एक नंबर! काय फुल्ल फास्ट लिहिलाय!
आमच्या सोसायटीच्या आरतीची आठवण झाली! सेम टू सेम! गणेशोत्सवातल्या आरत्या म्हणजे निव्वळ दंगा, पण काय मजा येते!
बाकी आम्ही स्वतः आरत्यांच्या सुपार्या घेतो!
केली झैरात? कुटं चान्स म्हणून सोडत नाय हे!
--असुर
आख्खं चित्रच डोळ्यापुढं उभं केलंस की.
चित्रदर्शी लेखन, चित्रदर्शी लेखन म्हणतात ते हेच असावं :)
आमच्याकडे दहांतली निदान सहा माणसे "दास रामाचा वाट पाहे सदना, संकष्टी पावावे, निर्वाणी रक्षावे" असंच म्हणतात!
:D बरेचजण 'सदना' ऐवजी 'सजना' पण म्हणतात. =)) =)) सजना? दास रामाचा वाट पाहे सजना? =))
प्रसन्न वदने प्रसन्न होसी निजदासां..
अगो गप्प बैस की जरा कार्टे..
अंबे तुजवाचोनि कोण पुरवील आशा..
आता फटके देईन हां मी मनू..
जय देवी जय देवी.. काय आहे गं सारखी कटकट तुझी..
सुरवर ईश्वर वरदे.."
=)) च्यायला! हे हाईट्ट आहे एकदम. :D
झक्कास रे झक्कास लिहिलंयस.
गणपतीतल्या आरत्या खूप miss करते असं मी नेहेमी म्हणते पण म्हणजे नक्की काय ते सांगता येत नाही, हा लेख बरचसं सांगतो हे नक्की.
(सर्वसामान्य आरत्या म्हणता येणारी)
मस्त लेख रे, मेव्या! चिखलवाडीत जवळजवळ तासभर चालणार्या आरत्या आठवल्या.
कुणी तारसप्तकात लीलया खेळत मोठ्या उत्साहात पीतांबरधारी लंबोदरास आळवत असतो तर कुणी अरुंद बोळात अडकल्यासारखं एकाच सुरात, आपलंच तुंड वक्र करून सरळ शुंडेच्या विघ्नहर्त्यास आळवत असतो!
आता सगळ्या महिषासुरमर्दिन्यांचा आपापल्या घरातल्या महिषापेक्षा आपण वरचढ कशा आहोत हे सिद्ध करण्याचा प्रयत्न सुरू होतो!
--- खी: खी: खी:
बाकी आरतीतले शब्द चुकीचे म्हणणे, थोडे अधिकचे त्यात घालणे (काही मंडळी 'पंढरीचा महिमा वर्णावा किती' म्हणताना त्यात 'पंढरीचा महिमा, द्वारकेचा महिमा' अशी भर घालतात) हे गमतीचे. 'हरितात्या'मधलं आरतीचं वर्णन 'सभासद इति' हे पायरी चुकून पडल्यासारखे येणारे शब्द इ. आठवलं :)
किंचित अवांतर - मिभोकाकांनी (त्यांच्या पूर्वाश्रमीच्या अवतारात :)) सुखकर्ता दु:खहर्ता मधल्या शब्दांकडे लक्ष वेधले होते ('वार्ता विघ्नाची नुरवी'). त्या चर्चेत धनंजयांनी दिलेला लताबाईंनी म्हटलेल्या याच आरतीचा दुवा नुरवीनंतरच्या स्वल्पविरामासाठी ऐकून पहावा असा. 'गोणेस्पोती राया'चा दुवाही वाचनीय.
