हरताळ :पूर्वी सावकारांच्या पेढ्यांवर जे हिशोब लिहिले जायचे त्यात कही भाग खोडुन दुरुस्त करायचा असेल तर त्या लिखाणावर पिवळी पावडर फासली जायची.त्या पिवळ्या पावडर ला हरताळ म्हणत.
आपण मात्र हरताळ फासणे...शब्द संप्/बंद या आर्थाने वापरतो..
मंडळी....हा विषय मस्त चालला आहे........झकास प्रतिसाद आहे.....सर्वांचे धन्यवाद्........छान माहिती आणि मनोरंजन होतय्.....अजुन शब्द येउद्यात....मराठी मनोरंजन कोश बनवुया.....
जरत्कारू म्हणजे बायको.... गजानन महाराजांच्या ग्रंथात हा शब्द वाचला होता...
नि किंतान म्हणजे अनेक गोणपाटे एकत्र जोडून बनवलेले आच्छादन... शेतकरी हे मल्टीपर्पज म्हणून वापरतात.. हवे तर बसायला.. हवं तर धान्य, कडबा किंवा तत्सम वस्तू झाकायला....
मस्त कलंदर..
नीट आवरलेलं घर ही घरचा संगणक बंद पडल्याची खूण आहे!!!!
जरत्कारू म्हणजे बायको नाही.
जरत्कारू चा शब्दकोशातील अर्थ आहे....अशक्त व हडकुळा(मनुष्य)
हाती नाही येणे,हाती नाही जाणे,हसत जगावे,हसत मरावे, हे तर माझे गाणे!
शिस्त = systematics (शिस्त मॅटिक चा अपभ्रंश)
अरेच्या ! असे आहे होय हे. कमालच आहे.
मला वाटले होते की शास्ता = शासन करणारा अश्या कोणत्यातरी शब्दातून शिस्त, शिस्तप्रिय हे शब्द आले असतील.
शिस्त हा शब्द इंग्रज येण्या आधी नव्हताच का म्हणजे?
कृपया अधिक प्रकाश टाकावा ही विनंती.
--लिखाळ.
'शुद्धलेखन' आणि 'शुद्ध लेखन' यांवरील चर्चा वाचून आमची पार भंबेरी उडाली आहे.
कडी-कोयंडा मधली कडी म्हणजे एकमेकात अडकवलेल्या सर्वसाधारणपणे तीन लांबट दुव्यांची असे.
आणि कोयंडा म्हणजे आजच्या भाषेत 'बोल्ट' जो आडवा सरकवून दरवाजा लावला जातो आणि त्यामधून नंतर कुलूप लावतात.
ओघातच आठवलेला आणखी एक शब्द म्हणजे 'आडसर' - पूर्वी वाड्यांमधे अनेक बिर्हाडे असत. सर्वांच्या सुरक्षिततेसाठी वाडयाला एकच मुख्य मोठे दार असे ते रात्रीच्या वेळी बंद केले जाई आणि त्याला आतून एक मोठा जाडच्या-जाड लाकडाचा ओंडका सरकवून लावला जाई त्याला म्हणत. तो दाराच्या पाठीमागेच भिंतीत सरकवून बसवण्याची सोय असे.
चतुरंग
तसराळ॑ नाही...तरसाळे.....
मराठीत काही शब्द जोडिजोडीनेआले कि त्यान्चे अर्थ बदलतात.
दळण म्हणजे काहीत आहे
वळण म्हणजे काहीत आहे
दळणवळण याचा अर्थ मात्र संदेशवहन /प्रवास (वाहून नेणे)असा होतो...
हे असे का?
हा शब्द बरोबर आहे. तसराळे असेही म्हणू शकतो.
