सत्यमेव जयते

सोत्रिशी सहमत नागरी सेवासारख्या प्रतिष्ठेच्या नोकरीतही जातपात पाळली जाते हे पाहून अस्वस्थ वाटल

स्टालीन म्हणत होता अजूनही आपला समाज १६ ते २२ व्या शतकात वावरतो आहे, आणि त्यात न पटण्यासारखं काहीच नाही. जात जाईल तेव्हा समता येईल असे म्हणनारे खूप सापडतील पण जात सोडायची आहे, कोणाला. अस्पृश्यता नवीन नाही. हजारो वर्षापूर्वी आमच्या शास्त्रकारांनी समाजाची विभागणी चार वर्णात केली. आणि सर्वात शूद्र वर्ण हा हीन ठरला. कोणतेच हक्क न देता त्यांचे कर्म ’सेवा’ हा उच्च ठरवला गेला. आजही शाळेत भंगीच्या घरी जन्माला आलात म्हणून शाळेतले संडास स्वच्छ करायला लावणा-यांची वृत्ती अजूनही पाचहजारवर्षापूर्वीचीच आहे, असे म्हणावे लागेल. गावात प्यायचे पाणी भरु दिले जात नाही, बरोबरच आहे म्हणा. उच्च जातीत जन्माला आले नाही, तो त्यांचा दोषच, नाही का ? अहो, जास्त कशाला आत्ताच काही दिवसापूर्वी मिपावरच ’मी अमुक अमुक आहे आणि मला अमुक अमुक असण्याचा अभिमान आहे’ असं वाचलं होतं. अशा अभिमानातूनच मग दुसरा हीन ठरायला लागतो. आणि स्वत: कसे श्रेष्ठ आहोत असे मग वृत्तीतून यायला लागते. डॉ.बाबासाहेब आंबडेकरांनी जातीव्यवस्थेला अनेक मजली इमारतीचे उदाहरण दिले होते. इमारतीला जीना नसल्यामुळे तळ मजल्यावरचे कनिष्ठ राहीले तर वरच्या मजल्यावरचे वरीष्ठ ठरले, संवादाअभावी हे अंतर कमी झालेच नाही. ’श्रुतीवचन म्हणजे देववचन’ आणि देववचनाच्या विरोधात जाण्याचं काम नाही. वर्णाचे धर्म, निर्बध, आणि अधिकार एकदा देववाणीने ठरवले की त्याच्या विरोधात जाणे तसे कठीणच काम. आपण आज आधुनिक झालो आहोत पण अजूनही विचारांनी परंपरावादीच राहीलो आहोत. शाळेत शिकणा-या मुलाच्या जवळ कोणी डबा खायला बसत नाही, हाच मुलगा कोणाच्या जवळ बसला तर आजूबाजूची मुलं उठून जातात. गावातून उच्च वर्णीयांच्या घरासमोरुन जातांना हातात चपला घेऊन चालणारे आजही आहेत, त्याचे क्षणभरच आश्चर्य वाटले. शिक्षणाने अशा जातीपातीच्या भिंती अधिक मजबूत होतात की काय असे संस्कृतच्या प्राध्यापिका असलेल्या महिलेच्या अनुभवातून दिसलेच आहे. वाल्मिकी समाजात जन्मलेल्या मुलीनं शिकायचंच कशाला आणि तेही संस्कृत घेऊन. असं म्हणनारे शिक्षक अगदी अलिकडचेच आहेत. लोकमान्य टीळकांनी म्हटलं होतं ’शिंप्यांनी कौन्सिलात जाऊन काय मशीन चालवायची आहे. कुणब्यांना काय नांगर धरायचा आहे” त्याची आठवण झाली. शोषित, पिडितांचे दु:ख भल्या भल्यांना समजले नाही. मोठमोठ्या माणसांना माणसातला माणूस दिसला नाही. आपण तर किती तरी लहान. धर्माधिकारी म्हणाले ते तर कोणालाही पटेल. मी जन्माला आलो ते उच्च जातीत पण मला ही जातीयता पाळावी लागली नाही. स्वातंत्र्यापूर्वी आम्ही काही स्वप्न पाहिली (समता, बंधुता) होती ते स्वप्न आजही पूर्ण होऊ शकले नाही. सत्यमेव जयतेच्या कार्यक्रमामुळे फार काही उजेड पडेल असे वाटत नाही. पण, शोषित, पिडितांचे हाल अपेष्टा पुस्तकातच ब-या वाट्तात. स्वातंत्र्यानंतर स्वातंत्र्य,समता, बंधुताचे स्वप्न पाहणा-यांना नामदेव ढसाळांनी विचारलम होतं ’स्वातंत्र्य कुठल्या गाढवीचं नाव आहे, रामराज्याच्या कितव्या घरात आपण राहतोत. उद्गम विकास उंची संस्कार संस्कृती कंचा मूलभूत अर्थ स्वातंत्र्याचा” असो. नामदेव ढसाळाच्याच गोलपिठातल्या ’कॉम्रेड अर्थात १२ बलुतेदारांसाठ” या दीर्घ कवितेतल्या शेवटच्या चार ओळी डकवतो. ”ही लोकशाही नाहीहे ही विटंबना सतरा पिढ्यांची म्हणा म्हणा कॉम्रेड दंड ठोकून म्हणा ’ हाण सख्या तुझीच बारी लोकशाही मेली तरी डेंगण्या मारी’ द्या द्या दवंडी कॉम्रेड ही लोकशाही नाहीहे ही विटंबना सतरा पिढ्यांची मूग गिळून पोसलेली” (गोलपिठा. पृ;क्र.६८) समाजात समता येईल आणि समता नांदावी अशा आशावाद बाळगलाच पाहिजे. हळुहळु बदल होत आहेत. बदल होतील. आंतरजातीय विवाह, जात-पोटजातीतले भेद हळुहळु कमी होत आहेत. कोणाचीही जात न विचारता सर्वांचेच रोटीबेटी व्यवहार आत्ताच होणार नाही, व्हायला वेळ लागेल, पण हे अंतरही फार दुरचं असणार नाही, असं ही मला कालचा भाग पाहतांना वाटले. असो. -दिलीप बिरुटे

