या कंपनीत मी त्याच मॅनेजरला रीपोर्ट करत होतो. तिने अक्षरशः माझी व्यावसायिक कारकिर्द घडवली. खेडयातून आलेल्या एका लाजाळूचे घर असणार्‍या मुलाला तिने कधी समजावून सांगत तर कधी अक्षरशः ओरडत एक competent software engineer बनवलं. त्याबद्दल मी माझ्या त्या मॅनेजरचा आयुष्यभर ऋणी असेन.

खुप पूर्वी मी माझ्या ब्लॉगवर त्याबद्दल एक पोस्ट टाकली होती.

त्या ब्लॉग पोस्टमधूनः

...सहज म्हणून कधी मागे वळून पाहतो. उलटून गेलेल्या भुतकाळाच्या पानांवर खुप काही दिसतं. तीन वर्षांपूर्वी जेव्हा ही कंपनी जॉईन केली तेव्हा मी एक गोंधळलेला, आत्मविश्वास नसलेला मुलगा होतो. आज कंपनीचा यू एस रीटर्न्ड सिनियर सॉफ्टवेअर ईंजिनीयर आहे. तेव्हा डोळ्यांत स्वप्नं होती पण त्या स्वप्नांना दिशा नव्हती. कारण दिशा देऊ शकेल असं आजूबाजूला कुणीच नव्हतं. ती पोकळी वैशालीने भरून काढली. कधी रागावत तर कधी समजावून सांगत तिने मनामध्ये आत्मविश्वास भरला, स्वप्नांना दिशा दिली. तिचं हे देणं मी कधीच चुकतं करू शकणार नाही...

तुम्हाला आलेले अनुभव वाचुन वाईट वाटलं.. पण त्यातुन निष्पन्न काहीच होत नाही.. मलाही वरच्या उदाहरणांप्रमाणे अक्षरशः ३ किस्से माहित आहे जिथे असाच त्रास पुरुष देत आहेत/होते. पण मला अनेक असेही पुरुष वरिष्ठ माहित आहेत ज्यांनी वर सतिश गावडे म्हणत आहेत त्याप्रमाणे कारकिर्द घडवली आहे.
मी स्वतः कधी अजुन महिला मॅनेजरला रिपोर्ट केलेले नाही पण ज्या महिला अधिकार्‍यांशी कामानिमित्त संबंध येतो त्यांचा तरी अनुभव चांगलाच आहे.

हे जर एखाद्याचे "अनुभव" असतील तर ते एकांगी आहेत असं दुसर्‍या कुणीतरी म्हणणं हे वरवरचं मत दिल्यासारखं वाटतं. आणि अर्थात, वेगवेगळ्या व्यक्तींचे वेगवेगळे अनुभव असू शकतात.
परंतु, त्याचबरोबर, इथे हे पुढील मुद्दे उपस्थित केले जाऊ शकतात:
१. माझीही शॅम्पेन यांचे पुरुष वरीष्ठ असतानाचे अनुभव वेगळे आहेत का? असल्यास, त्यांनी ते का मांडले नाहीत (थोडक्यात, त्यांनी ते सोयिस्करपणे वगळले का?)
२. त्यांना पुरुष वरीष्ठांचे या प्रकारचे वर्तन समजले नाही का (ते तसे वर्तन जाणण्यात कमी पडले का?)

रच्याक्ने, माझा स्वतःचा स्री वरीष्ठांबद्द्लचा आजवरचा अनुभव समाधानकारक आहे.

एकदोन व्यक्तींचे बरेवाईट अनुभव आले की त्या व्यक्तीच्या वयाच्या, लिंगाच्या, राज्याच्या, वर्गाच्या, इत्यादी इत्यादीच्या सर्व व्यक्ती तशाच असतात असा चष्मा लावायची फ्याशनच आलीय...

