शानबा, चांगला लेख. असाच लिहीता रहा.
बोल्ट्झमन स्थिरांकामुळे अमरत्व पावलेला लुडविग बोल्ट्झमन लीझ माईट्नर या शापित संशोधिकेचा गुरू! सिद्धांतवादी भौतिकशास्त्र म्हणा अथवा रसायनशास्त्रज्ञ, त्याचे महत्त्व किंचितही कमी होत नाही. अणूच्या अस्तित्त्वाच्या सिद्धांताचे बोल्ट्झमनने ठामपणे प्रतिपादन केले. निरीक्षणातून अणू 'दिसत' नसल्यामुळे भौतिकशास्त्रज्ञांनी तेव्हा अणूचे अस्तित्त्व नाकारले होते. अणूच्या अस्तित्त्वाचा पुरावा अल्बर्ट आईनस्टाईन (१९०५) आणि जाँ पेटाँ (१९०८) यांनी अनुक्रमे सिद्धांत आणि प्रयोगांतून दिले. आईनस्टाईनचा शोध बोल्ट्झमनपर्यंत वेळेत पोहोचू शकला नाही आणि त्याने वैचारिक एकटेपणापायी १९०६ साली आत्महत्या केली. (संदर्भः लिझ माईट्नर, लेखिका: वीणा गवाणकर, पान क्र. ५)
बोल्ट्झमन स्थिरांक म्हणजे थोडक्यात काय? कणस्वरूपातल्या पदार्थाची ऊर्जा आणि तापमान यांना जोडणारा हा स्थिरांक. अधिक माहिती विकीपिडीयावरही उत्तमरित्या दिली आहे.
अवांतरः शानबा, Physicist, chemistry, Physics, philosopher असे सोपे शब्द मराठीत वापरता येतील आणि परिच्छेद योग्य जागी पाडले तर वाचण्यास कमी त्रास होईल.
अदिती
लेख वाचुन झाला आणि त्या व्यक्तीबद्दल आठवल की मन अस्वस्थ होत,कुठल्या कल्पनेने,विचाराने झपाटलेली असतात ही माणस!!!!!!त्यांच्यासमोर आपले विचार म्हणजे...........हीन.....नाही त्याहुन खालच्या पातळीच काहीतरी!!..................निशब्द!!!
Boltzmann बद्दल खुप लिहायच होत पण त्याचाबद्दलचे काही प्रसंग नीट सांगता येणार नाहीत कींवा सांगितल्यावर त्याबद्दल गैरसमज होइल म्हणुन नाही लिहले.
___________________________________________________
see what Google thinks about me!
इथे
Entropy is Rate of Change of Heat Energy. हे खरे काय?
एरो इंजीनाच्या ज्वलन कक्षात (Cumbustion / Turbine Stage) मध्ये प्रत्येक कक्षात होणारे उष्ण वायुंचे प्रसरण स्थिर एन्ट्रॉपी ला होते हे विधान बरोबर आहे काय?
कृपया खुलासा केल्यास (आम्हांस समजेल अशा भाषेत) काही प्रश्न सुटतील.
संजय अभ्यंकर
http://smabhyan.blogspot.com/
Entropy is Rate of Change of Heat Energy. हे चुकीच आहे.
आपला प्रश्न हा purely physics/engg. शाखेंशी निगडीत आहे.इथे entropy noise हा शब्द आहे आणि ह्यातला entropy हा शब्द त्याच्या(शब्दाच्या) probability ह्या गणिती व्याखेशी असलेल्या साम्यामुळे वापरला आहे.
मी जी संकल्पना वर मांडली आहे,त्यातला 'सुरळीतपणा कमी होणे' वगैरे इथे लागु होत नाहीत..........मी आता ह्यावेळी एवढच लिहु शकतो,सवडीने पुर्ण लिहेन..............माझ्या उत्तराला आधार म्हणुन हे वाचा.......