किमान स्वतःच्या चित्रपटात दारूचे ग्लॅमराईज्ड चित्रण करणार नाही असं तो म्हणू शकेल असे वाटत नाही. चित्रपटाच्या कथेचा भाग म्हणून दारू आवश्यक असेल तर कोणता दिग्दर्शक त्याला तसे करू देईल? आता आमीर मोठा कलाकार आहे, तो स्वत:च्या अटी ठेवू शकतही असेल पण एखादी उत्तम पटकथा केवळ दारूचे सीन आहेत म्हणून नाकारायची हे पटत नाही. जसं काही आमीरने दारूवाले शिनेमे केले नाहीत म्हणून जनता दारू पिणे बंद करणार आहे! देशभक्तीचे सिनेमे किंवा देहभक्तीचे ;) दारूच्या संगतीनं पाहणारे प्रेक्षक असतातच.

हिमांशू रथ यांची मत रोचक वाटली

आमच्याकडे अजून दिसायचाय हा भाग. विषय काय असेल ही उत्सुकता होती. धन्यवाद हो सर! दहा पंध्रा मिंटात पाहते.

तुम्हाला फार बॉ आमिर खान ची नफरत ! अर्थात आम्हाला फार प्रेम आहे अशातला भाग नाही, फिर भी.. मी माझ्या लहानपणापासुन पाणी वाचवा ! हे ऐकतेय पण कोणाला काही करताना पाहीलं नाही. म्हणजे नळाला पाणी असलं की वाटेल तितकं वाहु द्यायचं अन नसलं की बचतीचा प्रश्नच नाही. माझं स्वत: काँट्रीब्युशन म्हणजे दात घासताना नळ चालु ठेवत नाही, घासुन झाल्यावरच पाणी घेते. कुकरातलं पाणी वगैरे झाडांना घालते, फेकुन देत नाही. असं बारीक सारीकंच!

अच्छा! हा विषय आहे का आजचा. बघनेको विसर गयी.