वरून दट्ट्या बसला की.... !

काही काळा पुर्वी कोणी कुठल्याही बँकेच्या दारात मला बचत खाते उघडायचे आहे, पण पैसे न भरता असे म्हटले असते तर त्याला दरवाना करवी हात धरून बाहेरचा रस्ता दाखवला गेला असता. आता असे काय झाले की ‘जन धन’ योजनेखाली अशी खाती उघडायची त्वरा सर्व बँकांना झाली व लगेच पहिल्या दिवसापासून कोट्यावधी खाती उघडली गेली देखील हा चमत्कार झाला कसा? वरून दट्ट्या बसला म्हणून!! असाच एक चमत्कार माझ्या नोकरीच्या काळात झाला.... त्याचे झाले असे की, हवाईदलाचे वेगळे ग्रुप इन्शुरन्स सुरू झाले होते. सुरवातीला ऐच्छिक नंतर कंपलसरी झाले. दरमहाच्या पगारातून ऱँकप्रमाणे ठराविक रक्कम कापून उरलेली रक्कम हाती येऊ लागली. अपघातात गेलेल्यांच्या नातेवाईकांना ती रीतसर मिळू लागली वगैरे वगैरे... अशा दरमहा जमा लाखोंच्या रक्कमा वेगवेगळ्या ठिकाणी गुंतवण्याचे नियम अटी पाळून काम सुरू झाले. दर वर्षीचा ताळेबंद वाचनात येऊ लागला. त्यातून अनेक बाबींवर प्रकाश पडू लागला. काही गुंतवणुकीतून व्याज मिळायचे राहो मुद्दल बुडीत खात्यात दाखवले जाऊ लागले. अनेकदा चर्चेतून हे वेगळे ‘कुरण’ म्हणून निर्भत्सना व्हायला लागली. मेल्यावर असे लाखो रुपये मिळून काय उपयोग? जिवंत असताना जीआयएस पैसे काटते देत काहीच नाही. अशी दूषणे ऐकायला येत मलाही त्यावर काय करता येईल असे वाटू लागले. तेंव्हा मी स्क्वाड्रन लीडर होतो. जुनियरही नाही पण ती रँक सीनियरपण नाही असा प्रकार होता. मी एक प्रपोजल तयार केले. त्यात म्हटले होते की जेंव्हा कोणी हवाईदलात प्रवेश मिळतो तेंव्हा पासून व्यक्तीला विविध कारणांसाठी विशिष्ठ रकमेचे लोन उपलब्ध करून द्यावे. आधीचे हप्ते संपले की नवे कर्ज घेता येईल. ज्यामुळे त्या कर्जाखेरीज उरलेल्या रकमेची अन्यत्र करून काही जसे वाहन खरेदी, टीव्ही-फ्रिज, स्वतःचा, बहिणीचा विवाह आदि खर्चाची सोय करू शकेल. जसा त्याचा मासिक हप्ता कापला जातो तसा त्याच्या लोनचा हप्ताही कापला जाईल. म्हणून कर्ज परतीची 100 टक्के हमी आहे. काही लिखापढी, तारण, हमीदार वगैरेची कटकट करता लोन मिळत असल्याने, मिळणाऱ्या व्याज दरापेक्षा 2 टक्केदराने कर्ज घेणारा आनंदाने घईल. वगैरे वगैरे... काही काळाने माझे नवी दिल्लीस जाणे झाले. त्यात मी आवर्जून जी आय एस च्या कार्यालयात जाऊन ते प्रपोजल तिथल्या बॉसच्या हाती प्रत्यक्ष द्यावे म्हणून पाचारलो. ते बॉस पुर्वी एका कमिटीमधे होते कि ज्यामुळे हवाईदलाच्या कर्मचाऱ्यांची पेन्शन आर्मी पासून वेगळी केली गेली. त्या संदर्भात अनेकदा अगदी संरक्षण मंत्र्यांपर्यतच्या बैठकीत एक जुनियर सदस्य म्हणून मला सहभागी होता आले. त्या कमिटीतील कार्यामुळे आमची नावे अवॉर्डसाठी पाठवली गेली होती. मी एक हरकामाचा विश्वासू सहकारी म्हणून तेंव्हा पाहिले जायचे. या पुर्वीच्या स्नेहाच्या संबंधांमुळे मी त्यांना भेटताना निर्धास्त होतो की हे सर नक्की माझे म्हणणे ऐकून घेतील व काहीतरी करून माझे प्रपोझल विचारार्थ त्यांच्या वरिष्ठांना सादर करतील. पण झाले उलटे! गरम चहाचा कप इतका गरम नसेल इतके ते माझ्यावर भडकले. म्हणाले, ‘ओक, आय नेव्हर थॉट यू विल कम विथ सच अ प्रपोजल! ... गो बॅक रीड एएफओ (एयर फोर्स ऑर्डर्स)... यू डोंट नो? जीआयएस फक्त इन्शुरन्सचा व्यवसाय करेल व लेंडींगचा नाही असे प्रिएंबल मधे लिहिलेय’. मला त्यांचा असा रागावलेला अवतार अनपेक्षित होता. ‘पण सर, काळाची गरज असेल तर त्यात बदल होऊ शकणार नाही काय? मी चाचरत म्हटले. ‘डू यू मीन अवर फोरफादर्स वेअर रॉंग? यू यंगस्टर्स कम आऊट विथ फनी आयडियाज!. .. मला उरलेला चहा प्यावासा वाटेना. मी कॅप घाऊन सॅल्यूट ठोकला, पडक्या चेहऱ्याने उगीच आलो असे म्हणत परतलो. काही महिने गेले असावेत. नव्या चीफ ऑफ एयर स्टाफनी सुत्रे हातात घेतल्यावर एक एक डारेक्टरनी आपापले ब्रीफींग द्यायला सुरवात केली. माझा एक मित्र त्यातल्या जीआयएसचे प्रेझेंटेशनसाठी उपस्थित होता. त्याने मला सांगितले, ‘सर, उस दिन चीफने बॅड डेट्स की फिगर देखी तब बोले, ‘आय से, सो वी हॅव लॉस्ट धिस मनी..!’ ‘आय हॅव आयडिया, व्हाय कांट वी गिव्ह लोन टू अवर पीपल? सो मनी विल नॉट लॉस्ट...’! ‘नो सर, य़स सार, बट सर’, करत वरिष्ठांनी कुरकर केली. ‘चेंज रूल, इफ नीडेड’ म्हणून त्यावर तोडगा देत त्यांनी मीटींग संपवली. काही महिन्यानंतर आज तागायत हवाईदलातील कर्मचाऱ्यांना लोनची सुविधा मिळू लागली.... केंव्हा? वरून दट्ट्या बसल्यावर ... !!!