नाट्यगृहातले व्यत्यय : जाणीव आणि सुधारणा

मी भले व्यावसायिक नसेन, मी गिरीश किंवा विक्रम नसेन, मी रोज दोन प्रयोग करत नसेन , मी महिन्या दीड महिन्यांतून एखादाच प्रयोग करत असेन पण म्हणून माझी इन्व्होल्व्हमेंट किंवा डेडिकेशन कमी आहे का ?.... मुळीच नाही! तुमची डेडिकेशन मुळीच कमी नाही.... पुढल्या वेळी त्या प्रेक्षकाला ललकारा, " भडव्यो! तुम्हाला काय बाहेर वेफर्स खायला मिळत नाहीत का, की इथे येऊन मी जी हे नाटक बसवण्यासाठी मेहेनत घेतलीय तिच्यावर येऊन हगताय!!!!!" भें**! सॉरी जनरल डायर! पण अशा प्रेक्षकांना अशीच भाषा कळतेय!!! खरे नाट्यप्रेमी असे प्रकार कधीच करणार नाहीत. जसे खरे संगीतप्रेमी मैफिलीच्या मध्ये कधीच काही वेडेवाकडे चाळे करत नाहीत!!!

खरंच. समोर प्रयोग चालू असताना आपण त्याचा काहीएक मान राखायचा असतो याचीच मुळात जाण नसते लोकांना. 'पैसे देऊन आलोय' हाच एक माज. प्रेक्षक म्हणून आपल्याकडूनही काही किमान अपेक्षा असते, हे त्यांना कळेल तो सुदिन. तोवर हे असेच...

मास्तर बरेच दिवस असा विषय काढावा हे आमच्या मनात होतेच. तुम्हीच हात घातलात ते बरे झाले. प्रबोधनावरच प्रथम भर द्यावा ! शेवटी मायबाप प्रेक्षक महत्वाचे आहेतच. त्यांना कमी दुखावुन हे ऑपरेशन करता येईल. प्रेक्षक असे का करतात हे जाणुन घेणे ही महत्वाचे. (प्रेक्षागृहात पाउल टाकल्यावर मोबाईल सायलेंट मोडवर टाकणारा परंतु बाहेर आल्यावर नॉर्मल करायचे विसरणारा) प्रकाश घाटपांडे

हे भारतातच नाही, तर अमेरिकेत देखील दिसते. तरी आम्ही दर वेळी सांगतो, बाबा रे बंद करा तो मोबाईल ! नाटकाचे प्रेक्षक बहिरे असतात का हो ? (यावर एकच उपाय, सेलफोन ब्लॉकर्स लावावे थेटरांत.) - सर्किट

नाटक सुरू झाल्यावर येणारे लेट कमर्स.. एकदम सताड दरवाजा उघडून येतात (आणि बराच काळ उघडापण ठेवतात).. दुपारच नाटक असलं तर एकदम ग्लेअर येतो आणि लक्ष विचलीत होतं. हा अनुभव इथे बराच वेळा येतो.. :(

चित्रपट महोत्सवामधे मात्र बहुतांश प्रेक्षक साक्षर असल्यासारखे वागतात हा माझा अनुभव. मोबाइलवर बोलणं तर दूरच, पण मेसेज टाईप करायला पेटवलेल्या आपल्या मोबाईलच्या प्रकाशाचा इतरांना त्रास होऊ शकतो याचंही भान बाळगून लोक वावरतात. तिथे एकूणच चित्रपटाची ठरवलेली वेळ पाळणे, मोबाइल-सभ्यता बाळगणे, कलाकारांबद्दल एक आब बाळगणे... अशा गोष्टी पाहायला मिळतात. अर्थात यालाही अपवाद आहेतच. पण शिकण्यासारखं बरंच. कुणी एखादा अडाणी माणूस आपल्या आचरट वागण्यानं रसभंग करायला लागलाच, तर इतर प्रेक्षक परस्पर त्याला झापतात. अशा ठिकाणी आयोजक-स्वयंसेवकांचाही जागरूक वावर असतो. काहीतरी असंस्कृत गडबड झाली आणि वेळेवर आयोजक अवतरून त्यांनी शांतता प्रस्थापित केली नाही, असं अगदी क्वचित घडतं. (मामि चित्रपट महोत्सव आणि आशियाई चित्रपट महोत्सवातल्या आयोजकांबद्दल बोलते आहे मी. इतर ठिकाणी काय असतं माहीत नाही.)