तुम्हाला असे अनुभव आले त्याचे वाईट वाटते. टेक्निकल व एच आर ब्याग्राऊंडमुळे मीही एकेकाळी या क्षेत्रात काम करण्याचा प्रयत्न केला होता. अत्यंत बिनडोक एच आर व अत्यंत हुशार एच आर अशा दोन्ही प्रकारातील महिला पहायला मिळाल्या.
माझ्या नवर्याच्या म्यानेजर बाई त्यांच्या विषयात पारंगत तर होत्याच पण अवघड प्रसंगी आमच्या दोघांच्याही सल्लागार होत्या. नवर्‍याचा पुरुष म्यानेजरही काही बाबतीत चांगला मार्गदर्शक ठरला होता.
स्त्री, पुरुष व त्यावरून बीनडोकपणा, कंट्रोलींग बिहेवियर , मायक्रो म्यानेजमेंट यावरून मते बनवणे मान्य नसले तरी १०० टक्के अमान्याही करत नाहीये. आपल्याला क्ष व्यक्तीचा आलेला वाईट अनुभव व दुसर्या व्यक्तीला क्ष व्यक्तीचा आलेला अनुभव वेगळा असू शकतो. मात्र अमुक एका मनुकष्याचा/ स्त्री चा फक्त वैतागाचा अनुभवही सगळ्यांना आलेला असू शकतो.
त्या स्त्री, पुरुषाची कामाची प्रेशर्स, वैयक्तिक अडचणी, त्याच्या म्यानेजराने लावलेला कामाचा दट्ट्या, स्त्री असल्याने तिचे वेगळे , पुरुष असल्याने त्याचे वेगळे प्रश्न असू शकतात व त्यांच्या वाईट वेळेचे आपण बळी असू शकतो. उदाहरणच विचारायचं झालं तर मिपाच्या जुन्या संपादक मंडळाला विचारा. सदस्यांच्या वैयक्तिक समस्यांमुळे कितीतारीवेळा उगीच त्यांच्या रागाचे बळी बनावे लागलेले असते व ते सिद्ध करता येत नसते, त्रास मात्र होत असतो.

कुठल्याही क्षेत्रात दहा प्रकारचे लोक असतात, किंवा शेकडो प्रकारचे म्हणा… लिंग, जात, वय, भाषा, धर्म, शिक्षण, आर्थिक स्थिती यातून कुठल्याही प्रकारचे विशिष्ट लोक बघितले नाहीत. आयटीमधेच काम करताना सुमारे १५०० लोक ३ मजल्यावर काम करताना पहिले आहेत. एक छोटा भारतच तिथे नांदत होता असे म्हणू शकतो. लागेबांधे असलेले, प्रचंड मेहनती असलेले, निव्वळ वेळकाढूपणा करून पगार खाणारे वरिष्ठ, कुशाग्र बुद्धीचे, इत्यादी माणसांचे (स्त्री-पुरुष दोन्ही) शेकडो प्रकार पाहिले आणि अनुभवले. त्यामुळे कुठल्याही प्रकारे सरसकटीकरण कधीच पटत नाही.

धागाकर्त्याने मांडलेले वैयक्तिक अनुभव असतील त्यामुळे त्यात सत्य असेलच पण म्हणून स्त्री किंवा पुरुषांना कुठल्याही पूर्वग्रहदुषित दृष्टीकोनातून बघू नये. कॉफी मशीनजवळच्या फुटकळ गप्पा काही नकारात्मक लोक करत असतात. त्यांच्यात हा दृष्टीकोन बघितलेला आहे.

