सत्यमेव जयते

+१ त्याच्या पर्सनल लाईफचा इथे काय संबंध? आपल्याला काय माहीती की नक्की कशामुळे घटस्फोट झाला ते? लोकांना एक काड्या सारायची फार हौस असते..

अर्धवटरावांशी पूर्ण सहमत. :-) सर्वप्रथम आमिरखान ने का लग्न केले, नंतर का घटस्फोट घेतला आणि परत लग्न केले ह्या बाबतीत मी त्याचा वैयक्तिक मामला आहे असे वाटते. तेच मला इतर कुणाबद्दलही वाटते. अर्थात तरी देखील म्हणेन की जर तो "घट्स्फोट घेऊ नका" म्हणत इतरांना उपदेश करू लागला तर ढोंगी ठरेल. त्याने घटस्फोट घेतला असला तरी आधीच्या बायकोस काही मारहाण करून, हुंडा देण्यावरून काही तुटल्याचे ऐकीवात तरी नाही... पुन्हा ४ लग्ने करायला कायद्याने व धर्माने मोकळीक आहेच.. त्याचा येथे काय संबंध ? समान नागरी कायदा असावा असे मला देखील वाटते, पण तो वेगळा मुद्दा आहे.

कोणत्याही कारणाने एखादी चांगली गोष्ट होत असेल तर त्यात आक्षेप घेण्यासारखे काय आहे? हेच म्हणणे आहे....

माझा टीव्हीचा संबंध फक्त न्यूज चायनल्स एनजीसी डिसकव्हरी इतकाच मर्यादीत आहे. सुट्ट्या असल्यामुळे बालगोपाळांचा डान्स इंडिया डान्स चे ऑडिशन्सही अलिकडे पाहात होतो. या डान्स इंडिया डान्सच्या एक परिक्षक 'गीता मा' उर्फ गीता कपूर आहेत. (लैच मस्त आहेत दिसायला आणि बोलायलाही) कार्यक्रमात कधी कधी खूप गरीब मूलंही ऑडिशनला असतात तेव्हा ही मूलं कधी बूट पॉलीश करणारी असतात, कधी गवंडीच्या हाताखाली काम करणारी असतातं, कधी एखाद्या पित्याला मुलांनी असा डान्स वगैरे करणं आवडत नसतं त्या पेक्षा मुलाने कुठल्या रोजंदारीवर कामाला जाऊन पैसे मिळवावेत अशी अपेक्षा असते तेव्हा ही मुलं जेव्हा परिक्षकांशी बोलत असतात तेव्हा परीक्षक विशेषतः गीता मा अशा कुंटुंब कर्त्यांना आणि प्रेक्षकांना आवाहन करतात हे आवाहन प्रामाणिक, भावनिक आणि अगदी मनमोकळं असतं. लहान मुलांना कामावर पाठवू नका, उनका बचपना मत छीनो, वगैरे. तेव्हा या आणि अजून काही मालिका अधून-मधून सामाजिक प्रश्नांवर संदेश देतच असतात. प्रश्नांच स्वरुप अशा माध्यमातून कमी-जास्त प्रमाणात उमटतच असते म्हणून माझ्या दृष्टीने रुटीन मालिका. आपला प्रश्न आहे की आक्षेप का ? मला इतकंच म्हणायचं आहे की सत्यमेव जयतेच्या कार्यक्रमाबद्दल संजय पवारच्या लेखातून बाजारमूल्याचा विचार अतिशय उत्तम मांडल्या गेला आहे. छोट्या पडद्याच्या माध्यमातून सामाजिक प्रश्नावर चर्चा घडवून आणून परिवर्तन होत असतात का ? टीव्ही मालिका पाहून किंवा सामाजिक प्रश्वावरील चर्चेने सामाजिक प्रश्न सुटतात किंवा सुटले आहेत याचा काही विदा आहे का ? अन्य देशात असा एखाद्या कार्यक्रमाने असे काही क्रांतीकारक काही बदल घडवून आणले आहे काय ? एखादी पाऊलवाट तरी पडली आहे काय ? आणि सामाजिक प्रश्नावरचा हा काही पहिलाच कार्यक्रम आहे काय ? अशाने प्रश्न सूटत नसतात फार तर हळहळ च्च च्च करण्यापलिकडे काहीही होत नसते. असाह्य व्यक्ती आणि कोणाचेही दु:ख पाहिल्यानंतर माणूस आतून कळवळतो. कोणाच्याही दु:खाशी सहानूभूती निर्माण होत असते. अशा दु:खाचं सामाजिक प्रश्नाचं एक हायपो निर्माण करुन जे भांडवल केल्या जातंय यावर माझा मूख्य आक्षेप आहे. जाता जाता : अरे हो, नांदा सौख्य भरो असा एका मराठी वाहिनीवर कार्यक्रम (कोणत्या वाहिनीवर ते विसरलो) आहे. एकदोन एपिसोड पाहिले आहेत. नवरा-बायको आणि नव-याची आई अशांना बोलावले जाते त्यांच्यातल्या मतभेदांवर चर्चा केली जाते कोण कुठे चुकले त्याची चर्चा होते आणि कार्यक्रमाच्या शेवटी प्रेक्षंकाच्या समोर त्यांचे मनोमिलन होते, गैरसमज दूर होतात. मला कधी कधी प्रश्न पडतो असे सार्वजनिकरित्या कौटुंबिक प्रश्वावर चर्चा करुन प्रश्न सूटत असतील की वाढत असतील. -दिलीप बिरुटे