Entropy is a statistical measure; in particular, it is a measure of probability. When devising his mathematical model for information theory, Shannon (1948) borrowed the term entropy from thermodynamics.[1] What interested Shannon was the possibility for information to become a material quality which could be measured, rather than a vague medium through which meaning was conveyed.(वर मला हे सांगायच होत) When examining the heat exchange processes of thermodynamics in 1865 Clausius coined and defined the word entropy to mean ‘transformation content’ (von Baeyer, 2003: 91-92). Entropy was used as a measure, not of the loss or gain of energy (for according to the first law of thermodynamics the sum of energy is always constant), but a measure of the energy that was dissipated and broken down into less and less usable packets within a closed system (Spielberg and Anderson, 1987: 108). Today, entropy is still used as a measurement of the speed and gradual increase of the energy in any given system that can no longer be transformed into useful work or heat. Whenever energy is transformed it becomes degraded. Without an injection of fresh differentiated structures a closed system will become fully dispersed, and as undifferentiated matter, it will suffer what has been termed ‘heat death’ (Spielberg and Anderson, 1987: 125). This tendency towards maximum entropy is the second law of thermodynamics. Over time, entropy at work within a closed system leaves more and more energy unworkable.[2] However, because there are so few truly closed systems, the statistical character of entropy means that entropy becomes more the ‘measure of that state of maximal equiprobability towards which natural processes tend’ (Eco, 1989: 48) rather than a finalizing statement. Entropy is itself not the tendency towards unworkable systems, but the measurement of that tendency.
___________________________________________________
see what Google thinks about me!
इथे
एरो इंजीनाच्या ज्वलन कक्षात (Cumbustion / Turbine Stage) मध्ये प्रत्येक कक्षात होणारे उष्ण वायुंचे प्रसरण स्थिर एन्ट्रॉपी ला होते हे विधान बरोबर आहे काय?
जर विमानाचे इंजिन ब्रेटॉन सायकलवर आधारीत असेल तर हे खरे आहे.
पण ज्वलन कक्षात नाही. तर सुरुवातीच्या कॉम्प्रेशनमध्ये आणि मधल्या टर्बाईन एक्पान्शन मध्ये तसे होते. (टर्बाईन मध्ये ज्वलन होत नाही.) आणि कंबशन मध्ये स्टेजेस नसतात.
Entropy is Rate of Change of Heat Energy.
नाही, एन्ट्रोपीचे एकक ज्युल प्रतित केल्व्हीन आहे. (रेट म्हणले की वेळ आली.) भौतिकदृष्ट्या विचार करायचा असेल तर एन्ट्रोपी म्हणजे नुकसान किंवा उपलब्ध उर्जेतील अनुपयोगी भाग असा विचार करु शकता.
म्हणजे अ क्रिया होण्यास क्ष इतकी उर्जा पुरवावी लागते पण क्ष उर्जा त्या क्रियेतुन मिळणार नाही काही उर्जा वायाजाईल. तीच एन्ट्रोपी.
-Nile
एरो इंजीनात ज्वलन Fuel Injection कक्षात तर Expansion टर्बाईन मध्ये होते हे पटले.
बहुसंख्य इंजीनात H.P. व L.P. तर क्वचित H.P., M.P. व L.P. अशा स्टेजेस असतात. (High Pressure, Medium Pressure & Low Pressure).
कोंप्रेशन स्टेज मध्ये २० ते ३६ स्टेजेस असतात. नंतर, फ्युएल इंजेक्शन चेंबर आणी त्यानंतर टर्बाईन स्टेज आहे.
शानबा व आपण एंट्रॉपी म्हणजे काय ते स्प्ष्ट केलेत.
मी विचारलेला प्रष्न मला असलेली माहीती योग्य का अयोग्य ते माहीत करून घ्यायला होता. त्याचे उत्तर आता मीळाले.
आपले व शानभाजींना धन्यवाद.
संजय अभ्यंकर
http://smabhyan.blogspot.com/
एक किरकोळ मुद्दा असा आहे की.