दळण: दळण्याची क्रिया ; जे दळायचे ते धान्य
वळण: वाकडे होणे,वळणे(रस्त्याचे वळण); विशिष्ट पद्धतीने आकार देणे अथवा सवयी लावणे( मुलाला अथवा मुलीला चांगले वळण लावणे)
पूर्वी तेलाचा अथवा तुपाचा दिवा विझला की एक उग्र जळकट वास नाकात शिरायचा तेव्हा माझी आजी
म्हणायची दीपुष्टणाचा वास सुटलाय... दीप+उष्टावण असा मूळ शब्द असावा बहुदा...
>
>
परिमळांमाजी कस्तुरी । तैसी भाषांमाजी साजिरी भाषा मराठी ।।
पारणे म्हणजे काय? डोळ्याचे पारणे फिटणे........म्हणजे नेत्रसूख अनुभवणे ( फर्गुसन रोड वर अनुभवास होते तसे नव्हे)
पारणे म्हणजे काय? पारणे फिटते म्हणजे काय होते?(पारणे हे नेसूचे वस्त्र आहे असे एक खौट पुणेकर म्हणतो....तो चूक असावा)
(पारणे हे नेसूचे वस्त्र आहे असे एक खौट पुणेकर म्हणतो....तो चूक असाव)
सहीच मस्त. हे पारणे सुधा फिटले तर डोळ्याचे पारणे फिटत असेल. ;) च्यामारी फार झाला वात्रटपणा.
(ह.घ्या.)
पुण्याचे पेशवे
संदूक = छोटी पेटी ज्यात मौल्यवान वस्तू वगैरे ठेवतात. उदा. दागिने, ठेवणीतले उंची कपडे, अत्तरे इ.
हडपा = मोठा पेटारा ज्यात साठवणूकीच्या वस्तू किंवा मोठ्या कार्यक्रमाच्या दिवशी लागणार्या वस्तू ठेवतात. देवाची पालखी, मोठी पातेली, तपेल्या, गणपतीचे चौरंग, मखर इ.
पुण्याचे पेशवे
नवरे असलेली स्त्री म्हणजे चवचाल स्त्री.
परंतु छप्पन्न टिकल्यांची आवा असे म्हणतात. आवा म्हणजे कजाग स्त्री.
२. पारणे फेडणे म्हणजे उपकाराच्या ओझ्यातून मुक्त होणे. पूर्वजांच्या/देवाच्या उपकाराच्या ओझ्यातून मुक्त होण्यासाठी कठोर व्रत करतात. त्या व्रताची सांगता पूजाअर्चा करून नंतर अन्नभक्षण करून करतात. यालाच पारणे फेडणे असे म्हणतात. यावेळी पौरोहित्य करणारे भटजी व मेहुण म्हणून दांपत्य बोलावण्याची व या दांपत्याचा भेटवस्तु देऊन आदरसत्कार करण्याची रीत आहे. ज्ञानसंपन्न पुरूष व त्याची पत्नी किंवा गरीब दांपत्य बोलावितात.
अर्धवटराव आचरटाचार्य,
सुधीर कांदळकर.
पायताण = पादत्राण = चपला
बारदाण = गोणपाट = पोते
लुगड = साडी = पातळ (नेसायचे)
फोक = लवचीक काठी (हा साधारण चिन्चेचा आसतो, २-३ पिढ्यामागे शिक्शा करण्यसाठी घरी वडिल व शाळेत गुरुजी याचा वापर करीत असत)
परस = घराची मागची बाजू इतिहासजमा झाल्यने परसाकडला जायची सोय राहिली नाही.
तम्बाखू पुडीतून मिळायला लागल्यापासून चन्ची सुध्धा इतिहास जमा होत आहे.
विसण = आंघोळीसाठी तापवलेल्या अति गरम पाण्यात गार पाणी घालून ते भाजणार नाही इतपत ठेवतात. त्या गार पाण्याला विसण म्हणतात.
