Skip to main content

हे शब्द कोठे गेले

लेखक विजुभाऊ यांनी सोमवार, 25/02/2008 16:49 या दिवशी प्रकाशित केले.

मराठी मधे अनेक शब्द वापरले जातात्.त्यातले काही टिकतात्.काही विसरले जातात.

उदा: अंमळ आणि खुश्की हे दोन शब्द कोठे गेले

अंमळ हा जरा/ थोडेसे या अर्थाने वापरला जायचा तो ही दे जरा अंमळ थोडेसे...किंवा मी जरा अंमळ झोपतो थोडसा. अशा प्रकारे वापरात होता. 

हा शब्द कोणत्या भाशेतुन मराठीत आला? त्याचा नक्की अर्थ काय?

खुश्की हा फारशी शब्द्..जमीन(कोरडे ठिकाण) या अर्थाने वापरला जायचा .इतिहासात तुर्कानी इस्तान्बुल शहाराचा ताबा घेतला आणि युरोपियन लोकना भारातात येण्याचा खुश्कीचा मर्ग बन्द झाला.( या एकमेव वाक्याशिवाय हा शब्द मी कोठिही ऐकला नाही)

असे आणखिही काही शब्द तुम्हाला महित असले तर लिहा

आपला विजुभाऊ

 

वाचने 47304
प्रतिक्रिया 99

प्रतिक्रिया

विजुभाऊ सोमवार, 03/03/2008 13:26
तसराळ॑ नाही...तरसाळे..... मराठीत काही शब्द जोडिजोडीनेआले कि त्यान्चे अर्थ बदलतात. दळण म्हणजे काहीत आहे वळण म्हणजे काहीत आहे दळणवळण याचा अर्थ मात्र संदेशवहन /प्रवास (वाहून नेणे)असा होतो... हे असे का?

प्रमोद देव सोमवार, 03/03/2008 13:49
हा शब्द बरोबर आहे. तसराळे असेही म्हणू शकतो. दळण: दळण्याची क्रिया ; जे दळायचे ते धान्य वळण: वाकडे होणे,वळणे(रस्त्याचे वळण); विशिष्ट पद्धतीने आकार देणे अथवा सवयी लावणे( मुलाला अथवा मुलीला चांगले वळण लावणे)

विजुभाऊ सोमवार, 03/03/2008 13:29
शिस्त = systematics (शिस्त मॅटिक चा अपभ्रंश) हे चूक आहे. शिस्त हा शब्द शास्ता = शासन करणारा ("कंट्रोल "या अर्थाने)आणि त्याला शासन करण्यसाठी आवश्यक घटक

सृष्टीलावण्या सोमवार, 03/03/2008 16:36
पूर्वी तेलाचा अथवा तुपाचा दिवा विझला की एक उग्र जळकट वास नाकात शिरायचा तेव्हा माझी आजी म्हणायची दीपुष्टणाचा वास सुटलाय... दीप+उष्टावण असा मूळ शब्द असावा बहुदा... > > परिमळांमाजी कस्तुरी । तैसी भाषांमाजी साजिरी भाषा मराठी ।।

विजुभाऊ मंगळवार, 04/03/2008 12:21
दळणवळण याचा अर्थ मात्र संदेशवहन /प्रवास (वाहून नेणे)असा होतो... हे असे का?

विजुभाऊ गुरुवार, 06/03/2008 16:50
वदतोव्याघात... मला वाटत होते की वदतोव्याघात म्हणजे बोलायला आणि ती गोष्ट व्ह्यायला एकच गाठ ( कावळा बसायला आणि फांदी तुटायला एक गाठ)

विजुभाऊ शनिवार, 08/03/2008 11:01
पारणे म्हणजे काय? डोळ्याचे पारणे फिटणे........म्हणजे नेत्रसूख अनुभवणे ( फर्गुसन रोड वर अनुभवास होते तसे नव्हे) पारणे म्हणजे काय? पारणे फिटते म्हणजे काय होते?(पारणे हे नेसूचे वस्त्र आहे असे एक खौट पुणेकर म्हणतो....तो चूक असावा)

llपुण्याचे पेशवेll शनिवार, 08/03/2008 21:24
(पारणे हे नेसूचे वस्त्र आहे असे एक खौट पुणेकर म्हणतो....तो चूक असाव) सहीच मस्त. हे पारणे सुधा फिटले तर डोळ्याचे पारणे फिटत असेल. ;) च्यामारी फार झाला वात्रटपणा. (ह.घ्या.) पुण्याचे पेशवे

