तुम्ही देवळात नमस्कार कुणाला करता?

ह्यावर एखादा लेख प्रकाशित करणार असाल तर आपल्यालाच नमस्कार करीन... म्हणजे प्रतिक्रिया देईन.

मी देवळात एकटा कधीच जात नाही. कोणाबरोबर नाईलाजाने जावे लागले तर जातो आणि मूर्तीसमोर हात जोडून उभा राहतो. मनात त्यावेळी काहीही नेहमीचे विचार असतात. बहुतेकवेळा असली तर भिंतीवरची चित्रे पाहतो. छान असतात. मी नास्तिक आहे की आस्तिक आहे की आणखी काही याचा कधी विचार केला नाही. तशी गरज वाटली नाही.

इतरांचे मन राखण्यासाठी किंवा सोबत म्हणून किंवा वाद घालायचा नव्हता म्हणून देवळात गेलो तर देवापुढे उभा राहून हात जोडतो. (सबब वरील कुणालाही नाही या पर्यायाला मत दिले आहे).

ठरवुन कुणाला नमस्कार करीत नाही. कुठेही गणपतीची मुर्ती दिसली की आपसुक हात जोडले जातात. नंदी कासव यांना कधी कधी थोपटावस वाटत. बरेच वेळा (कदाचीत चार लोक करतात म्हणुन) देवळाच्या पहिल्या पायरीला ही केलाय. देवळाच्या बाहेर बसलेल्या कृष भिकार्‍याला पैसे देताना त्याला पण नमस्कार केलाय. (कदाचीत तो मला करतो म्हणुन प्रतिक्षिप्त क्रिया म्हणुन असेल. तोही भिकारी आणि मीही. फरक काय तो फक्त कपडयांचाच) बाकी सुहाश्याशी सहमत. या कौलात वरवर काही गैर दिसत नाही पण कौलफोड्या नाना असल्याने काही खर नाही. आता दुकान काढाच पंखांच. ;)

देवळात सुंदर मुलगी वगैरे असेल तरच आत जातो आणि तिच्याकडे बघत मुर्तीच्या दिशेने नमस्कार करतो.

इतर हा पर्याय निवडला आहे. खुलासा हवा असल्यास अवलिया यांना व्यनितून देण्यात येईल.

मी तरी देवाच्या मुर्तीकडे पाहुन देवाला नमस्कार करतो. समोरच्या कासवाला आणि नंदीला पण करतो. कधीकधी पहिल्या पायरीला पण करतो. पण प्रामुख्याने देवाला.

नानाच्या या काथ्याकुटा संदर्भातील अभ्यासपुर्ण लेखाच्या पतिक्षेत.

देवळात (म्हणजे देवळाच्या आत) म्हणून पुढे देवळाबाहेरील नंदी, कासव, एखादे प्रतिक, पायरी, कळस यांचे ऑप्शन्स का बरे? असो, मी माननीय अवलिया साहेबांना त्यांच्या नावाच्या मागे आणि पुढे प्रत्येकी दोन काड्या लावाव्या असे सुचित करतो. त्याशिवाय असे कौल टाकणे व्यर्थ आहे असे वाटते.

नंदी, कासव, उंदीर वगैरे भारी गोड असतात. त्यांना नमस्कार करते. मग देव-देवी आदिंना. मला देव आणी देवी जोडीने आवडतात एकटे नाही. इतर देवांचे भरभर आटपते पण पार्वतीमातेच्या पायाशी ५ मिनीटं बसून भक्तीभावपूर्वक नमस्कार करते. गणपतीला ३ प्रदक्षिणा घालते.

मी फक्त चमत्कारालाच नमस्कार करतो :)

आपले नेते देवळात जाऊन कुठे बघतात तसे बघावे... ;)

एक तर देवळात जातच नाही...गेलेच तर आधी बाहेर बसलेल्या भिकाऱ्याला, मग कळसाला, मग पहिल्या पायरीला, मग शेवटच्या पायरीला, मग नंदी, कासव, घोडा काय असेल त्याला, मधेमधे येणाऱ्या लोकांना, मग पुजाऱ्याला अशे नमस्कार करत करत देव्हार्याजवळ पोहोचले कि देवाला....आणि हा कौल वाचल्यावर तुम्हाला.

'इतर' ला मत दिले आहे. महाराष्ट्रात अनेकानेक मंदिरे आहेत. त्यापैकी अचानक श्रीमंत झालेल्या मंदिरांच्या नादी लागत नाही. शिर्डी वगैरे...त्यांना दुरूनच नमस्कार. पण ह्याच पुरोगामी महाराष्ट्रात कोरीव कामाने रचलेली अनेक शिल्पसमृद्ध हेमाडपंथी मंदिरे आहेत उदा. खिद्रापूरचे कोपेश्वर, नासिकचा काळाराम, नारोशंकर. सर्व ज्योतीर्लिंगे, पुण्याजवळचा भुलेश्वर, त्रिशुंड गणपती, वेरूळ लेण्यातील कैलास लेणे, हरीश्चंद्रेश्वर, रतनवाडीचा अमृतेश्वर, कुकडेश्वर, देहू, आळंदी ही संतांची मांदियाळी तसेच इतरही ज्ञात-अज्ञात. मी नमस्कार करतो ते ह्या अशी समृद्ध मंदिरे घडवणार्‍या कलाकारांना, त्यांनी घडवलेल्या मुर्त्यांना. मनोभावे.

देवळासमोर आलो की आधी कळसाला नमस्कार करतो. चमचमता कळस, सुंदर गोपुरे ह्यांच्यासमोर आपोआप नतमस्तक होतो. देवळात्/गाभार्‍यात शिरताना पहिल्या पायरीला उजवा हात आपोआप स्पर्शुन कपाळाशी जातो. (हे स्टेजवर जाण्यावेळीही आपोआप व्हायचं तसंच.) देवळाच्या मुख्य दरवाजातून आत आल्यानंतर गाभार्‍याकडं तोंड करुन नंदीला, कासवाला नमस्कार करतो. गाभार्‍यात गेल्यानंतर गारेगार पिंडीवर डोकं टेकलं की मग त्यापुढचे काही क्षण (की मिनिटं? ठाऊक नाही.) मात्र काऽऽही कळत नाही. मी नमस्कार करतोय ते त्या पिंडीला, की त्या पिंडरुपी श्रीशंभोला, की आपल्याही अंतरी वसणार्‍या त्या ब्रम्हसुत्राला....मलातरी कळत नाही.....एक छानपैकी शांत, प्रसन्न, गारवा पिंडीवर टेकलेल्या कपाळापासून ते थेट अंतःकरणापर्यंत झिरपत जातो आणि सोबत असलेल्या मित्र/नातेवाईकानं "चल रे, जाऊया आता" म्हणल्यावर ते सुख खंडतं एव्हढंच मला पामराला कळतं. - (नंदी) ध.