पूर्वी एका कार्यक्रमातून (कदाचित) साध्य होणारी गोष्ट आता वाजत, गाजत, अश्रुपात दाखवून, शॉक देऊन आणि अनेकदा 'दिखावा' केल्यानेच पब्लिकला समजत असेल तर याचा व्यवसाय करून का होईना ती लोकांपर्यंत पोचवणे आलेच.

म्हणजे लोकांची संवेदनशीलता वाढली की कमी झाली? आज वाजत-गाजत, डोळ्यातून पाणी आणून लोकांना जाणीव होतेय असं मानलं तर उद्या काय करावं लागेल? म्हणजे या कार्यक्रमाने अवेअरनेस वाढतोय वगैरे सगळी बकवास आहे, उलट लोकांना त्याचं काही वाटेनासं होतं किंवा काही वाटण्यासाठी खूप ड्रामेबाजी करावी लागते. अवेअरनेस असता तर स्त्रीभ्रूणहत्या हा शब्द चुकीचा असून स्त्रीलिंगीगर्भपात असा शब्द वापरावा असे याविरुद्ध लढणारे कार्यकर्तेच कळकळीने सांगत असतात हे लोकांना कळले असते. पण लक्षात कोण घेतो? स्त्रीलिंगीगर्भपात करणे ही जर भ्रूणहत्या आहे तर इतर कोणताही गर्भपात हीसुद्धा भ्रूणहत्याच आहे. मध्यंतरी एक लेख वाचला होता लोकप्रभामध्ये. कोकणात काम करणार्‍या एका डॉक्टरांनी लिहिला होता. त्यात अगदी साधे मुद्दे मांडले होते. सामान्यतः नको असलेला गर्भ काढून टाकण्याचा निर्णय पहिल्या तीन महिन्यातच घेतला जातो. गर्भाचे लिंग चौथ्यामहिन्यानंतरच कळते. त्यामुळे स्त्रीलिंगीगर्भपात नेहमी उशीरा केले जातात असे त्या लेखात म्हटले होते.असे उशीरा केलेले गर्भपात ओळखण्यासाठी अत्याधुनिक वगैरे तंत्रज्ञानाची गरज नाहीय. फक्त इच्छाशक्तीची गरज आहे. पण मुळात ते करून घेणारे लोक चांगले शिकलेले आणि चांगल्या उत्पन्न गटातले असल्याने अशी इच्छाशक्ती निर्माणच होत नाही. हे असले कार्यक्रम पाहून या शिकलेल्या, श्रीमंत वगैरे लोकांचे मतपरिवर्तन होईल हा फारच भाबडा आशावाद आहे. उदाहरणार्थ तंत्रज्ञानाचा अतिवापर चांगला नाही, इंटरनेट व गेमिंगचा मुलांवर वाईट प्रभाव पडतो हे अनेक माध्यमांतून सांगितले जात असूनही कितीतरी सुशिक्षित मंडळी आजकालच्या स्पर्धेच्या जगात आवश्यक आहे म्हणून पोरांना अकाली कॉम्प्युटर आणि गेम्स आणून देतच असतात. तसंच हे. म्हणजे या शो ने फायदा तर काही होत नाही फक्त सामाजिक प्रश्नाबद्दल आपण जागरुक झाल्याचं लोकांना समाधान मिळतं जे एकप्रकारे मनोरंजनच आहे. शिवाय आता समाज जागृत झाला आहे वगैरे समज होऊन प्रश्न त्यामुळे कमी झाला असेल अशी परस्पर सोयीस्कर समजूत केली जाऊन लवकरच लोक त्या प्रश्नाला विसरून जातात. प्रश्नाचं निर्मूलन करण्यासाठी काय केलं पाहिजे हे लोकांना सांगितलंही जात नाही कारण करमणुकीत त्याची गरज नसते. मग नुसते सांगण्यासाठी किस्से उरतात, आमच्या लांबच्या नातेवाईकाने एका मुलीनंतर गर्भपात करून घेतला वगैरे गोष्टी कोणत्याही कृतीशिवाय चघळल्या जातात. सर्वात वाईट म्हणजे काही लोकांची तर आपल्यासारखे बरेच लोक आहेत असे वाटायला लागून अपराधीपणाची भावनाच नष्ट होते. आमीरखानला काय, तो आधीच दुसर्‍या प्रोजेक्टच्या मागे लागलाही असेल.