ताटली = जेवणाच्या ताटापेक्षा थोडी लहान
सांडशी = चिमटा.. गरम भांडे धरण्यासाठी वापरतात
कुंचला = चित्रकाराचा रंगवायचा ब्रश
हाळी = हाक मारणे / आवाज देणे
रांजण = आकाराने मोठा असलेला पाण्याचा माठ
गंठण = मंगळसूत्र (बहुतेक )
वरवंटा = ओला मसाला वाटण्याचे साधन
पारोसा = आंघो़ळ न करता ..(आज पारोशानेच बाहेर जावे लागले)
टपाल = पत्र
दिवेलागणी = संध्याकाळची वेळ ..देवासमोर दिवा लावण्याची
आमोशा पोटी = काहीही न खाता , उपाशी
आवंढा = ?
तोबरा भरणे = तोंडात मोठा घास घेणे
वामकुक्षी = दुपारची झोप, दुपारचे जेवण झाल्यानंतर काढलेली डुलकी
ईश्वरी
विसण = आंघोळीसाठी तापवलेल्या अति गरम पाण्यात गार पाणी घालून ते भाजणार नाही इतपत ठेवतात. त्या गार पाण्याला विसण म्हणतात.
त्याला आमची आजी विसावण म्हणते.
वाईनः (प्यायची नव्हे) मुसळाचा वापर करून कुटण्यासाठीचे दंडगोलाकृती दगडी भोक. वायनाचे तोंड शक्यतो जमिनीच्या समपातळीत असते आणि उर्वरीत भाग जमिनीखाली.
पुण्याचे पेशवे
एरवी सगळे कागद सारखेच. फक्त कागदाला अहंकार चिकटला की त्याचे सर्टीफिकेट होते.
Since 1984
हे आमोशा पोटी अस आहे का अनुशा पोटी असं आहे ?
-----------------------------------------------------------------------------------------
I have seen GOD. He bats at no. 4 for India
Matthew Hayden
अलगूज = पावा = बासरी
भडीमार करणे हा शब्द कशावरून आला असावा?
आम्बोण याचा नक्की अर्थ काय?
विदर्भात एखाद्या मतीमंदाला भैताड असे म्हणतात. भैताड हा शब्द कशावरुन आला?
हारा = टोपली
पास हा शब्द जर इंग्रजी असेल तर नापास हा शब्द कोणत्या भाषेतला आहे
कशिदा = भरतकाम = embroidery
उदा.: आशाताईंचं भावगीत....
घालू कशी "कशिदा" मी
होती किती सांगू चुका
बोचे सुई फिरफिरुनी
येथ उभे राहू नका
डोळे हे जुलमी गडे......
१.कह्यात वागणे ( एखाद्याच्या अंमलाखाली राहणे )
२. कुपाटी काढणे - ( निष्कारण खोडी काढणे )
३. लांगालुंगा गोळा करणे - (शेतातल्या तोडणीनंतर राहिलेल्या उरल्यासुरल्या पिकांची वाढे, चारा, वाळलेले शेण इ. आणि जे विकून पैसे मिळतील अश्या गोष्टी गोळा करणे. )
४.निपुर - (एखादा निकाल विरुध्द जाणे किंवा माघार घ्यावी लागणे )
५. बेबुदी - (पोटापाण्यापुरती किंवा तात्पुरती सोय करणे )
( एखाद्या शेतकर्याला काळी म्हणजे जमीनअजिबात नसली किंवा त्याच्या खटल्याला निपुर आली तर गांवकरी दुसर्याच्या शेतातून त्याला जमीन मिळवून देत आणि त्याची व त्याच्या मुलाबाळांची बेबुदी करीत.
६. वाटखर्ची नसणे - (भटकंती करणार्याकडे पैसा नसणे).
१. बेगमी=तरतूद,पुरवठा,साठा
२. आगोट(ठ)=पावसाळ्याची सुरुवात किंवा सुरुवातीचा काळ
३. सराई=धर्मशाळा,विश्रांतीस्थान
४. घ(घि)रट=भात भरडण्यासाठी वापरावयाचे मोठे जाते.
५. लळित=देवाच्या उत्सवाच्या शेवटच्या दिवशी सोंगे आणून सादर केलेला कार्यक्रम.
वरील सर्व शब्दार्थ ’राजहंस व्यावहारिक शब्दार्थ कोशा’तून साभार.