शॅम्पेन भाय मॅनेजरकडे नुसता मॅनेजर म्हणुन पहा. स्त्री पुरुष देश जात अन धर्म सोडून माणस नुसती माणस असतात हे लक्षात घ्या. तुम्ही वर सांगितलेल्या उदाहरणातली व्यक्ती बेसीकली मॅनीप्युलेटींग आहे. स्पिकरफोनवर ती ज्या पद्धतिने एकसारख नवरा मुलाला मॉनिटर करते यातच समजून घ्या की ऑफीसच काय पण घरीसुद्धा अश्या व्यक्ती नुसत्या उत्पात घडवत असतात. सगळ्या गोष्टी फक्त आणि फक्त यांच्याच मनासारख्या व्हायच्या असतात. मी तर अक्षरशः असल्या व्यक्तीमुळे सनसेट पॉईंट्लाच सनसेट बघायचा म्हणुन चक्क गुडुप अंधारात पोहोचलेय. मस्तवाल असतात असले लोक, पण तोंड इतक घाण असत की बोलायला होत नाही असल्यांच्या बरोबर.
मी फक्त इतकच सुचवेन की चष्मा नका चढवु लगेच. ही व्यक्ती अशी आहे अस ठरवा. नाहीतर काय होतं तुमच्या बनवलेल्या बायस मध्ये तुम्हीच कैद होता.

तसं विशेष वेगळं वाटत नाही पण, anticipation चा त्रास होतो फार. समोरचा असंच बोलेल असं स्वत:च imagine करून आधीच react होतात.
यांनी थोडं ऐकूनही घेतलं पाहिजे असं वाटत,कारण बऱ्याचदा 'नाही.....नाही .....नाही....ते तसच असलं पाहिजे' हा attitude तापदायक वाटतो. आणि कालची आपलीच suggestions यांना उद्या चुकीची वाटतात अन ती आपलीच आहेत हे हि विसरायला होतं. (अनेक कारणांमुळे यांना private life आहे कि नाही असा प्रश्न पडायचा)ही एक category.

दुसरा एका बाईचा अनुभव असा की वरिष्ठ होती, वरील गोष्टी कमी प्रमाणात होत्या,पण कामाच्या बाबतीत प्रचंड focused. काम करायला मजा यायची. एक घाव दोन तुकडे. अन घरून फोन वगैरे आला तर माफक बोलणार, मुद्दा संपवून पुन्हा कामाकडे.पण आपण फोन केला कामाच्या वेळेव्यतिरिक्त तर १८ मिस्ड call नंतरही फोन नाही उचलणार. ही दुसरी category.

महिला बॉसचा विषय पाहून अ फ्यू गूड मेन सिनेमातला जॅक निकल्सनचा एक प्रसंग आठवला .

धागाकर्त्याने दिलेली तिन्ही उदाहरणे पुरुष वरिष्ठांना पण लागू होउ शकते. निव्वळ छळवाद पुरुष वरिष्ठ बघितले आहेत (माझ्या वाट्याला नाही आले. पण ते इतरांचे बॉस होतेच / आहेतच). ऑफिसातील हाताखालील महिलांवरुन अश्लील विनोद करणारे पुरुष देखील बघितले आहेत. दुर्दैवाने असे लोक कधीच पुरावा मागे ठेवत नाहित. नाहितर तक्रार पण केली असती. असो. तो एक वेगळाच विषय आहे.

बाकी असे वाटते की कधीकधी महिलांचा अक्रस्ताळेपणा हा थोडास इनसिक्युरिटीमधुन येतो. शिवाय हाताखालचे पुरुष "तिला काय कळते" या भावनेतुन कधीकधी तिच्या सूचनांकडे दुर्लक्ष करतात, अथॉरिटी डावलतात, तिच्य वरचढ होण्याचा प्रयत्न करतात. हे सगळे टाळण्यासाठी कधीकधी महिला जास्त डॉमिनेट करायचा प्रयत्न करत असाव्यात,

विविध प्रशासकिय कामे करुन घेताना,अगदी महसुल,शिक्षण अथवा पोलिस खात असु द्यात्,महिला अधिकारी काम चटकन समजुन घेतात्,व विना विलंब करतात्,किंवा सौजन्यही महिला अधिकारी जास्तच दाखवत्,उलट पुरुष अधिकारी असेल फुकटचा माज दाखवत असतो असेच आतापर्यंत जाणवले आहे.सगळ्यात महत्वाचे तुलनात्मक कमी लाचखावु असतात.जर काम सरळ होत नसेल किंवा अगदीच नियमाच्या बाहेर जावुन करायचे असेल आणी आपला वैयक्तिक फायदा असेल तरच महिला अधिकार्‍याला लाच मागताना पाहिले आहे,मला तरी आजपर्यंत कुठल्याही महिला अधिकार्‍याला कधीही लाच द्यावी लागली नाही.याच्या अगदी उलट पुरुष अधिकारी जमात साले वखवखलेल्या कुत्र्यापेक्षाही वाइट अवस्था असते यांची.