......समाजसेवेवर मनोरंजन कब्जा करेल काय या भितीऐवजी मनोरंजनावर समाजसेवेचं कलम चढलय हे ध्यानात घ्यायला हवं..... अर्धवटराव यांचेशी सहमत.... थोडी अवांतर गंमतः कुणाला हा शो बंद पाडायचा असेल तर एक कल्पना: हुंड्यावरील शोमध्ये रडणार्‍या, पीडित महिला या हिंदु, पंजाबातील तीस हजार पीडित तरुणी हिंदु, याउलट शो मध्ये शामिल मुसुलमान महिला बुरख्यात असूनही (किंबहुना त्यांचे मुस्लिमत्व अधोरेखित करण्यापुरताच बुरख्यांचा वापर)चेहरा न झाकलेल्या, स्मार्ट, हसर्‍या... बर्‍हाणपुर मधील मुस्लिम समाजाचे पुरोगामित्व, आमिरला "आप कुर्बानी दे रहे हो" वगैरे भाव देणे, (एका एपिसोड चे तीन कोटी रुपये घेण्यात "कुर्बानी" कसली, हे त्या सर्वशक्तिमान परवरदिगारलाच ठाउक).... ..........ही कल्पना योग्य त्या गोटात पसरवणे...

अर्रे आणी हो एक डॉ. शिवाजी सानप पण गजाआड गेला आहे म्हणे आत्ता. कित्ती छान .

ज्या मुख्याध्यापकांनी अशी तक्रार केली त्यांच्याकडे याविषयीचा डेटा आहे की "त्यांना असं वाटतं की लोकांना तसं वाटेल" या प्रकारचं मत आहे? एपिसोड बघेनच. बाकी शारीरीक व्यंगाचा बुद्धीशी काय संबंध? शारीरीक व्यंग असलेले रीटार्डेड असतात असं नाही. मी आमच्या शाळेत अन कॉलेजात शारीरीक व्यंग असलेले विद्यार्थी पाहीलेले आहेत. सगळेजण त्यांच्याशी सर्वसामान्यच वागताना बघितल्याच आठवतंय. एक विद्यार्थी तर पुर्णपणे शारीरीकदृष्ट्या दुर्बल होता. त्याची आई त्याला सगळीकडे मदत करायची. उत्तरपत्रिका लिहिताना लेखनिक म्हणुन कोणी विद्यार्थी दिला जायचा अन परीक्षेसाठी जिम वापरली जायची. खरं तर हा चर्चेचा विषय असु शकतो हेच कधी मनात आलं नाही.

मला वाटतं आपली संवेदनशिलता फक्त अपंगांना 'हँडीकॅप' किंवा 'डिजेबल' न म्हणता 'फिजिकली-विजुअली चॅलेंज्ड' म्हणण्याइतपतच आहे. इतर पालकांचं काय मत आहे वगैरे पळवाट आहे. मुळात लोकं बदलली पाहिजेत, मानसिकता बदलली पाहिजे हे कागदावर ठिकंय. पण याची सुरुवात जर व्हायला हवी असेल तर वरूनच. त्याबरोबरच लोकजाग्रूती वगैरे होत राहील. नुसत्या लोकजागृतीवर विसंबून राहिलो तर सद्य परिस्थिती पाहता हे व्ह्यायला शेकडो वर्षे लागतील. त्यासाठी प्रत्येक शाळा अपंग विद्यार्थ्यांसाठी खुल्या पाहिजेत आणि कुठल्याही पालकाची तक्रार आली तर शहानिशा करून त्या संस्थेवर कारवाई व्हायला हवी. या कार्यक्रमाचं एक शक्तीस्थान म्हणजे टीम नी पुढची टिका काय असेल याचा विचार करून त्यावर आधिच टिप्पणी असते. म्हणजे आज आमिरनी म्हणल्यासारखं भारतापुढे आधिच एव्हड्या समस्या असताना अपंगांसाठी काय वेगळं करायचं असंही लोकांना वाटू शकेल असं विचारलं.