>> काही मंडळी 'पंढरीचा महिमा वर्णावा किती' म्हणताना त्यात 'पंढरीचा महिमा, द्वारकेचा महिमा' अशी भर घालतात
खरंच रे.. वास्तविक हे लेखात लिहिणार होतो पण म्हटलं कुणीतरी प्रतिसादांत विषय काढेलच म्हणून नाही लिहिलं! तेवढाच ट्यार्पी! ;)
खूप सारी उदाहरणे आहेत अशी! गमतीदारच! एका ठिकाणी आरतीत मी ऐकलं होतं, "जयदेव जयदेव जय मंगलमूर्ती, दर्शनमात्रे नम, श्रवणमात्रे मन कामनापूर्ती!" आता गणपतीला ऐकायला हे लोक कुठे गेले होते ते काही कळलं नाही! ;)
आणि शब्द चुकीचे म्हणण्याचं एक उत्तम उदाहरण म्हणजे विठ्ठलाच्या आरतीत - "राही रखमाबाई राणी या सकळा, ओवाळितीं राजा विठोबा सावळां." या ओळीत बरेच जण सरळ "ओवाळितो राजा विठोबा सावळां.." म्हणतात! म्हणजे काय? विठोबा ओवाळतो की काय राहीबाई, रखमाबाईंना? हल्ली स्त्री-पुरूष समानतेच्या युगात बायका घेतील करून असं नवर्यांकडून पण त्या काळी, देवादिकांकडून अशा अपेक्षा ठेवण जरा अतिच नाही का? (गविंच्या या धाग्यावर हा प्रतिसाद लिहिला होता. तो प्रतिसादच खरंतर या लेखाची प्रेरणा)
बाकी 'नुरवी पुरवी' च्या चर्चेतला धनंजयांचा प्रतिसाद म्हणजे, केवळ __/\__!
आरत्या म्हणजे नॉस्टेल्जिक करुन सोडणारा एकदम नाजूक विषय.. मस्तच लिहिलयस मेवे, आवडलंच...
गिरगावात चाळीतल्या आरत्याना काय मजा येते (हो गुजराती आलेत बरेच तरीही) महाराजा.. काय वर्णावा तो सोहळा पारणे फिटे कानाचे.. आम्ही आता नेहमीच्या आरत्यांमध्ये प्रमुख स्वामींची गुजराथी आरती ही घेतो :)
आरत्यां म्हणण्याच्या पद्धतीत सुद्धा वैविध्य आहेच.. काहीजण सार्वजनिक ठिकाणी आपला वेगळेपणा दाखवण्यासाठी किंवा अंगभूत वळणाने असे शब्द वापरतात जसे नंदनने वर उदाहरण दिले आहेच तर काही जण त्या समूह गायनात शब्द आणि ताल पकडायला धडपडतात हे अगदी बघण्यासारखंच..
सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे ह्या आरत्या कितीही आणि कधीही म्हटल्या तरी कंटाळा येत नाही. .चाळीत बर्याच जणांकडे गणपती आणि एकीकडच्या आरत्या म्हणून झाल्या की तितक्याच उत्साहाने त्याच आरत्या दुसरीकडे आणि त्याशिवाय सार्वजनिक आहेच.. घसे न बसले तरच नवल.. शिवाय गणपतीचे दहा झाले की नवरात्रांचे नऊ दिवस, पुढे खंडोबाचे नवरात्र असेल तेव्हा तेच आणि सत्यनारायण वगैरे असला की पुन्हा. संकष्टीचा उपास सोडताना चंद्रोदयालाही असतेच आरती दर महिन्यात.
डॅलस मधे मराठी मित्राकडे गणपती बसवला होता आणि आरतीला उभे राहिलो आणि मी इतक्यावर्षांच्या सवयींनुसार (इथे आपटेंसारखा) सुरु झालो एका मागून एक तर काय लोकांना आरत्या येणे सोडाच ती म्हणण्यापेक्षा संपवण्याकडेच कल जास्त :) म्हणजे दोन्-तीन वेळा मधेच कुठल्या तरी काकूंनी घालिन लोटांगण सुरु केलं.. पण मी ही मुरलेला असल्याने भक्कम आवाजात सत्राणे उड्डाण उडवलं.. तेव्हापासून 'आरती' -फेम झालो हे ही खरं! पण आरती म्हणणार्यांचा ग्रुप असेल तर खरी मजा!
महत्त्वाचं: 'आरती महासागर' माझ अतिशय आवडतं आरत्यांच पुस्तक आणि आरती भुवनसुंदराची आणि त्याच चालावरची आरती दत्तात्रयप्रभूंची अतिशय आवडती आणि जयजय त्रिंबकराज सुद्धा! त्यात काही आरत्या आणि चाली अशा आहेत की त्या आधीच्या पिढीतल्यांकडून शिकूनच घ्यायला हव्यात.