हातात ताकद आली की ती कशी वापरावी याबद्दल प्रत्येक व्यक्ती आपापलं गाठोडं आणि आपापली विचारधारा घेऊन येते. पॉवर सामायिक आहे. तिचा चांगला अथवा वाईट उपयोग सामायिक आहे. स्त्री वा पुरुष याने फरक पडत नाही.

संघर्ष करुन अत्यंत उच्च अधिकारपदावर पोचलेल्या मिळालेल्या स्त्रिया तश्याच प्रकारे आलेल्या पुरुष काउंटरपार्टपेक्षा जरा जास्त कडक वागणूक ठेवतात असं पाहिलं आहे. कदाचित अधिकच्या संघर्षातून आणि जबाबदारीचा जास्त (कदाचित स्युडो) जाणिवेतून हा स्ट्रिक्टनेस येत असावा, पण त्यात वाईट किंवा नुकसानकारक काही जाणवलं नाही. कंपनीसाठी ते उत्तमच. माझी स्वतःची कंपनी असती तर मी आवर्जून सर्वोच्च पदी स्त्रीची नेमणूक केली असती.

आणि पद, पॉवर मिळाली म्हणून गैरफायदा घेणारे पुरुष आणि स्त्रिया, दोन्ही पाहिले आहेतच.

ते 'सेक्शुअल हॅरासमेंट इज अबाउट पॉवर' वगैरे कल्पना कालबाह्य झाल्यात का आता? कारण वरती लेखात, 'ज्युनिअर' वर सेक्शुअल हॅरासमेंट केस केल्याचा उल्लेख आहे ...

पदाचा गैर वापर करणारे पुरुष व महिला दोघेही पाहण्यात आले आहेत. पण महिलांचा विषय आहे तर माझे २ पैसे …
१ आणि २ . मी दोन वेगळ्या वेगळ्या कंपन्यांमध्ये असताना, अकाऊण्ट म्यानेजर पदी महिला होत्या. दोघीही अत्यंत कार्यक्षम आणि बघताक्षणी रिस्पेक्ट वाटेल अशा होत्या. आणि दोघींच्याही अखत्यारीत त्यांची अकाऊण्टस चांगलीच विस्तारली होती. त्यांच्या पोझिशनला शोभेलसा दोघींचाही व्यवहार होता. त्यांचं महिला असणं कुठेही आड आलेलं पाहण्यात नाही.

३. एक स्त्री माझी प्रोजेक्ट म्यानेजर होती. हापिसच्या वेळात इतरांना कामे लावून ब्युटी पार्लरला जाणे, किंवा मर्जीतल्या मुलीसोबत शॉपिंगला जाणे असं खूप वेळा करायची. कोणी तक्रार करायचे नाही म्हणून तिचं फावलं होतं. पण त्यानंतर एकदम स्ट्रीक्ट अकाऊण्ट म्यानेजर आला. आणि तिची २ आठवड्यात कंपनी मधूनच हकालपट्टी झाली.

फायर पासुन ते इथपर्यंत एकंदरीत मी जबरा लकी आहे असे म्हणायला हवे!!! कारण आमच्या धंद्यात् ओन्ली मेल कैंडिडेट्स बिलो २७ इयर्स ऑफ़ ऐज हे आधीच सांगतात!!!वरतुन बॉंड भरुन घेतात सो न स्त्री मेनेजर वगैरे चा फंडा न फायर वगैरे काही :D

बॉस कोणीही असो... पण निदान तो / ती माणुस असावा !
चांगले / वाईट २न्ही अनुभव घेतले आहेत...

