अख्खा मसूर आणि दीड (शहाणे) आम्ही!

अभिजित भाऊ,
पुण्यात तुम्हाला ऑथेंटिक अख्खा मसूर मिळणार नाही.
रत्नांग्रीला जाताना सातार्‍याला थांबलात तर ढाब्यांवर मिळेल.
कराडला विमानतळ रोडला शिवराज नावाचा ढाबा आहे. तो अख्ख्या मसुरासाठीच प्रसिद्ध आहे.
पण मी खाल्लेला अफलातून 'अख्खा मसूर' म्हणजे चिपळूणवरुन आपण कराडकडे येताना घाट चढून वर आलो की लगेचच एक ढाबा आहे. बहुतेक ट्रकवाले इथे थांबतात. झणझणीत डिश आणि गरम रोट्या. हाण सख्याहरी..

(बाय द वे तुमी आमास्नी वळिखलत का? :))

मसूराची उसळ हाटेलात जाऊन खायची हा विचारच आधी पचवावा लागेल.
वडापाव, भेळ, पाणीपुरीच्या गाड्यांवर फक्त तेवढच मिळालं तर चालतं पण जेवायला गेल्यावर प्रत्येकाला आपापल्या बर्‍यापैकी आवडीची डीश मिळावी अशी अपेक्षा असते. पुण्यात पुर्वी असं असल्याचं आठ्वत नाही. हे कोल्हापुरी मनुष्याचं हाटेल असावं. तिकडे तशी पद्ध्त असावी.
अवांतर: या प्रतिक्रियेशी कोदांचा संबंध नाही हे आधीच सांगतीये.

हा हा, पण असे तुमच्या एकुलत्या दिडशहाणेगीरीवर का भागवताय? आम्हालातरी पुरी मेजवानी द्या.

ही डिश इस्लामपूर / पेठ वडगाव भागात रामक्र ४ (एनेच फोर) वर प्रथमतः प्रसिद्धी पावली.
कोल्हापूर ते सातारा या भागातील खवैय्ये बहाद्दर रात्री खास 'गाडी काढून' ही डिश खायला ५०-६० किमी अंतर काटून जात/येत. कोल्हापुरात काही नवी टूम निघाली की तिचा भलताच पाठपुरावा होतो हे निरीक्षण आहे.
तद्नंतर हळूहळू अख्खा मसूर देणारी अनेक हाटेल -कम- धाबे कोल्हापूर -सांगली-सातारा जिल्ह्यात एनेच फोरवर उदयास आले.
स्टार गुटखा व स्टार उद्योग समूहाने (संजय घोडावतप्रणित) काढलेल्या हायवे कँटीन मध्ये आता 'जगात भारी कोल्हापुरी' या ब्रँडखाली अख्खा मसूर मिळतो. कोल्हापुरी नॉन-व्हेजची 'व्हेज चव' हवी असलेल्यांनी ही कल्पना उचलून धरली आहे.(मसूरात प्रथिनेही मोठ्या प्रमाणावर असतात.)

कांदा-टोमॅटो - लसणीची ताजी पेस्ट अंमळ जास्तच घातलेली घट्ट, झणझणीत (तिखट) अख्ख्या मसुराची उसळ जर घरात करता येत असेल तर अख्खा मसूर खायला हाटेलात जावे लागू नये.

मला तर नाझ चा चहा आनि मस्कापाव आवडला बॉ.

या "अख्ख्या मसूरा'त त्या भाजीशिवाय दुसरी कुठलीही भाजी निषिद्ध होती. "खायचा तर हा अख्खा मसूरच खा. नाहीतर अख्खे तसेच घरी परत जा,' अशी संचालकांची भूमिका असावी.

खायचे तर नाहीतर खाउन मरा सारखेच ना.
@ योगप्रभु
पुण्यात आर्यन एफ. सी. रोड्वर आहे त्या हाटेलात अख्खा मसूर मिळतो आनि चांगला आहे हो.
बहुतेक डाल मखनी मधे हीच दाळ असावी.

आखा मसूर म्हणजे नक्की काय?

ती भाजी असते का अजून काही?
रेसिपी देण्याची विनंती, हिकरच्या बल्लावाचार्यांना करत आहे (फोतुन्सकट)

लेखनशैली आवडली...बाकी मेनू वाचून नाही पटला तर सरळ उठून दुसऱ्या हाटेलात जायचं...

चांगल झाले सांगितले, मी पण विचार करत होतो तिकडे जाण्याचा, आता फारशा अपेक्षा न ठेवता तिथे जाइन मग भ्रमनिरास नाही होणार..