अवांतर: मेवे ह्या आरत्यांसारखंच लग्नातल्या मंगलाष्टकांबद्दलही लिही रे.. लोकांना मंगलाष्टक लिहीण्याचा, तो गाण्याचा आणि लांबवण्याचा जो काही उत्साह विवाह नामक गदारोळात असतो की ज्याचे नाव ते.. एकदा मुहूर्तावर 'तारा बलंत चंद्र बलंत देव' झालं की भटजींचा जीव भांड्यात ;)
>> सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे ह्या आरत्या कितीही आणि कधीही म्हटल्या तरी कंटाळा येत नाही
अगदी अगदी. गणपतीच्या दिवसांत घरोघरी जाऊन आरत्या गाजवलेल्या आहेत. उलट जितक्या जास्त वेळा म्हणू तितकी अधिक मजा येते!
>> डॅलस मधे मराठी मित्राकडे गणपती बसवला होता आणि आरतीला उभे राहिलो आणि मी इतक्यावर्षांच्या सवयींनुसार (इथे आपटेंसारखा) सुरु झालो एका मागून एक
अगदी सारखा अनुभव मला आला यंदा. मी म्हणत होतो पण पब्लिक बहुभाषिक असल्याने त्यांना कदाचित सगळे जोरदार बाऊन्सर गेल्याने "आता पुरेऽ" म्हणायची वेळ आली! ;)
बाकी भुवनसुंदराची आरती आहेच गोड! "किंकिणिक्वणित नाद घणघणित वांकिवर झुणित नुपुरें झनन मंजराची!" हे लै भारी! अशीच महालक्ष्मीची आरती - वससि व्यापकरूपे तू स्थूलसूक्ष्मी" - फार सुंदर आहे. तशीच "जयदेव जयदेव जय सुखकरमूर्ती, गणपति शिव हरि भास्कर अंबा सुखमूर्ती" ही पंचायतनाची आरती. ही तर आमच्याकडे कुठलंही कार्य असलं तरी म्हटली जाते. माझी सर्वात आवडती आरती हीच. फारच सुरेख नादमय रचना आहे! मजाच येते म्हणायला. शब्दही इतके सुंदर वापरले आहेत.. अहाहा! मस्तच! कुणाला हवी असल्यास सांगणे. लिहून देतो. :)
ह्या लेखातल्या आपटे काकांसारखी माझी आज्जी होती. आम्ही मारे आरतीचं पुस्तक वगैरे घेऊन तिच्याबरोबरीने म्हणायला जायचो आणि मग झेपलं नाही की काही वेळाने शिस्तीत पुस्तक मिटून फक्त टाळ्या वाजवायचो.
बादवे, मेवा तुला "सुंदर देखिली भवानी, तुळजापुर वासीनी तनमन ओवाळू" ही देवीची आरती माहिती आहे का रे?
तू ग्रेट आहेस मेवे!
प्रसन्न वदने प्रसन्न होसी निजदासां
यातलं निजदासा मी निजलासा म्हणत असे.
अनेक जण आपापल्या पद्धतीने आरत्या म्हणतात. ध्रुवपदाशी आल्यावर प्रत्येकजण अडखळायला लागतो.
कारण 'जयदेव जयदेव जय श्री शंकरा' किंवा त्यापुढे 'स्वामी शंकरा' असे थोडे थोडे बदल असतात म्हणून.
आजी आजोबांचे वय झाल्यावर आरत्या म्हणण्याचे प्रकार आमच्याकडे बदलले. त्यांचे सगळे दात गेल्यावर उच्चारही वेगळे होत आणि आम्ही नातवंडे तेच म्हणत असू.;) तश्याच प्रकारे मी 'निजदासाला' 'निजलासा' केले होते.;) त्यावेळचे कितीतरी चुकिचे उच्चार अजूनही तसेच चालू आहेत.
आरतीपुराण फारच छान रंगवून सांगितलंय. आवडले. आरतीच्या मांडवातील वानरांच्या भुभु:कारांचा वगैरे प्रत्यक्ष दांडगा अनुभव असल्याने लेखाशी अधिक जवळीक साधता आली.