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- दिल जिगर नझर क्या है... { Dil Ka Kya Kasoor }

रटाळ विषय...रटाळ प्रतिसाद.. *dash1*

स्त्री वरिष्ठ असते तेव्हा हाताखालच्या पुरुष सबाऑर्डिनेट्सचा इगो सदैव फणा काढण्याच्या तयारीतच असतो अन यामुळेच त्यांच्याकडून कामकाज करून घेणे तिच्यासाठी जिकिरीचे असते. पुरुष बाॅसने पाणउतारा केला तरी पुरुष कर्मचारी ते दोनतीन दिवसात विसरून जातो पण त्याचठिकाणी स्त्री असेल तर आयुष्यभर विसरत नाही. पुरुष काय किंवा स्त्री काय, जबाबदारी ही खडतरच. पण स्त्रीने शिकवणे, चूक दाखवणे हे कोणत्याही पुरुषाला अंमळ कडूच लागते. अशावेळी सरळपणी काम करून घ्यायचे तर इगोच्या फण्याला गुंगीतच ठेवलेले बरे असा अनुभव आहे.
बाकी, स्त्रीच्या हाताखाली काम करण्याचा अनुभव माझ्या सबाॅर्डिनेट्सना एकदा विचारला पाहिजे खरंच +)

प्रत्येकाचे अनुभव वैयक्तिक असतात. त्यामुळे त्यावर भाष्य करणे अयोग्य. अनेकदा पुरुष सहकारी देखिल कुठलीही मदत करत नाहीत किंवा घरची कामें करतात... विशेषतः सरकारी ऑफिसमधील असा माझा अनुभव आहे.

असं सरसकटीकरण योग्य आहे की नाही हा एक मुद्दा.

परंतु माझा संबंध आजवर ज्या महिला वरिष्ठाशी आला आहे, तिच्याबद्दल मला अतिशय चांगला अअनुभव आहे.

आमची सध्या ची ऑनसाइट कोवोर्डिनेटर कडून त्रास होतो. तिला कुठली क्लाइंट मीटिंग जॉइन करायची असली तर रात्री २-३ वाजता फोन करून कुठले ही अजेंडा न देता मीटिंग जॉइन करायला लावते. आणि अश्या वेळेस क्लाइंट समोर पोपट होतो .
एक दोन दा तिला सांगून बघितल तर म्हणते -ही टेक्नालजी माझ्या स्कोप मधे बसत नाही तुलाच काय ते बघाव लागेल. मॅनेजर ला म्हणून पाहिल तर त्याने चक्क सांगितल कि ऑनसाइट ला जाताना तिन हे काम शिकेन म्हणून कमिट केल होत आणि आता तिला ह्या नव्या टेक्नालजी वर काम करणे जमत नाही कारण तो तिचा बॅकग्राउंड नाही आणि तो ह्या वर काही तोडगा काढू शकत नाही वर मला म्हणाला तिला सपोर्ट करायला.

ती टेक्नालजी त्यावेळेस नवीन होती सहजा सहजी त्यावर काम करणारे लोक मिळत नव्हते . ऑनसाइट ला ही दुसर्या प्रॉजेक्ट वर जाणार होती पण तो प्रोजेक्टच गेला. हिन रडा-रड केली हिला चान्स देण्यात आल , सुरवातीचे थोडे दिवस हिला काम नव्हत, पण टीम मधे नवे लोक आले आणि हिन ऑफशोर कडून काम करवून घेण सुरू केल. बाई साहेबानची आता वर्ष भर तरी येण्या ची चिन्ह दिसत नाहीत असोत , आमचा स्लॉट वाया गेला ह्याच वाईट वाटत.

महिला वरिष्ठ पदी असेल तर काय वाटत ?

हापिस सुध्दा घर असल्यासारख वाटत.

(घरी आणि हापिसात कनिष्ठ पदावर काम करणारा) पैजारबुवा,