मी तावरे कौलणीत राहत होतो(भापकर पम्पा शेजारी).....अक्खा मसूर आणी सोल्कढी ची आठवण झाली.....तसेच पन्चमी,साई सागर ,नैवेद्यम आणी तिरन्गा होटेल समोरील cold coffee आठ्वली....मानकर चौपाटी आणी बरेच काही....

ते कोल्हापूरकडे जाताना साधारण कराडपासून पुढे अनेक ठिकाणी अख्खे मसूर असं लिहिलेलं असतं ते हे होय?

मला वाटायचं की पेण अलिबागकडे जाताना कडवे वाल, तसे तिकडे मसूर फेमस असावेत.

आठेक वर्षं सांगली कोल्हापूर भागात राहूनही मसूर फेमस असल्याचं ऐकलं नव्हतं. आताशाच झाला असावा.

इतका फेमस झाला आहे तर माझा आपला असा एक अंदाज आहे की झणझणीत मटण मसाला / गरम मसाला वगैरे सारखा काही घटक घालून ती उसळ बनवत असावेत. आता खाल्लीच पाहिजे.

अभिजीत भौ
पुण्यात उगाचच फेमस असलेल्या अनेक गोष्टी आहेत.
तिरम्गाची बिर्याणी हे तेलकट प्रकरण का फेमस आहे हे कधी कळालेच नाही.
बिर्याणी ही फक्त तेलातच बनवायची असते असा तिथे गैरसमज असावा.
पुण्यातले असेच एक प्रकरण म्हणजे "अमृततुल्य" . त्या दोन चमचे चहात पुणेकरांचे चहापान कसे होते कोण जाणे?

अख्खा मसूर साठी स्पेशल हॉटेल असतात हे आजच कळाले, हॉटेल मध्ये मात्र मी कधी खाल्ले नाही हे.

पर्वती इस्टेट मध्येच जॉब ला होतो तेंव्हा मात्र हे हॉटेल तेथे कोठे आहे हे माहित नव्हते .. नविन आहे काय ?

अख्खा मसुर हा कोल्हापुर (आणि त्यानंतर शेजारच्या सांगली) जिल्ह्यात मशहूर प्रकार आहे. जशी कोल्हापुर ब्रँड मिसळीची, नॉनव्हेजची हॉटेल्स सर्वत्र निघाली आहेत तसे कोणीतरी "अख्खा मसुर"चे पुण्यात हॉटेल चालू केले आणि त्यात हे महाशय जेवायला गेले एव्हढेच काय ते समजून घ्या.

पुण्याचे ब्रँडींग नाही चालू येथे.

बाकी पुण्याबद्दल म्हणाल तर मुंबईहून येणारे अनेकजण चितळ्यांकडून किलो-किलो बाकरवडी नेहमी नेतात हे बघून नेहमी कोडे पडते की मुंबईत बाकरवडी मिळत नाही का?????

मसूर ही एक कंटाळवाणी उसळ आहे..
अख्खा मसूर तर प्रचंड कंटाळवाणी आहे...

मी मागील वर्षी इस्लाम्पुर ला गेलो होतो तेव्हा अखा मसुर सगळी कडे बघुन हैरान झालो होतो

आज पार फेर्गुसन कोलेज समोर पण हि डिश आहे

अरेरे, चविष्ट आणि रोटी, कांदा याबरोबर अप्रतिम लागणाऱ्या आख्खा मसूरचा आपल्याला आस्वाद घेताच आला नाही म्हणा...

नीट केलेला अख्खा मसूर फार झणझणीत जाळ नसतो आणि गरम मासल्याची overpowering टेस्ट आणि फ्लेवर ही नसतो.. स्मोकी रोटीसोबत अत्यंत स्वादिष्ट डिश आहे.

सुस्वरूप तो अभिप्राय आपल्याला उद्देशून नाही.

इन जनरल ज्यांना आख्खा मसूर आणि मसुराची उसळ सेम आहे असं वाटतंय त्यांच्यासाठी

काल परवा त्या कराड जवळ गेल्यावर कळले कि जवळच "मसुर " नावाचेच गाव आहे ,  गम्मत म्हणजे मसुर गावात होटेल कमी आणि पार्सल सुविधा देणारी दुकाने खुप झाली आहेत , कानडी मित्रा सोबत चर्चा झाल्यावर असे कळले कि कानडी  मध्ये  दह्याला मसुर असे म्हणतात .. 