(वाचक)बेसनलाडू
आमच्या चाळीच्या गणपतीत स्पीकरवरून 'अलाउन्स्मेन्ट' करून न बोलावता झांजा-ढोलकीच्या साथीने भजने, लावण्या, गौळणी म्हणून सर्वांना आरतीसाठी (अनौपचारीकपणे) चौकात आमंत्रित केले जायचे, त्याची आठवण झाली. चौकातून त्यांचे स्वर कानावर पडले की लहानपणी जेवणाच्या ताटावरून उठून हातही न धुता आरतीला पळायचो. शक्य असेल तर आरतीच्या आधी अर्धा तासापासून चौकात ठिय्या देऊन बसायचो, गोंधळ घालायचो. आरत्यांमधील वेरिएशन्स, काही खास आरत्या - जसे दशावताराची, ज्ञानोबा माउलींबरोबरच (आरती ज्ञानराजा महाकैवल्यतेजा) जवळजवळ सर्व संतांच्या आरत्या(आरती एकनाथा, आरती तुकारामा, आरती साईबाबा...), वैशिष्ट्यपूर्ण चालीत म्हटली जाणारी 'येई ओ विठ्ठले माझे माउली ये' (आणि पुढच्या ओळीत बेंबीच्या देठापासून लावलेला आवाज - निढळावरी करअऽऽऽऽऽऽ (!!!!!!!), निढळावरी कर ठेवुनी वाट मी पाहे, ठेवुनी वाट मी पाहे (!!)) ही तर कधीही विस्मृतीत न जाण्यासारखी! किंबहुना सगळ्याच आरत्या या चालीत म्हटल्याने किंवा त्यांच्या खास वेगळ्या चालींमुळे नि वेरिएशन्स मुळे आजही तोंडपाठ आहेत. म्हणताना पुस्तक हातात घ्यावे लागत नाही.
(स्मरणशील)बेसनलाडू
अगदी १०० % वस्तुस्थिती वर्णन केली आहेस...
गणपतीतल्या आरतीचा प्रसंग डोळ्यासमोर उभा राहिला.....
गर्दीतून वाट काढत पुढे येणारी आपटेबुवांची पीतांबर (अर्थात पिवळं पडलेलं बनियान) धारण केलेली लंबोदर आकृती दिसू लागते! आणि सगळ्यांना "चालत गर्दीतुनि माझा कैवारी आला" अशी भावना होऊन "हुश्श.." होतं
हॅ।हॅ हॅ
कै च्या कै ;)
अवांतर :- बाकी लेखात माझं नाव (प्रसन्न)आणि आडनाव (आपटे) वापरल्याबद्दल मला ROYALTI हवी आहे ;)
प्रत्यक्ष जाऊन आल्यासारखं वाटलं. रत्नागिरीत सगळ्या शेजार्यांकडे सगळ्या आरत्या म्हटल्या गेल्याच पायजेत असा दंडक होता. आणि आरती संपली की नेनेवहिनींकडे कॉफी, जोश्यांकडे पोहे वगैरे असायचंच.
"भक्त संकटी नानाऽ" म्हटलं की नाना मणेरकर डोळ्यासमोर यायचे आणि हसायला यायचं.
इथे गोव्यात आरत्या म्हणजे मोठं प्रकर्ण असतं. घुमटाच्या साथीने म्हटलेल्या आरत्यांसाठी स्पर्धा असतात, आणि अशा आरत्या म्हणणारे स्पेशालिस्ट असतात. त्याना मुद्दम भरपूर बिदागी देऊन गणपतीत बोलावतात.
आमच्या इथेही 'नाना मणेरीकर' आणि 'श्रीकृष्ण कुलकर्णी' असे दोन ज्येष्ठ नागरीक होते.
'भक्त संकटी नानाSSSSSSSS ही आरोळी आम्ही नाना मणेरीकर ह्यांच्याकडे पाहून करीत असू.
तर 'गोपीकांचे प्रेम पाहूनी श्रीकृष्ण भुलले' ह्या ओळीला आम्ही श्रीकृष्ण कुलकर्णी ह्यांच्याकडे पाहून हसत असू.
