हा बाजार बंद करा

मी गणेशभक्तही आहे आणि उत्सवप्रेमीही आहे. किंबहुना आपले उत्सव हे रोजचे ताणतणाव, भेदाभेद, काळज्या हे सगळे विसरायला लावतात. इथे माझा मुद्दा आहे तो देवा धर्माचा व्यापार करण्याला विरोधाचा. मुळात या चर्चेत नाहक 'लालबागचा राजा' वेठीला धरला गेला - म्हणजे केंद्रबिंदु झाला. वास्तविक तो सर्व मुंबईकरांना आराध्य आहे, लालबाग मंडळही त्यांच्या सामाजिक जाणीवेसाठी ख्यातनाम आहे. जेव्हा एखादी संस्था वा व्यक्ती 'आदर्शपदाला' पोचते तेव्हा तिला विशेष जबाबदारीने वागावे लागते. या मंडळाचे कार्य उत्तम आहे, हा देव आराध्य आहे तर सर्वसामान्य आणि खासे असा भेदाभेद दर्शनाला का? अतिमहत्वाच्या व्यक्ति म्हणजे राजकारणी, कलाकार, खेळाडु वगैरें बाबत एक प्रश्न. यांना देवाचे दर्शन घ्यायचे आहे की देवाला यांचे? जर यांना घ्यायचे असेल तर त्यांनी देवाच्या दारी एक भक्त म्हणुन चार चौघांसारखे दर्शन घ्यावे. जर कामाचा व्याप वा सुरक्षेचा प्रश्न या कारणास्तव त्यांना तसे दर्शन घेता येत नसेल तर त्यांनी आपले काम, आपले पद वा आपली कला यालाच देव मानावे व पुढे निवृत्तीनंतर जेव्हा वेळ असेल व सुरक्षा रक्षकांची गरज नसेल तेव्हा रांगेत यावे! थोरले माधवराव पेशवे जेव्हा दरबार खोळंबुन पूजा अर्चा करत रमले व कामकाज खोळंबले तेव्हा न्या. रामशास्त्रींनी त्यांची कान उघडणी केल्याचा प्रसंग स्वामी मध्ये आहे ते इथे जरा वेगळे पणे लागु आहे असे वाटते. मुळात ज्याचे त्याला समजायला हवे. मात्र आपले पद, अधिकार, नावलौकीक, बघायला जमणारी गर्दी हे डोक्यात गेलेले उन्मत्त आपल्याला विशेष वागणुक मिळावी असा हक्क समजतात. आणि संस्था वा संस्थाने तो मान्यही करतात! का? कशासाठी? जर राजकारण्यांचे फाजील लाड करायला नकार दिला तर ते बडगा उगारतील अशी भिती निदान लोकांचे आराध्य दैवत असलेल्या कुठल्याही देवस्थानाला का असावी? समजा या संस्था वा संस्थानांनी 'इथे दर्शनाला सर्वांना एकच समाईक रांग आहे असे ठणकावुन सांगितले आणि त्याचा डूख ठेवुन कुणी या संस्था वा संस्थानांना बंद करायचा घाट घातलाच तर त्यां संस्था वा संस्थानांना असे केवळ एक निवेदन बास आहे. आपल्या विघ्नहर्त्यावर विघ्न आणु पाहणार्‍यांना धडा शिकवायला जर जनता रस्त्यावर उतरली तर त्या मुजोराला पळता भुई थोडी होईल - मग तो मंत्री असो वा भाई असो. ठाण्याला गावदेवी मैदानातील भाजीबाजारच्या सत्यनारायणाच्या पूजेत दारू पिऊन अरेरावी करत देवाला धक्का लावायला निघालेल्या एका कुख्यात गुंडाला लोकांनी उस्फुर्तपणे धोपटुन ठार केले होते. १९८४ च्या दंगलीत शितलादेवी मंदीर फोडायला दुसर्‍या धर्माचे लोक येणार अशी नुसती अफवा उठली होती तर भयंकर परिस्थिती व जमावबंदी याची तमा