प्रमोद देव रविवार, 09/03/2008 09:22
पारणे: १.उपास सोडणे. २ समाधान पारणे फिटणे(क्रि.)

llपुण्याचे पेशवेll शनिवार, 08/03/2008 21:29
संदूक = छोटी पेटी ज्यात मौल्यवान वस्तू वगैरे ठेवतात. उदा. दागिने, ठेवणीतले उंची कपडे, अत्तरे इ. हडपा = मोठा पेटारा ज्यात साठवणूकीच्या वस्तू किंवा मोठ्या कार्यक्रमाच्या दिवशी लागणार्‍या वस्तू ठेवतात. देवाची पालखी, मोठी पातेली, तपेल्या, गणपतीचे चौरंग, मखर इ. पुण्याचे पेशवे

सुधीर कांदळकर शुक्रवार, 21/03/2008 18:33
नवरे असलेली स्त्री म्हणजे चवचाल स्त्री. परंतु छप्पन्न टिकल्यांची आवा असे म्हणतात. आवा म्हणजे कजाग स्त्री. २. पारणे फेडणे म्हणजे उपकाराच्या ओझ्यातून मुक्त होणे. पूर्वजांच्या/देवाच्या उपकाराच्या ओझ्यातून मुक्त होण्यासाठी कठोर व्रत करतात. त्या व्रताची सांगता पूजाअर्चा करून नंतर अन्नभक्षण करून करतात. यालाच पारणे फेडणे असे म्हणतात. यावेळी पौरोहित्य करणारे भटजी व मेहुण म्हणून दांपत्य बोलावण्याची व या दांपत्याचा भेटवस्तु देऊन आदरसत्कार करण्याची रीत आहे. ज्ञानसंपन्न पुरूष व त्याची पत्नी किंवा गरीब दांपत्य बोलावितात. अर्धवटराव आचरटाचार्य, सुधीर कांदळकर.

आंबोळी शनिवार, 22/03/2008 15:58
पायताण = पादत्राण = चपला बारदाण = गोणपाट = पोते लुगड = साडी = पातळ (नेसायचे) फोक = लवचीक काठी (हा साधारण चिन्चेचा आसतो, २-३ पिढ्यामागे शिक्शा करण्यसाठी घरी वडिल व शाळेत गुरुजी याचा वापर करीत असत) परस = घराची मागची बाजू इतिहासजमा झाल्यने परसाकडला जायची सोय राहिली नाही. तम्बाखू पुडीतून मिळायला लागल्यापासून चन्ची सुध्धा इतिहास जमा होत आहे.

ईश्वरी रविवार, 18/05/2008 02:46
विसण = आंघोळीसाठी तापवलेल्या अति गरम पाण्यात गार पाणी घालून ते भाजणार नाही इतपत ठेवतात. त्या गार पाण्याला विसण म्हणतात. ताटली = जेवणाच्या ताटापेक्षा थोडी लहान सांडशी = चिमटा.. गरम भांडे धरण्यासाठी वापरतात कुंचला = चित्रकाराचा रंगवायचा ब्रश हाळी = हाक मारणे / आवाज देणे रांजण = आकाराने मोठा असलेला पाण्याचा माठ गंठण = मंगळसूत्र (बहुतेक ) वरवंटा = ओला मसाला वाटण्याचे साधन पारोसा = आंघो़ळ न करता ..(आज पारोशानेच बाहेर जावे लागले) टपाल = पत्र दिवेलागणी = संध्याकाळची वेळ ..देवासमोर दिवा लावण्याची आमोशा पोटी = काहीही न खाता , उपाशी आवंढा = ? तोबरा भरणे = तोंडात मोठा घास घेणे वामकुक्षी = दुपारची झोप, दुपारचे जेवण झाल्यानंतर काढलेली डुलकी ईश्वरी

llपुण्याचे पेशवेll शुक्रवार, 31/07/2009 18:19
विसण = आंघोळीसाठी तापवलेल्या अति गरम पाण्यात गार पाणी घालून ते भाजणार नाही इतपत ठेवतात. त्या गार पाण्याला विसण म्हणतात. त्याला आमची आजी विसावण म्हणते. वाईनः (प्यायची नव्हे) मुसळाचा वापर करून कुटण्यासाठीचे दंडगोलाकृती दगडी भोक. वायनाचे तोंड शक्यतो जमिनीच्या समपातळीत असते आणि उर्वरीत भाग जमिनीखाली. पुण्याचे पेशवे एरवी सगळे कागद सारखेच. फक्त कागदाला अहंकार चिकटला की त्याचे सर्टीफिकेट होते. Since 1984