निकोला जेम्सचे The Price of Love वाचुन तर अंगावर काटा येतो. एखादा माणूस किती विकृत आनि रानटी असु शकतो याचे ते उत्तम उदाहरण आहे. ते पुस्तक वाचुन Sleeping with the Enemy (आणि त्याची कॉपी अग्निसाक्षी) अगदीच् बालिश वाटायला लागतो.

स्त्रीयांना घरगुती हिंसाचारापासून संरक्षण कायदा-२००५ (दुव्यावर बरीच माहिती आहे) अंतर्गत बरीच सुरक्षा आहे. आपल्या प्रतिसादावरुन म्हणता येतं की, जगभर स्त्रीयांना या छळाला सामोरं जावं लागत असावं. घरगुती हिंसेला केवळ नवराच जवाबदार असतो असं काही नाही. कालच्या भागात जवळ-जवळ नवराच अशा छळाला जवाबदार असतो, असा एक संदेश दिसत होता. अर्थात सासरी सर्वात अधिक सुरक्षित जागा म्हणजे नवरा असतो आणि तोच जेव्हा बेताल वागायला लागल्यावर स्त्रीची मोठी कुचंबना होते. घर सोडलेलं, समाजाचं प्रचंड दडपण. आणि नव्या कुटुंबात होणारी वाताहात, तेव्हा ती काही निर्णय घेत नाही, सर्व जाच सोसल्याशिवाय तिच्याकडे पर्याय उरत नाही. कालच्या सत्यमेव जयतेच्या भागात सामाजिक अंगाने थोडी चर्चा व्हायला पाहिजे होती. स्त्रीयांना बरोबरीचे स्थान, मानाचे स्थान, याचबरोबर पुरुष जसा काही ठिकाणी चुकत असेल तर काही ठिकाणी स्त्रीही चुकतच असेल. [कोण चुकतं म्हणुन वाद घालायचा नाही] पण, स्त्री आणि पुरुष दोघांच्या ठिकाणी असलेले अहंकार आणि नव्या समाजाच्या मांडणी आणि पारंपरिक कुटुंब व्यवस्थेतील कुत्तरओढ हेही अशा हिंसाचाराचे मुळ आहे. स्त्री कर्ती झाली असेल तर तिच्याठिकाणी मी हे सर्व करते असा एक अहंकार डोकावतो कौटुंबिक वादाची ठिणगी पडत असावी, अर्थात स्त्रीयाच दोषी आहेत अशा माझा विधानाचा आशय नाही. अशा मताला माझ्याकडे काही विदा नाही. पण, एकदम नॉर्मल असणारी स्त्री एका क्षणात बदलते तिच्या वागणुकीत, चेह-यात, बोलण्यात, एकदम फरक पडतो. असेच पुरुषाच्या बाबतीतही होत असते अशा समस्यांमागे काही मानसिक कारणे असतात अशा मानसिक कारणांचा शोध घ्यायला हवा होता, असे वाटले. असो, या विषयावर जालावर अनेकदा चर्चा झालेल्या आहेत. याच धाग्यातही कोणी तरी प्रतिसादात म्हटलं आहे की भारतातील समस्या त्याच आहेत फक्त नव्याने तुमच्या- आमच्यासमोर येत आहेत. कालच्या भागात मला वाटतं फक्त स्त्रीयांना घरगुती हिंसाचार कायद्याची माहिती सांगण्याचा एक केविलवाणा प्रयत्न आमिरखान करत होता, आता या कायद्यामुळे किती स्त्रिया अशा कायद्याचा आधार घेऊन अशा छळाचा बंदोबस्त करतील आणि सुखी होतील हे आमिरखान आणि सत्यमेव जयतेवाली टीमच जाणो. -दिलीप बिरुटे

प्रा.असता तर प्रतिसाद कसे झाले असते, डॉ. असता तर प्रतिसाद कसे झाले असते, दिलीप असता तर प्रतिसाद कसे झाले असते, बिरुटे असता तर प्रतिसाद कसे झाले असते, असा विचार करण्याऐवजी सत्यमेव जयतेच्या कार्यक्रमाविषी आपलं मत काय ते लिहिले असते तर समजायला मदत झाली असती आणि समजा सत्यमेव जयतेच्या कार्यक्रमाविषयीचा काहींचा (माझाच) सूर कसा न पटणारा आहे, आणि त्यामुळे देश कसा बुडणार आहे, असे स्पष्ट लिहिले असते बरे झाले असते असे वाटले. -दिलीप बिरुटे