हे फक्त अॅक्शिअल (गॅस टर्बाईन इंजिनाकरताच आहे). अॅक्शिअल कॉम्प्रेसर व टर्बाईन्स मध्ये स्टेजेस असतात एक स्टेज म्हणजे थोडक्यात एक ब्लेड्सची जोडी (ब्लेड्स शाफ्टवरती लंबाकार जोडलेले) त्यातील एक ब्लेड शाफ्ट बरोबर फिरते तर दुसरे ब्लेड फिक्सड असते.
मात्र काही विमाने (सहसा छोटी) वेगवेगळे कॉम्प्रेसर्स वापरतात, तसेच काही IC engine वापरतात.(मोटारींमध्ये असते तसे)
-Nile
शानबा लेख चांगला आहेच...
बोल्ट्झमन बद्दलची माहिती छान दिली आहेस.
आता पुढच्या लेखात अदिती म्हणते तसे पवाचतादाची काळजी घ्यावी म्हणजे अजुनच सोपे होईल हे सगळे वाचताना
निखिल
================================
करा चर्चा दुज्यांच्या पातकांची, स्वतःला तेवढे गाळून बोला!!!!
???
हा शब्द कुठल्या भाषेतला आहे याचा देशपांडे खुलासा करतील काय??
शक्य झाल्यास त्यांनी इथे या शब्दाचा अर्थ ही द्यावा ही विनंती.
मस्त कलंदर..
नीट आवरलेलं घर ही घरचा संगणक बंद पडल्याची खूण आहे!!!!
कोणाचे तरी उद्गार आहेत" No philosopher had died satisfactiroly "
अत्यंत संवेदनशीलता हा या बुद्धिमान लोकांना मिळालेला शापच असावा.त्यामुळेच जगण्यातील दुखांचा ते इतर सामान्य लोकांप्रमाणे मुकाबला करू शकत नाहीत.
समोरच्या प्रश्नांचा ते त्यांच्या अत्यंत तर्कनिष्ठ बुद्धीने विचार करतात ,त्यातूनच उत्तरे न मिळाल्याने निराशा येत असावी.
अवांतर,शानबा भाऊ तुम्ही एवढे चांगले लिहू शकत असताना त्या वायफळ धागे आणि प्रतिसादात स्वतःला का अडकवून घेता ते कळत नाही.हे म्हणजे युवराज सारखे झाले,सामना जिंकून देण्याची क्षमता असताना पण निव्वळ खेळ गांभीर्याने ना घेतल्यामुळे किंवा सनकिपणा मुळे बाद होतो.सूचना ह. घ्या.
" No philosopher had died satisfactiroly " खुप अपवाद असु शकतात.
शानबा हा देखिल एक उत्तम लेख झाला आहे. चंद्रशेखरजींची सुचना अजिबात हलकी घेउ नकोस तर ती सिरीयसलीच घे आणि युवराजचा राहुल द्रविड झालेला आम्हाला बघु दे. पुढिल लिखाणास खुप खुप शुभेच्छा. =D> =D> =D> =D>
***************************************************
दुरितांचे तिमीर जावो/विश्व स्वधर्मसुर्ये पाहो/जो जें वांछील तो तें लाहो/प्राणिजात/
नक्कीच जयपाल्,पण आता मला मिपा मोबाइल वर 'फक्त वाचावा' लागेल कारण मी आता कंपनीच्या खोलीत राहणार आहे त्यामुळे घरी पण ३ दीवसांनी एकदा यायला भेटेल!!!
मला लॅबपर्यंत जायला ६ वेळा तपासणी करुन घ्यावी लागते,तेव्हा चोरुन मोबाइल वर वाचणे अशक्य!!!
बाकी घराबरोबरच मिपाची(आणि इतर साइट्सची)आठवण येइल हे नक्की!
___________________________________________________
see what Google thinks about me!
इथे
१) बर्फापासुन पाणी बनताना एंट्रॉपी वाढते म्हणून बर्फाचे पाणी लवकर होते, पण पाण्याचा बर्फ त्याच वेगाने होत नाही किंवा कमी वेगाने होतो.
बर्फ्-->पाणी लवकर आणि पाणी-->बर्फ उशिरा हे चूक आहे. पटले नाही.