मेवे! अगदी हलवा झालाय लेख. हे आवडल ते आवडल म्हणायला जाव तर सारा लेख च कॉपी पेस्ट करावा लागेल .
डोळ्या समोर आले भोगुलकर आप्पा! ढेरपोटाचा उपयोग आरती ठेवण्या साठी करणारे.
मेव्या मेव्या! लय भारी!
मजा आली
दरवर्षी अजूनही अस्साच धिंगाणा आम्ही घालतो.. चांगली तास-सव्वातासभर आरती चालते आमची.. ते सगळं डोळ्यापुढे उभं राहिलं..
बर्याच आरत्यांवर वर तु आनि इतरांनी प्रतिसादात लिहिलं आहेच. या फेमस आरत्यांबरोबरच मला महालक्ष्मीच्या दोन्ही टंग ट्वीस्टर आरत्याही आवडतात (जय देवी जय देवी जय महालक्ष्मी आणि अलिकुलकोमलबाले)
मेव्या, आरतीपुराण आवडले, मस्तच लिहिले आहेस. लहानपणच्या सगळ्या आठवणी जाग्या करुन नॉस्टेल्जिक केलेस, आता दिवसभर तरी डोक्यातून ते हलणार नाही आणि त्रास होणार आहे..
स्वाती
मस्त लिहीलय...
माझी आजी लवथवती विक्राळा म्हणायच तर "लवलवती" विक्राळा म्हणायची.. आणी अजूनही म्हणते. ( मला ही आरती सुरु झाली की किंचीत हसू येते)
लहाण पणी तेच म्हणत होतो आम्ही पण एकदा पुस्तक हातात पडले तेव्हा वाचले की आपण अर्थाचा अनर्थ करतोय...
आणी घालीन लोटांगण ला पुढे काय घोटाळा झालेला अस्तो काय माहीत...( कायेन वाचा...............) मधुनच आवाज कमी होरो.....परत हरे राम हरे रामसुरु झालं की मात्र लोकांचा आवाज वाढतो...
>>> मग "प्रल्हादाकारणेंऽऽऽऽऽऽऽऽऽऽ" ला पंधरा सेकंदांनी श्वास सुटला तरी एकदा ब्रेक घेऊन परत.. "हेऽऽऽऽऽऽऽऽहे.." असं ताणत ढोलकी वाजवणार्याचा पेशन्स टेस्ट केला जातो!
अगदी अगदी! लईच मजा येते असं करायला.
लेख मस्त! उत्खननासाठी धन्यवाद!
प्रतिक्रिया
मेवे सुरेख रे.....
एक नंबर! काय फुल्ल फास्ट
सह्ही !!
मस्त आहे
येई वो विठ्ठले
मस्त रे मेव्या, झकास लिहिलं
छान रे. एकदम ओघवत लिहिलयस
एऽऽऽऽऽक लंबर रे!
फारच सुंदर लिहिलंय ...
झकास
>> काही मंडळी 'पंढरीचा महिमा
भयंकर खुसखुशीत लेख.
वाह!!! मस्तच!! खूप छान लिहिलं
व्वा व्वा..
>> सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे
नेकी तरी पण म्हणे.... लिही
+१
हा हा हा, घे!
सुंदर आरती, माझ्याकडे सुद्धा
मस्त लेख...आरत्या हा विषयच छान आहे.
तू ग्रेट आहेस मेवे! प्रसन्न
मस्त लेख....आम्हालाही लहानपणी
मस्तच!!
व्वा मेवे! अगदी पुलकित लेखन
कडक लेख रे मेव्या
ओ आपटे, ते आपटे वायले हां !!
हॅ हॅ हॅ
जिवंत वर्णन आणि एकदम वाचत
मस्त
एकदम मस्त...... अगदी
मस्त ! सुरेख !!
ज ह ब र्या द स्त रे मेव्या
मस्त रे.....
मस्त!!!!!
लेख आवडला.
छान लिहिलंय मेवे. चित्रदर्शी
मस्तं !
सुरेख!
गणपतीच्या आरतीला
आमच्या इथेही...
मेवे! अगदी हलवा झालाय लेख.
लय भारी
मस्त..
LOL!
मस्त लिहीलय...
लईच मजा येते असं करायला.
मस्तच!!