तुम्ही मुम्बै ला भाइदास मधे कधी नाटक केलय? विषेशतः गुजराती नाटक. उशीरा येणे ( ९ च्या प्रयोगास १० वाजता), नाटक बघताना घरुन खाउचे डबे घेउन येणे व खाणे नाटक चालु असताना सिंगापुर ट्रीप , रीलायन्स , पटोला साडी वगैरे महत्वपूर्ण चर्चा करणे. कर्णाला जन्मजात कवच कुंडले होती तसा मोबाईल हा जन्मतानाच कानाला जडला आहे असा ठाम विष्वास बाळगणारे. गुटख्याच्या पुड्यांचा चुरचुराटआणि थुंकणे वगैरे किरकोळ व्यत्ययातुन जे ऐकु येईल ते नाटक समजावे. बहुतेक मराठी नाट्यकर्मी या नाटकांत कामे करतात. या किरकोळ अग्निदिव्यातुन टिकेल तो नट पुढे बेस्ट बस किंवा ६:५५ च्या विरार लोकल मध्ये मध्ये ही नाटकाचा प्रयोग करायाला सहज पुढे येईल पडत्या पावसाला पाहुन तुम्ही आतुन भिजला नाहीत तर स्वतःच्या कोरडेपणाची तारीफ करु नका तर हे मान्य करा की तुमच्या आयुष्यात भिजवणारे क्षण आलेच नाहीत

मागच्या महिन्यात मी एकदा नाटकाला उशीरा पोचलो तेव्हा अशी सोय होती : थेटरात बाहेरच्या व्हरांड्यात एक टीव्ही होता - त्यावर स्टेजवरचे प्रक्षेपण होत होते. (स्वस्तातला व्हिडियोकॅम, स्वस्तातला टीव्ही - फार खर्चाचे काम नाही.) दहा मिनिटांपर्यंत आणखी चार उशीरा-येणारे लोक पोचले होते. बाल्कनीत मागच्या दाराजवळ काही रिकाम्या खुर्च्या "उशीरा येणार्‍यांसाठी" आरक्षित केल्या होत्या, थेटरातल्या तिकिट घेणार्‍याने गुपचूप चौघांना त्या खुर्च्यांपर्यंत पोचवले. दार उघडण्यापूर्वी काळा पडदा सारणे, दार हळू उघडणे, बंद करणे हे सर्व तिकीट घेणार्‍यानेच पार पाडले. नेहमीच्या समोरच्या सीटऐवजी मागे बसावे लागले. उशीरा येण्याची काही तर शिक्षा झाली म्हणा... पण सोय बघून बरे वाटले. वेळेवर आलेल्या प्रेक्षकांना, नटांना आमचा त्रासही झाला नाही, आणि आम्हाला नाटक बघताही आले - उद्धटपणे "उशीरा आलात, जा उडत" असेही थेटरवाल्यांनी म्हटले नाही.

हा त्रास अन्य ठीकाणि पण होत असतो जसे ट्रेन मधे मोठ मोठ्याने बोलणे , मोठ्याने संगीत लावणे , गेम खेळणे , त्यात कॅमेरा असेल तर त्याचा दुरुपयोग करणे ई. ह्याचे प्रबोधन घरातुन व्हायला पाहिजे . जेंव्हा आपण मुलाना मोबाइल घेउन देतो तेंव्हाच त्याचा उपयोग केंव्हा आणि कशासाठी करायचा त्याचि जाणिव द्यायला पाहिजे. विषेश म्हणजे सार्वजनिक ठिकाणी प्राम्युख्याने कसा करावा ते सांगितले पाहिजे. (अवांतरः आई वडिलच जर नीट उपयोग करत नसतील तर त्यांचे प्रबोधन कोणी करायचे)

"संस्कृती रक्षक" इथे आणून सोडले तर कसे राहील? ;) आपला गुंडोपंत

मी बर्‍याच अंशी मास्तरांशी सहमत आहे पण मोबाईल 'बंद' ठेवण्याचे आवाहन मला नाही पटत, तो सयलेंट वर ठेवायला हवच, पण बंद नाही. जर तुमच्या निकटवर्तीयाला अपघात झाला आणि तुम्हाला मोबाईल वर कळवता आले नाही तर? रंगकर्मींनी एक महत्त्वाचा फरक लक्षात ठेवावा, तुमच्यासाठी नाटक हे काम (इन्व्होल्व्हमेंट किंवा डेडिकेशन सकट), पॅशन असले तरी प्रेक्षकांसाठी ते विरुंगळा/करमणूक असते!

