बाराव्याच्या/तेराव्याच्या विधीला श्राध्द म्हणत नाहीत बहुधा. तेव्हा साधा भात आमटी नि सुतक संपण्याच्या दृष्टीनं एक गोड पदार्थ शिरा /बुंदी लाडू तो देखील थोडा थोडा, आग्रह न करता वाढण्याची पद्धत आहे. जास्त काही सोपस्कार नसतात , नसावेत. अधिक माहिती जाणकार देतीलच.

साधा भात , साधे (अळणी)वरण,कढी ,बेसन लाडु ,पोळी (चपाती) एक भाजी आणी चटणी असे जेवण असते अवांतर: बाराव्याला बाहेरचे लोक नसतात चौदाव्याला गोडजेवण करतात . समाजानुसार प्रथा वेगळी असु शकते

श्राद्ध कोणतही असो, चारच पदार्थ "मुख्य" आहेत. भात/तांदुळाची खीर/अमसुलाची चटणी/डाळ-भरड्याचा वडा! बाकि अळू/गवार-लाल भोपळ्याची भाजी/कढि हे अनुषंगिक आहेत.

आमसूलाची चटणी गवार भोपळा भाजी लिंबू खोबर्‍याची चटणी कार्ल्याची भाजी अळूची भाजी (फदफदे नाही) भेंडीची भाजी कढी भात वरण तांदुळाचा रवा काढून खीर भाजणीचे वडे (आणि त्यासोबत दही किंवा ताक) साध्या पोळ्या रव्याचे लाडू (मी कुणालाच जात विचारत नाही...म्हणून तुम्हाला पण विचारली नाही...ही यादी माझ्या सासू-बाईंनी दिली आहे...प्रत्येक जाती प्रमाणे खाण्याचे पदार्थ बदलतात.)

वडे (चण्याच्या डाळीचे) आणि तांदुळाची खीर मुख्य, बाकी अगदी साधा स्वयंपाक, जिथल्या तिथल्या पद्धतीप्रमाणे. नैवेद्यासाठी (वाटल्यास सर्वांसाठी) मृत व्यक्तीच्या आवडीचा पदार्थही करावा. हे जे विधी वगैरे केले जातात, ते मृतात्म्याचे काही अस्तित्व अद्याप (बारा-तेराव्या दिवसापर्यंत) असते, असे समजून केले जातात, त्यामुळे मृताच्या आवडीचा पदार्थ करणे यथोचित वाटते. जेवण वगैरे काही न करता येणार्‍याचे हातावर फक्त थोडी साखर ठेऊन तोंड गोड करण्याचीही पद्धत आहे, असे ऐकले आहे. अश्या वेळेला कुणीही नावे ठेवत नाही, वा ठेवायला नको.

पोळ्या, लाल भोपळ्याची भाजी, साधा भात, वरण, आमसुलाची चटणी, हरभरा डाळीचे वडे, तांदळाची खीर, काहीजणांकडे रव्याचे लाडू.

घरच्यांना आनंदाचा आणि सोईचा होईल असा कोणताही स्वयंपाक करा. ज्यांनी वडीलांची सुश्रुषा केली त्यांच्या सर्व कुटुंबियांना जेवायला बोलवा. वडीलांचे सदगुण आणि त्यांनी जे जे काही चांगलं केलं त्या आठवणींना उजाळा द्या. दुसर्‍या दिवसापासून प्रसन्नचित्तानं कामाला लागा. गेलेल्याच्या स्मृतीप्रती कृतज्ञता उचित आहे पण जे आहेत आणि ज्यांनी सहकार्य केलंय त्यांच्यासाठी काही करणं योग्य ठरेल. निर्भयपणे नवीन पायंडा पाडा.

मी तरी नक्कीच करीन...