लग्न सराई=लग्नाचा हंगाम
समारत्न= समापन,समाराधना=व्रताची/उत्सवाची सांगता
हे दोन शब्दार्थ माझ्या समजूतीप्रमाणे दिलेत. चुभूदेघे.
हाती नाही येणे,हाती नाही जाणे,हसत जगावे,हसत मरावे, हे तर माझे गाणे!
प्रतिक्रिया
जाजम =
जाजम = सतरंजी
सोवळे म्हणजे काय माहीत आहे...पण
ओवळे म्हणजे काय?
उदा: तिने ओवळ्याने सगळा स्वयंपाक केला.
ओवळे=ओंगळ<<अमंगळ
या शब्दात अमंगलता आणि अस्वच्छता दोन्ही ध्वनित होतात.
हरताळ
हरताळ :पूर्वी सावकारांच्या पेढ्यांवर जे हिशोब लिहिले जायचे त्यात कही भाग खोडुन दुरुस्त करायचा असेल तर त्या लिखाणावर पिवळी पावडर फासली जायची.त्या पिवळ्या पावडर ला हरताळ म्हणत.
आपण मात्र हरताळ फासणे...शब्द संप्/बंद या आर्थाने वापरतो..
मंडळी....हा विषय मस्त चालला आहे........झकास प्रतिसाद आहे.....सर्वांचे धन्यवाद्........छान माहिती आणि मनोरंजन होतय्.....अजुन शब्द येउद्यात....मराठी मनोरंजन कोश बनवुया.....
जाजमाप्रमाणे किंतान पण एक शब्द आहे.
हा शब्द कोणाला माहीत आहे का?
'किंतान' म्हणजे तागाच्या कापडापासून तयार करतात. त्याचाही उपयोग बसण्यासाठीच होतो. कोणाला अधिक माहीती आहे का?
पुण्याचे पेशवे
किंतान =
किंतान = गोणपाट
याला पोते असे ही म्हणतात..
जरत्कारू...... म्हणजे काय
जरत्कारू म्हणजे
नव्हे..
नेणता / नेणीव म्हणजे काय
जाणता.......याचा अर्थ सगळे जाणतात
याच्या जोडिने येणारा शब्द म्हणजे "नेणता"
काहिवेळा " नेणिवेच्या पलिकडले " असाही शब्द प्रयोग करतात
नेणता / नेणीव म्हणजे काय
जरत्कारू..
नेणता
मळभ = ढग ?
मळभ = ढग ? मळभ दाटले .....
मळवट या शब्दाचा नक्की अर्थ काय?
माळणे = गजरा माळणे........याच्याशी काही संबंध आहे का?
मळवट
आगार ?
गावो गाव जाणारी एसटी ही कुठल्या ना कुठल्या आगारा तुन येते वा जाते...
आगार या शब्दाचा नेमका अर्थ काय?
आगार =
आगार = कोठार
डेपो = कोठार.........
वाघिण
शिस्त.
रांजण =
माझा अंदाज
शहरी भाषेत...
कोयंडा म्हणजे कुलूप नाही.
तसराळ॑
तसराळं!
शिस्त =
दीपुष्टण
दळणवळण
वदतोव्याघात
वदतोव्याघात...
वदतोव्याघात...
पारणे म्हणजे काय?
ह. ह. पु. वा.
पारणे!
एकादशीचा उपास दुसर्या दिवशी सोडतात
हडपा आणि संदूक
छप्पन टिकल्यांची
१. म्हणजे छप्पन्न ........
पायताण =
विसण =
विसण =
आमोशा पोटी ?
अलगूज =
>>पास हा
कशिदा =
बोचे सुई
उठवळ, भटकभवानी, कजाग, लतकोडगा इ. ह्याची व्युत्पत्ती काय ?
नवरा
ह्या शब्दांचे / शब्दसमुहांचे अर्थ माहित आहेत काय?
बेगमी...
सपक
प्रकाटाआ