इस्लम्पुरच्या जवळ कामेरी ला अरुण पाटिल धाबा आहे. हेच अख्खा मसूर चे उगमस्थान. कामेरी–इस्लामपूर भागात अख्खा मसूरबद्दल एक लोकप्रिय लोककथा सांगितली जाते. १९८० च्या दशकात वारणा दुध डेअरीच्या ट्रक ड्रायव्हर्स दुध मुंबई ला घेवुन जात आणी रात्री परत येन असत. रात्री उशिरा येणाऱ्या ट्रक ड्रायव्हर्सना पटकन मिळणारे, स्वस्त, पोटभर आणि तिखट जेवण हवे असायचे. ठाण्याच्या आसपास तेंव्हा मसूर डाळीची एक डिश ते खात. त्याविषयी त्यानी पाटलांना कल्पना दिली. त्यांनी एकदा पक्षाच्या कामासाठी मुंबईला गेल्यावर त्यांनी ती ट्राय केली. त्यांच्या पश्चीम महाराष्ट्रीय जिभेला ती काही आवडली नाही. त्यात त्यांनी स्वत:चे मसाले घालुन कामेरी भागात पुर्वी घरोघरी बनवत त्यापेक्षा थोडा झणझणीत रस्सेदार अख्खा मसूर बनवला आणि रोटी आणि जिरा राईससह द्यायला सुरु केला. तेंव्हा पासुन हा पदार्थ लोकप्रिय झाला आणि हळूहळू "ढाबा स्पेशल" म्हणून ओळख मिळाली. आजहि ईस्लाम्पुरात "अख्खा मसूर = अरुण पाटील ढाबा" असेच समीकरण आहे. त्यांच्या धाब्यावर दुसरे काहीच मिळत नसे. बहुधा तीच परंपरा आत नव्याने सुरु झालेल्या  अख्खा मसूर ढाब्यांनी जपली असावी. मला आठवते तसे, त्यांच्य धाब्यावर उसाचे उत्पादन कसे वाढवावे याचे बोर्ड लावलेले असत. 

सातार कराड रस्त्यावर एक हॉटेल आहे. त्याची जहिरात रस्ताभर  बरेच फलक लावू" शिक्षिका प्रभा भोसले " यांचे हॉटेल अशी केलेली असते. यात घरगुती मटण , चिकन यांची जहिरात असते. जहिरातीच्या फलकावर ज्या  चष्मीष बाईंचा फोटो आहे तो  इतका भ्यंकर आहे की पाहिल्यावर त्या हॉटेलात कोणी जाईल का अशी शंका येते. बहुधा उशीरा येणाऱ्या ग्राह्काला त्या अंगठे पकडून ओणवे उभे रहायची शिक्षा देत असतील असे वाटते.

काही कट्टर पंथांमध्ये मसूर डाळ खाण्यास मनाई आहे, कारण ती तामसिक (सुस्ती आणणारी) आणि  राजसिक (अत्यधिक वासना आणि आक्रमकता वाढवणारी) मानली जाते.

काही परंपरा मसूर डाळीचा संबंध कामधेनू गायीच्या रक्ताशी जोडतात. एका आख्यायिकेनुसार, जेव्हा एका प्राचीन राजाने ती गाय चोरण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा ती जखमी झाली आणि तिचे रक्त जिथे जिथे जमिनीला लागले, तिथे तिथे मसूर डाळ उगवली. त्यामुळे मंदिरात ती अर्पण करण्यास किंवा कठोर तपश्चर्या करणाऱ्यांना तिचे सेवन करण्यास मनाई आहे. एकादशीसारख्या उपवासाच्या दिवसांमध्येही मसूर खाण्यास सक्त मनाई आहे.

तिच्या गडद लाल रंगामुळे आणि प्रथिनांमुळे, तिला ऊर्जा देणाऱ्या मांसासारखी मानले जाते. ती मज्जासंस्थेला उत्तेजित करू शकते, ज्यामुळे ध्यानातील एकाग्रता आणि आध्यात्मिक वाटचालीत अडथळा येऊन  शांत, सात्विक मनःस्थिती साठी ती अयोग्य ठरते. मसूर डाळीमध्ये प्रथिने मोठ्या प्रमाणात असतात, ज्यामुळे शरीरात अतिरिक्त, आक्रमक ऊर्जा निर्माण होते.

ऐतिहासिकदृष्ट्या, काही समुदाय मसूर डाळीला "रानटी लोकांचे अन्न" मानत असत, कारण तिचे मूळ पश्चिम आशियात होते आणि तिचा संबंध परकीय आक्रमणांशी जोडला गेला होता.

बघा बुवा, मसूर खाताय तर जपून !

झाला कि नाही एक काकाफॉ तयार .  😆