मृत्यूवर मात करण्याचा एकमेव उपाय त्याचा स्विकार करणं हा आहे. जीवनाचा एक नियम आहे, त्याला रिवर्स गियर नाही. ज्या ज्या वेळी आपण रिवर्स गियर टाकायचा प्रयत्न करतो तेंव्हा फक्त स्मृती सक्रिय होऊन क्लेश होण्यापलिकडे काहीही होत नाही. कारण काहीही केलं तरी घटना बदलत नाही. लेखक इंटरनेटवर रेसिपी शोधतोयं हा त्याचा निर्णय आहे पण भावनाविवशतेनं प्रसंग लांबतो. टू बी वेरी फ्रँक गेलेल्याला काहीएक फरक पडत नाही. जे आहेत त्यांच्या जीवनात प्रसंगातनं बाहेर पडण्याऐवजी त्यात आणखी गुंतून पडायला होतं. जर मित्राची आर्थिक परिस्थिती खरंच बिकट असेल तर त्याचा खर्च तर वाढेलच पण रोजच्या कामात खोळंबा होईल.

आम्ही वैयक्तिक रीत्या संक्षींशी सहमत आहोत, तरी जे काही करायचे, त्यात गं.भा. मातोश्रींचे मताचा आदर करावा, त्यांना दु:ख होईल असे करू नये, असे सांगावेसे वाटते. (अलिकडील मंडळींना कदाचित ठाऊक नसेल, गं.भा. म्हणजे गंगा भागिरथी हे विधवा स्त्रियांच्या मागे लावण्याचे उपपद आहे) धागाकर्त्याचा मूळ प्रश्न मेनू विषयी आहे. मशारनिल्हे मित्राच्या (स्वगतः हुश्श...वापरायला मिळाला बुवा हा शब्द एकदाचा) घरचे वातावरण कितपत कर्मठ आहे? त्यांच्या मातुश्रींची इच्छा काय आहे? हे धागाकर्त्याने सांगितलेले नाही. विधी करायचेच असतील तर त्याबद्दल आगाऊ माहिती, खर्चाचा अंदाज घ्यावा, पुरोहित मंडळी सुद्धा घासाघीस केल्यावर आपल्या बजेट मधे सर्व विधी करून देतील.

आणि नवा पायंडा पडतो. प्रत्येक प्रसंगात अनेक नातेवाईकांचे भावनिक संबंध असतात पण शेवटी निर्णय आपण घ्यायचा असतो. जर प्रत्येकाचा विचार केला तर पुन्हा रुळलेल्या वाटेवरच प्रवास होतो. शिवाय बदल हा आपण असतांना झाला तरच अर्थ. गेलेल्यानं काहीही करु नका म्हणून सांगितलं तरी नक्की काय झालं हे बघायला तो नसतो. यात आणखी एक पैलू आहे : मृताचा आदर. पण आदर किंवा अनादर नक्की कशानं होतो हे ठरवणारे शेवटी आपणच असतो. आणि मृताची मानसिकता जर त्याच्या हयातीत बदलली नसेल तर ती शेवटच्या क्षणी कशी बदलेल? पुन्हा वर म्हटल्याप्रमाणे बदल घडवू शकणारा गेल्यावर, उरलेल्यांनी काय केलं हे पाहायला तो नसेल. आणि त्यांनी जनरितीचा आदर करुन पुन्हा तेरावा घातला तर त्यांना कोण आडवणार हा मुद्दा आहेच. थोडक्यात पुन्हा जैसे थे! लेखकाचा मित्र निर्णयासाठी त्याच्यावर अवलंबून आहे. आता मेन्यू शोधायचा का साधा स्वयंपाक करुन उपयोगी पडलेल्यांना जेवू घालायचं हे त्यानी मित्राला सांगितलं तर किमान विचार तरी होऊ शकेल. फक्त तेराव्याचा मेन्यू हवा असेल तर सदस्यांनी तो दिला आहेच.

करणाऱ्याने आपल्या मतावर ठाम राहिले तर तो काहीपण करू (अथवा न करू) शकतो .शहरातला माणूस वाचतो पण गावांत मात्र समाजाला विरोध करू शकत नाही .त्याला कर्ज काढून जेवणावळ करावीच लागते .

चार चार पुऱ्या आणि पातळ तिखट रस्सा भाजी अथवा वाटाण्याची उसळ बऱ्याच लोकांना देऊन मोकळे व्हा .

आमसूलाची चटणी ची नक्की भानगड काय आहे ? मनुष्य मेल्यावरच ही चटणी का केली जाते ?

जे काही कराल ते मनापासून करा म्हणावं, मग नुसता वरणभात केला तरी पोचतो !! पुढे ज्याची त्याची इच्छा.

काय केलं शेवटी?

काय केलं शेवटी?

असेच म्हणतो.