न बा़ळगता हजारो लोकांनी थेट शिवाजी उद्यान ते माहिम अशी भींत उभी केली होती. पैसे आहेत व वेळ नाही अशांना पैसे घेऊन दर्शन घेऊ देणे कसे काय योग्य ठरते? मग तिकिटाचा काळा बाजार कायद्याने गुन्हा का? ज्यांना वेळ नाही दर्शन घेऊ नये! आपला वेळ महत्वाचा की दर्शन हे ज्याचे त्याने ठरवावे. पैशाच्या जोरावर देव विकत घेण्याची ही गुर्मी कशाला? देव म्हणजे काय विकत घेता येणारी वस्तू आहे का? पैसे आहेत तर घराच्या आवारात स्वतंत्र मालकिचे देऊळ बांधुन घ्या की!जर दर्शनाला आलेली व्यक्ती खरी भाविक असेल तर लोक रांगेत उभी असताना तो त्यांना डावलुन दर्शनाला जाणार नाही. किंबहुना संतांच्या दंतकथांमध्ये आपल्या पट्टशिष्याला गर्व झाल्याचे व भक्तांना तो अरेरावीने वागवत असल्याचे वा आपल्या दर्शनाला प्रत्यवाय करीत असल्याचे जेव्हा संतांच्या निदर्शनास आले तेव्हा त्यांनी त्या शिष्यांना अद्दल घडविल्याचे वाचनात आहे. जर पैसा आहे तर तो घ्या आणि दर्शन द्या हे ठरविणारे विश्वस्त कोण? आणि ते जर योग्य असेल तर आपल्या कायद्यात सुधारणा करावी लागेल. एखाद्या धनिकाने खून केला व त्याला ऐपत आहे पण तुरुंगवासाचे कष्ट व मानहानी नको असेल तर त्याला त्याच्या ऐवजी एखाद्या गरजूला तुरुंगात पाठवायची मुभा कायद्याने द्यावी लागेल. त्या मोबदल्यात तो सरकारला दंड व गरिबाला पैसे देईल. उत्सवात गर्दी होते. स्वयंसेवकांवर ताण येतो. साहजिकच चिडचिड होते, संताप होतो. पण त्याचा वचपा सर्वसामान्यांवर निघतो; कुणा खाशावर नाही निघत! आपला देव हा देवच असावा कुणा मर्त्य मानवाच्या हातातील व्यापाराचे साधन होऊ नये; लोकांना आपला देव व धर्म याचे अप्रिय वाटेल असे स्वरूप येऊ नये हीच तळमळ. देव हा भक्ताचाच असला पाहिजे. त्यावर सत्ता व धनाची मालकी नको.

ज्या बाजारात ग्राहक आणि विक्रेते दोघेही स्वखुशीने भाग घेतात, असा कुठलाही बाजार बंद करू नये, असे मला वाटते> मग शिधावाटप केंद्रां ऐवजी खाजगी व्यापार्‍यांना धान्य विकणे हे कायदेशीर ठरावे का? आणि गुन्हा ठरू नये का? वेश्याव्यवसायाला लावण्यासाठी मुली पळवुन आणणे व दलालाने त्या कुंटणखान्यात विकणे हे ही कायदेशीर ठरावे का? आणि गुन्हा ठरू नये का? दोन्ही उदाहरणात ग्राहक आणि विक्रेते मोठ्या खुशीने सौदा करीत आहेत. विक्रीस ठेवलेली वस्तू आपल्याला नको असेल, किंवा त्याहून अधिक दर्जेदार वस्तू आपल्यापाशी असेल (म्हणजे धनदांडगी नसलेली श्रद्धा) . > तेच तर म्हणतोय. रांगा लावु नका, आपल्या मनीचा देव मनीच पूजा. बाकी देव ही विक्रीची वस्तू आहे का? तर वेगळे मंडळ स्थापावे. समविचारी लोक तिथे जमतील. बाजार बंद न करताही जमती> प्रबोधन करता येत नाही असे स्विकारून ही पळवाट का पकडावी? रस्त्यात दगड