सातारकर सोमवार, 03/08/2009 12:40
हे आमोशा पोटी अस आहे का अनुशा पोटी असं आहे ? ----------------------------------------------------------------------------------------- I have seen GOD. He bats at no. 4 for India Matthew Hayden

विजुभाऊ शुक्रवार, 31/07/2009 16:28
अलगूज = पावा = बासरी भडीमार करणे हा शब्द कशावरून आला असावा? आम्बोण याचा नक्की अर्थ काय? विदर्भात एखाद्या मतीमंदाला भैताड असे म्हणतात. भैताड हा शब्द कशावरुन आला? हारा = टोपली पास हा शब्द जर इंग्रजी असेल तर नापास हा शब्द कोणत्या भाषेतला आहे

पक्या रविवार, 02/08/2009 13:11
>>पास हा शब्द जर इंग्रजी असेल तर नापास हा शब्द कोणत्या भाषेतला आहे मिंग्लीश किंवा इंग्राठी :D

ललिता शुक्रवार, 31/07/2009 17:40
कशिदा = भरतकाम = embroidery उदा.: आशाताईंचं भावगीत.... घालू कशी "कशिदा" मी होती किती सांगू चुका बोचे सुई फिरफिरुनी येथ उभे राहू नका डोळे हे जुलमी गडे......

दत्ता काळे शुक्रवार, 31/07/2009 20:07
१.कह्यात वागणे ( एखाद्याच्या अंमलाखाली राहणे ) २. कुपाटी काढणे - ( निष्कारण खोडी काढणे ) ३. लांगालुंगा गोळा करणे - (शेतातल्या तोडणीनंतर राहिलेल्या उरल्यासुरल्या पिकांची वाढे, चारा, वाळलेले शेण इ. आणि जे विकून पैसे मिळतील अश्या गोष्टी गोळा करणे. ) ४.निपुर - (एखादा निकाल विरुध्द जाणे किंवा माघार घ्यावी लागणे ) ५. बेबुदी - (पोटापाण्यापुरती किंवा तात्पुरती सोय करणे ) ( एखाद्या शेतकर्‍याला काळी म्हणजे जमीनअजिबात नसली किंवा त्याच्या खटल्याला निपुर आली तर गांवकरी दुसर्‍याच्या शेतातून त्याला जमीन मिळवून देत आणि त्याची व त्याच्या मुलाबाळांची बेबुदी करीत. ६. वाटखर्ची नसणे - (भटकंती करणार्‍याकडे पैसा नसणे).

अजिंक्य पोतदार शनिवार, 01/08/2009 02:44
नवरा = धनी अरे अरे फरच लांब गेलो !! जाउ द्या !! नवरा = अहो हा शब्द पण एइकायला मिळत नाही

प्रमोद देव सोमवार, 03/08/2009 13:30
१. बेगमी=तरतूद,पुरवठा,साठा २. आगोट(ठ)=पावसाळ्याची सुरुवात किंवा सुरुवातीचा काळ ३. सराई=धर्मशाळा,विश्रांतीस्थान ४. घ(घि)रट=भात भरडण्यासाठी वापरावयाचे मोठे जाते. ५. लळित=देवाच्या उत्सवाच्या शेवटच्या दिवशी सोंगे आणून सादर केलेला कार्यक्रम. वरील सर्व शब्दार्थ ’राजहंस व्यावहारिक शब्दार्थ कोशा’तून साभार. लग्न सराई=लग्नाचा हंगाम समारत्न= समापन,समाराधना=व्रताची/उत्सवाची सांगता हे दोन शब्दार्थ माझ्या समजूतीप्रमाणे दिलेत. चुभूदेघे. हाती नाही येणे,हाती नाही जाणे,हसत जगावे,हसत मरावे, हे तर माझे गाणे!

श्रीयुत संतोष जोशी रविवार, 02/08/2009 21:18
सपक : मिळमिळीत , अतिशय नीरस. हे राज्यं व्हावे ये तो श्रींची इच्छा.