बर्फाला किती वेगाने उष्णता दिली अथवा पाण्याची उष्णता किती वेळात काढून घेतली (२ तापमानांमधला फरक आणि इतर बाह्य गोष्टी वापरल्यास ते), तसेच दोन्हीची quantity यावर त्या स्थायू--> द्रव, द्रव्-->स्थायू किंवा द्रव्-->वायू रूपांतरण अवलंबून असते.
२) विकीपीडीयानुसार ह्या संकल्पनेचा जनक Rudolf Claussius असून Boltzmann visualized a probabilistic way to measure the entropy असे दिले आहे.
(एंट्रॉपी ही संकल्पना मांडणारा बोल्त्झमान हा काही पहिलाच संशोधक नाही. पण त्याची थियरी प्रमाण मानली जाते).
हे मी लेखात म्हणुनच लिहल आहे,आपण वाचल नाहीत का?
लेखात काही नावं देण्याचे टाळल आहे,जस 'एका विरोधकाने म्हटल आहे' वगैरे.
काही साइट्स तुन्ही ठेवता तेवढ्या विश्वास ठेवण्ञालायक नाहीत्.........................मी विकी. वाचुन लिहत नाही सर!! ह्याची आपण क्रुपया नोंद घ्यावी अस वाटत.
___________________________________________________
see what Google thinks about me!
इथे
१) तुम्ही योग्य शब्द वापरले असते तर बरे झाले असते:
संकल्पनेचा जनक असणे वेगळे आणि visualizing a probabilistic way to measure the entropy (quantify, in a way) वेगळे. दोन्हीही महत्त्वाचे. नेमकेपणा महत्वाचा.
२) विकीपीडीयावर कोणीही संपादन करु शकतो हे माहिती आहे. पण सगळेच कसे चुकीचे असेल? अशा बिनमहत्त्वाच्या गोष्टीत विकीवर विश्वास ठेवायला हरकत नसावी. तिथे दिलेले नाव किंवा योगदान चुकिचे असल्यास तसे सांगा.
३) लेखात काही नावं देण्याचे टाळल आहे एकाच्या चरित्रात/ परिचयात दुसर्यांची नावे आली तर बिघडले कुठे ?
पहील्या प्रश्नाला उत्तर अस की मला मराठी (व इतर कोणत्याही भाषेत) छान छान शब्द वापरु नाही लिहता येत्.
विकीपीडीयावर आइन्स्टाइन बद्दलच्या लेखात तो अमु तमुक विषयात कच्चा होता..... He was thought of as a dumb child in grade in grade school....वगैरे वाक्य होत.हे साफ खोट आहे..........त्यानंतर मी ते कधी वाचल नाही आता त्या लेखात सुधारणा झाली आहे...........जेव्हा तुम्हाला खर माहीती असत तेव्हा अशी माहीती कळल्यावर सर्वाचाच संशय यायला लागतो.
___________________________________________________
see what Google thinks about me!
इथे
१) या शोधाचे/ संकल्पनेचे व्यावहारिक उपयोग (practical applications) द्यायला हवे होते.
२) बोल्ट्झमानच्या नावाचा एक स्थिरांक (constant) ही आहे.
kB = 1.38065×10−23 J K−1
ओह ओह ओहवो!!
अरे मित्रांनु हा लेख अजुन खुप मस्त व भावनाशील(??) झाला असता पण मला आजकल म्हणजे जन्म झाल्यापासुन पहील्यांदा 'कामामुळे' होणारी घाइ हे काय असत ते समजत आहे,म्हणुन नाही लिहु शकलो.आम्ही पण अणुशास्त्रज्ञ होणाराय म्हटल! :D :D :D :D :D :D :D
@Pain
तापमान व आकार,घनता(कींवा इतर परीमाण) स्थिर (constant) ठेवल्या शिवाय आपण कुठलेही समीकरण नाही समजु शकत.........ह्या वाक्याला आधार म्हणुन द्यायची उदाहरण द्यायला वेळ लागेल तो माझ्याकडे नाहीये.......Gibbs ची physical chemistry मधली समीकरण व ती लागु होताना ठेवलेल्या अटी ह्यांचे निरीक्षण करा तुम्हाला मी काय बोलतोय ते समजेल.