आहे, लोक ठेचकाळत आहेत. तो उचलायचा व दूर करायचा प्रयत्न करायचा, मदतीसाठी पांथस्थांना हाक द्यायची की 'मला काय करायचे आहे' असे म्हणुन वळसा घालुन निघुन जायचे? तुमची श्रद्धा-पद्धती खरी आणि ट्रस्ट बसवणार्‍यांची श्रद्धापद्धती खोटी याबद्दल तुम्हाला खात्री आहे का? तसे असल्यास ट्रस्टीमंडळींना बदला. प्रयत्न करूनही तसे जमत नसेल, तर तुमची श्रद्धा-पद्धती ही लोकांना पटत नाही, असे सिद्ध होते. मग त्यांना न पटता त्यांची पद्धती (बाजार म्हणून) बंद करण्याचा आग्रह करणे म्हणजे मुजोरी होईल.> अरे वा! एकही मंत्री भ्रष्टाचारात सापडत नाही, तुरुंगात जात नाही म्हणजे भ्रष्टाचार नाहीच असे मान्य करायचे की सर्वत्र भ्रष्टाचार सर्वत्र होत आहे आणि आपल्याला पटत नाही तेव्हा तो बंद कराची मुजोरी न करता आपणही त्यात सहभागी व्हायचे? असो. ज्याची त्याचे विचारसरणी.

सेलिब्रिटींची संख्या किती? ५-१०-१५-२०-२५? आणि सामान्य जनांची संख्या किती? तर अक्षरश: लाखांच्या घरात! तरीही ते सामान्य जन लाखोंच्या संख्येत दर्शन घेतच असतात! याला काय म्हणावे? दोष कुणाचा?>> अर्थातच रांगेत उभे रहणार्‍यांचा ! म्हणुनच आवाहन केले आहे -"जर हा बाजार बंद करायचा असेल तर या देवस्थानांना रांगा लावणे बंद करा आणि आपला देव आपल्या मनात पूजा." मिपावर किंवा वर्तमानपत्रात लिहिणे ठीकच आहे परंतु अन्यायकारक गोष्टींचा ग्राऊंड लेव्हलवर उतरून विरोध केला पाहिजे! रांगेत उभ्या असलेल्या सामान्य जनांमध्ये जाऊन अन्यायकारक गोष्टींबद्दल बोललं पाहिजे, न्यायाचा आग्रह धरला पाहिजे!>> अतिरेक्यांनी केलेल्या स्फोटाचा निषेध सगळेच करतात, इथेही करतील; पैकी किती जण घरदार सोडुन अतिरेक्यांविरुद्ध लढायला जाणार आहेत? आणि जे जाणार नसतील त्यांना निषेधाचा अधिकार नाही का? तात्या, आजपर्यंत तू स्वतः ज्या ज्या गोष्टींचा निषेध केला आहेस वा धिक्कार केला आहेस त्या पैकी किती ठिकाणी प्रत्यक्ष आंदोलन उभे केले आहेस वा याचिका दाखल केल्या आहेस? पण म्हणुन एखादी वाईट गोष्ट दिसली वा खटकली तर तु निषेध न करता व्यक्त करता गप्प राहणार आहेस का? आधी सांगितल्याप्रमाणे लालबागचा प्रसंग हे एक निमित्त आहे मात्र दोवाच्या श्रद्धेचा बाजार सर्वत्र मांडला जात आहे आणि ते योग्य नाही असे माझे प्रतिपादन आहे. मात्र लालबागच्या राजाचा एक भक्त म्हणुन तु हे फार व्यक्तिशः घेतलेले दिसत आहे. असो.

तात्या, तुझ्या प्रांजळपणाचा विजय असो! एकदम पु. लं. चा रावसाहेब. पण तुझ्या सारख्या सरळसोट माणसाला माणसाने मांडलेला देवाचा बाजार कसा काय चालतो? (इथे लालबागचा संबंध नाही. आणि हो, एक मुंबईकर म्हणुन आणि गणेशभक्त म्हणुन मला लालबाग राजाविषयी सादर भक्तिभाव आहे हे सांगायलाच नको)