इजराईल इराण युद्ध : स्वतंत्र धागा

रोचक चर्चा मजा येतेय

१. ओमानच्या सलाला बंदरामधील तेल साठवायच्या टाक्यांवर इराणी ड्रोनने हल्ला केला आहे. २. बाहरेन सरकारची विमान कंपनी गल्फ एअरने आपली विमाने बाहरेनबाहेर हलवली आहेत आणि आपली सेवा स्थगित केली आहे. बाहरेन सिंगापूरसारखाच छोटा देश आहे त्यामुळे त्या देशात एकच विमानतळ आहे. तिकडच्या भारतीयांना बाहेर पडायचे असेल तर सौदीतील अल खोबारमार्गेच यावे लागेल. https://gulfnews.com/business/aviation/gulf-air-all-inbound-outbound-an… एकंदरीतच या युध्दाची मोठी किंमत बाहरेन आणि कतारला मोजावी लागत आहे असे दिसते.

विनाकारण संपूर्ण जगाला युद्धाच्या खाईत लोटून प्रचंड वित्तहानी, जीवितहानी होण्यासाठी कारणीभूत असणाऱ्या ट्रंप, नेतनयाहू, इस्राएल व अमेरिकेला मोठा तडाखा बसून ते युद्धात पराभूत व्हावे अशी इच्छा आहे.

तात्याने जी-सात देशांबरोबर कॉलमध्ये सांगितले आहे की आमच्या हल्लाचा जोरदार प्रभाव (tremendous impact) दिसत आहे. व्हिएटनाम युध्दात सुरवातीला जॉन्सनची भाषा आणि इराक युध्दात सुरवातीला धाकल्या बुशची भाषाही अगदी अशीच होती :(

अमेरिकेला आपल्या भूमीवर थारा देणाऱ्या इराणच्या आजूबाजूच्या गल्फ देशांना इराणने आजीबात सोडू नये, त्यांचे कंबरडे मोडावे! इस्राईल विरुद्ध बोंबलणारे मिडल इस्टचे दुटप्पी देश इराणने इघडे पाडावेत!

इराणने स्ट्रेट ऑफ होरमुझमधील तेल प्रवाह आवळून झोप उडवली आहे. एक प्रश्न पडला की स्ट्रेट ऑफ होरमुझला बायपास करून तेल येऊ शकणार नाही का? तर त्याचे उत्तर नाही असे आहे. नकाशात दुबई आणि इराणच्या मध्ये ते स्ट्रेट ऑफ होरमुझ आहे. सौदी अरेबियाला पूर्वेकडे पर्शिआचे आखात आहे तसे पश्चिमेला लाल समुद्र आहे. मला प्रश्न पडला की तेल यायचेच असेल तर ते पूर्वेकडील पर्शिआच्या आखातूनच का यायला हवे? सौदीमध्ये पश्चिमेकडे (जेद्दा, मक्का-मदिना वगैरे भागात) पण तेल विहिरी असतीलच. याविषयी चॅटजीपीटीला विचारले. तिने सांगितले की सौदीतील तेल आणि वायूचा बराचसा वाटा पूर्वेकडून येतो. नकाशात कतारच्या बाजूला बाहरेन आहे पण ते बेट खूप लहान असल्याने या नकाशात दिसत नाही- त्या बेटावर नावच आले आहे. पण बाहरेनच्या जवळ सौदीमध्ये अल खोबार, दम्मम आणि दाहरान हे भाग आहेत आणि तिथे बरेचसे तेल मिळते. त्या तेलाला पर्शिआचे आखात आणि स्ट्रेट ऑफ होरमुझ हाच मार्ग आहे. बरं मग ते तेल पश्चिमेला पाठवून जेद्दावरून लाल समुद्र आणि तिथून एडनच्या आखातातून अरबी समुद्रामार्गे भारतात नाही का येऊ शकणार? तर त्याचेही उत्तर नाही असे आहे. कारण ते तेल दाहरान पासून जेद्दाला पाठवायला तेलाच्या पाईपलाईन लागतील. आता तशा पाईपलाईन नाहीत असे नाही. पण पूर्वेला जेवढे तेल मिळते त्याच्या फार तर २०% तेल त्या पाईपलाईनमधून पश्चिमेला पाठविले जाते. आणि नव्याने पाईपलाईन बांधायची झाली तर त्याला किमान ५ वर्षे लागतील. इतकी वर्षे सौदी अरेबिया अमेरिकेच्या कच्छपी लागलेला देश होता (की सौदीतील तेलामुळे अमेरिका सौदीच्या कच्छपी लागला होता) आणि इराणशी अमेरिकेचे इतके वाकडे होते तर भविष्यात कधी इराण स्ट्रेट ऑफ होरमुझ आवळू शकेल ही शक्यताही कोणी ध्यानात घेतली नाही?निदान त्या दृष्टीने आधीपासून पावले उचलता आली असती. आता काही करायला गेले तर ते तहान लागल्यावर विहिर खणणे ऐवजी पाईपलाईन बांधणे असे होईल. अमेरिकन नौदल इराणच्या नौदलापेक्षा कितीतरी जास्त शक्तीशाली आहे. तेव्हा आवळलेले स्ट्रेट ऑफ होरमुझ अमेरिकन नौदल का सोअडवत नाही? तर त्याचे कारण इराणकडे अमेरिकन जहाजांना लक्ष्य बनवायचे अनेक मार्ग आहेत. समुद्रात माईन्स (जलसुरूंग?) लावणे, समुद्रकिनार्‍यापासून दूरच्या प्रदेशातून ड्रोन/क्षेपणास्त्रे सोडणे किंवा छोट्या कामिकाझे बोटी सुध्दा. आता अपेक्षा एकच आहे की चीनचे इराणशी संबंध लक्षात घेता चीनच इराणवर दबाव टाकून आवळलेले स्ट्रेट ऑफ होरमुझ सोडवेल. त्याचे कारण स्ट्रेट ऑफ होरमुझमधून ७०-७५% तेल आशिया खंडात जाते आणि अर्थातच चीन त्या तेलाचा सगळ्यात मोठा ग्राहक आहे. पण तसे झाले नाही तर मात्र कठीण आहे.