___________________________________________________
see what Google thinks about me!
इथे
पदार्थाच्या स्थायू, वायू आणि द्रव या अवस्था तापमानावर ( त्यातील उष्णतेवर (enthalpy), आणि त्याचे boiling point, melting point यावर अवलंबून असतात. (५ वी पासून शिकलेले chemestry व सामान्यज्ञान)
गिब्ब्स कोण ? त्याची कुठली समीकरणे आणि त्यांची assumptions याची लिंक द्या.
कंबश्शन इंजिनविषयी जे वरती लिहिले आहे ते म्हणजे एन्थाल्पीच्या संदर्भात असते असे वाटते. ती बरीच वेगळी कल्पना आहे.
एंट्रॉपीचे उदाहरण म्हणजे एका डब्यात एक कप गहू आणि एक कप तांदूळ ओतले आणि डबा बंद करून गदागदा हलवला तर काय होईल? अर्थातच दोन्ही धान्ये मिसळली जातील. एखाद्यावेळेस असे करुनही गहू आणि तांदूळ वेगळेच राहिले आहेत असे होईल का? आजिबात शक्य नाही. निसर्गधर्म असे होणार नाही ह्याची काळजी घेतो. हा धर्म म्हणजेच एंट्रॉपी.
गणिती भाषेत सांगायचे तर मिश्र झालेली धान्ये ह्या स्थितीची एंट्रॉपी जास्त आहे. त्यात बेशिस्त जास्त आहे. याउलट दोन्ही धान्ये वेगळी रहाणे ह्यात जास्त शिस्त आहे. त्याची एंट्रॉपी कमी आहे. अजून एक उदाहरणः मी एक कोटी वेळा नाणेफेक केली (नाणे निर्दोष आहे) आणि प्रत्येक वेळेस छापा आला. हे कितपत संभवते? अशक्य कोटीतली गोष्ट आहे. तसेच हेही.
कल्पना करा की ही एक कोटी वेळा नाणेफेक लाखो लोक करत आहेत. प्रत्येकाचा निकाल (म्हणजे कधी छापा आला कधी काटा) हे इतरांपेक्षा वेगळे असेल. पण बहुतेक लोकांचा निकाल हा छापाकाट्याची सरमिसळ असाच असेल. सगळे छापे किंवा सगळे काटे आलेले लोक बहुधा नसतीलच.
ज्या घटनेची एंट्रॉपी अधिक त्या घटनेच्या घडण्याची शक्यता अधिक.
अशी अनेक उदाहरणे देता येतील.
एंट्रॉपी म्हणजे बेशिस्तीचे किंवा डिस-ऑर्डरचे परिमाण. जीवनाचा जन्म ते मृत्यु हा प्रवास म्हणजे एंट्रॉपीच्या विरूद्ध चाललेला एक लढाच असतो.
Life is a continuous struggle against entropy!
केमिस्ट्री आणि ती समीकरणे डोक्यात घुसत नसल्याने हे असं लक्षात यायला सोपं पडतं आमच्यासारख्यांना!
असो. शानबांचे कौतुक - जरा वेगळे विषय आणल्याबद्दल.
आळश्यांचा राजा
प्रतिक्रिया
लेख
शानबा,
लेख वाचुन
लेख आवडला...
लेख आवडला
शानबाजी, एन्ट्रॉपी म्हणजे काय?
Entropy is Rate of Change of
शानबा लै भारी!
एरो
नाईल भाउ उत्तरा बद्दल धन्यवाद!
एक किरकोळ
शानबा लेख
पवाचतादाच
देशपांडे
फार भारी
मस्त लेख
आवडला
छान लेख
+१
आम्ही खेळच
No philosopher had died satisfactorily.
चंद्रशेखरजी
नक्कीच
लेख
शानबा५१२
(एंट्रॉपी
शानबा५१२
पहील्या
शानबा५१२
ओह ओह
शानबा५१२
हा गिब्स
एन्ट्रॉपी
बरोबर.
छान लेख
सहमत..
लेख आवडला