बर्‍याच महिन्यात नाटक नाही पाहिलं पण हे सारे रसभंगी,व्यत्ययी अनुभव गाठीशी बाळगून आहे. (व्यत्ययांना वैतागलेली)स्वाती

प्रेक्षकांना आम्ही समजावून सांगत नाही म्हणून ते परत परत चुका करत राहतात.. त्यांना जाणीवच नाही तर सुधारणार काय?

मोबाईल हे तंत्रज्ञान जेव्हा जीवनाचे अंग बनले तेव्हा अवसरच उरला नव्हता इतक्या झटकन वेगाने ते मिसळले. लोकशाही म्हणजे काय हे समजण्याच्या आतच आपण ती स्वीकारली. तेवढा सूज्ञपणा प्रत्येक नागरिकात येण्याची वाट पहाणे हे व्यावहारिक दृष्ट्या अशक्यच. प्रबोधन हाच उपाय. शहाण्याला शब्दाचा मार व मुर्खाला जोड्याचा मार हे प्रबोधन कि शिक्षा? असो मी अनुभवलेले प्रसंग- प्रसंग १- सामाजिक विषयावर चाललेल्या सभागृहात एका ज्येष्ठ बाईंचा मोबाईल बोंबलु लागला.वक्त्यासकट सगळ्यांचे चेहरे त्रासिक झाले. ती बाई जणु काही आपला वाजतच नाही असे भाव. सगळ्याचे लक्ष आवाजाच्या दिशेने गेल्यावर पर्स मधे हात घातला व बंद करण्या साठी कुठली तरी बटने दाबली. आवाज बंद झाला. थोड्या वेळाने परत तेच. नंतर लोकांच्या कपाळाच्या आठया पाहुन ती गोंधळून गेली तिला काय करावे समजेना. मी तिचा मोबाईल घेउन बंद केला. तिला बंद कसा करायचा हे माहित नव्हते. तिच्या वेषभुषा व केशभुषा यावरुन मला तसे वाटले नव्हते. प्रसंग २- स्थळ तसेच. परंतु एक ज्येष्ठ नागरिक माझ्या शेजारी बसले व्याख्यान चालु होणार होते.मी मोबाईल सायलेट वर टाकत होतो. त्यांनी ते पाहिले. मला पण जरा करुन द्या असे सांगुन त्यांचा मोबाईल दिला. मी त्यांना सायलेंट व स्विच ऑफ करायला शिकवले. ते म्हणाले त्याच काय मुलाने घेउन दिला पण बोलायच असेल तर हे बटन दाबा आणि संपल्यावर हे दाबा एवढेच माहिती. तुमच ते बाकी भानगड काही समजत नव्हती बुवा. वरकरणी सुसंस्कृत दिसणारी माणसं ही सुसंस्कृत असतील ही पण मोबाईल वापराबाबत अडाणी असतात. मोबाईल कसा वापरावा हे प्रशिक्षण मोबाईल कंपन्यांनीच वा विक्रेत्याने दिले तर ते सोईचे होईल. प्रकाश घाटपांडे

मोबाइल च्या आवाजाचा त्रास नाटक/सिनेमा इथे तर होतोच पण कार्यालया (मराठीत ऑफिस ....) मधे पण फार होतो ...... त्यामुले मी आमच्या इथे असा नियम केला कि ज्याचा मोबइल वाजेल त्याने सगल्या ऑफिस साठी चहा मागवायचा हि मात्रा चान्गलीच लागू पड्ली ... आता सगले जण मोबाइल आठवणीने साय्लेन्ट वर ठेवतात तरी पन कधी कधी आमची चहाची सोय होतेच ;) मजेदार विदुषक

मास्तर, आपला प्रत्येक मुद्दा पटला. कुठल्याही कलेला व्यत्यय आला तर ती सादर करणार्‍यांचा सगळा उत्साहच निघून जातो. असं कधीही होऊ नये! तात्या.

नाट्यगृह / सिनेमागृहात मोबाईल सक्तीने सायलेंट मोडवरच हवा. जर अति-महत्वाचा कॉल आला तर कंपलसरी बाहेर जाउनच रिसिव्ह करावा. आत रिसिव्ह केल्यास दंड करावा. एकदा प्रयोग चालू असताना सततच्या वाजणार्‍या प्रेक्षकाच्या मोबाईलच्या व्यत्ययामुळे एका दिग्गज कलाकाराने स्वतःच्याच कानाखाली मारून घेतली. ही बातमी खरी आहे की अफवा? मनस्वी * केस वाढवून देवआनंद होण्यापेक्षा विचार वाढवून विवेकानंद व्हा. *