मोज्तबा खामेनी म्हणतोय. मध्यपूर्वेतील सर्व अमेरिकन लष्करी तळ ताबडतोब बंद करावेत, अन्यथा हल्ले सुरूच राहतील. इराणला त्याच्या शेजारील देशांशी चांगले संबंध हवे आहेत. या देशांच्या भूमीवरील अमेरिकन लष्करी तळ लक्ष्य आहेत. शत्रूंवर दबाव आणण्यासाठी होर्मुझची सामुद्रधुनी सध्या बंद राहील. इराण आपल्या सर्व शहीदांच्या रक्ताचा बदला घेण्यासाठी आपला लढा सुरू ठेवेल, मग ते माजी सर्वोच्च नेते असोत किंवा हल्ल्यात मारले गेलेली मुले असोत. इराणी सैन्याचे आभार, ज्यांच्या बलिदानामुळे देश बाह्य शक्तींकडून ताब्यात येण्यापासून किंवा विभाजित होण्यापासून वाचला आहे. युद्धामुळे प्रभावित झालेल्यांना आर्थिक आणि इतर मदत देण्यासाठी योजना आखल्या जात आहेत. सारांश, इराणकडून हे युद्ध संपलेले नाही. अमेरिकेची खोड मोडली पाहिजे. एवढे मात्र नक्की वाटत आहे. -दिलीप बिरुटे

तात्यांनी हे युध्द सुरू करायच्या आधी आपली नक्की उद्दिष्टे काय, कोणत्या परिस्थितीत काय करायचे, कुठपर्यंत ताणायचे, कधी थांबायचे, शत्रूच्या हातात किती लिव्हरेज आहे आणि ते वापरून तो नक्की काय करू शकेल वगैरे गोष्टींचा विचार तरी केला होता की नाही असेच वाटायला लागले आहे. युध्द करून टाकले सुरू पण ते युध्द आता अमेरिकेच्या आणि त्याहीपेक्षा अमेरिकेच्या गल्फमधील मित्रदेशांच्या गळ्यातील हाडूक बनले आहे. इराण स्ट्रेट ऑफ होरमुझ आवळू शकेल किंवा इराण गल्फमधील आपल्या मित्रदेशांवरही हल्ले करू शकेल ही शक्यताही ध्यानात घेतली होती की नाही कोणास ठाऊक. या दोन गोष्टींमुळे इराणची बाजू वरचढ झाली आहे. इराणला जिंकायचे नाहीच आहे आणि आपण अमेरिका-इस्राएलविरोधात जिंकू अशी अपेक्षाही इराण करत नसेल. इराणला टिकून राहिले तरी ते खूप झाले. पण अमेरिकेला मात्र जिंकणे भाग आहे- निदान पळून गेले तरी जाताना 'आम्हीच जिंकलो' असा दावा करणे तरी भाग आहे. अमेरिका जितं मयाचा लाख दावा करेल पण आता इराण युध्द थांबवायच्या मनस्थितीत दिसत नाही. कारण त्यांच्यासाठी हे युध्द त्यामानाने लो कॉस्ट अफेअर आहे. समुद्रात माईन्स टाकल्यास स्ट्रेट ऑफ होरमुझ आवळायला मोठी मदत होईल. तसेच बाहरेन, कतार किंवा सौदीमधील तेलविहिरींवर ड्रोन हल्ले केले किंवा ओमानमधील सलाला बंदरातील तेल डेपो उडवला तसे केले तर त्यासाठी त्यांना फार खर्च येत नसावा. पण त्यातून तेलाचे उत्पादन आणि वितरण प्रभावित होते. इराणला तेलाचे दर २०० डॉलर प्रति बॅरल पर्यंत चढवायचे आहेत. तसे झाल्यास सर्व जगाची अर्थव्यवस्था झोपेल. अमेरिकन ग्राहक तर गॅसोलिनसाठी पंपावर किती पैसे भरावे लागतात याविषयी खूपच संवेदनाशील असतो. समजा अमेरिकेत गॅसचे दर ७-८ डॉलर प्रतिगॅलन पर्यंत चढले तर अमेरिकेतही त्याचे परिणाम जाणवतील. इराणला तेच हवे आहे. आमच्यावर हल्ला करता काय? बघतोच मग एकेकाला असेच त्यांचे म्हणणे दिसते. तसे झाले तर मग अमेरिकेला नाक घासत युध्द थांबवा हो अशी विनंती करत येणे भाग पडेल. समजा अमेरिका युध्द अर्धवट टाकून पळून गेली तरी मग इराण गल्फमधील अमेरिकेच्या मित्रदेशांना चावणार. तसेच तेलाचे दर वाढवायचे असतील आणि सगळी जागतिक अर्थव्यवस्था झोपवायची असेल तर तसेही हल्ले अमेरिकेच्या मित्रदेशांवरच करायला लागतील. इतकी वर्षे अमेरिकेवर अवलंबून असल्याने त्या मित्रदेशांकडे स्वतःचे संरक्षणदल किती आहे कोणास ठाऊक. आपल्याकडे ही गुरूकिल्ली आहे हे इराणला माहित आहे. त्यामुळे आता ते युध्द थांबवायला अटी घालत आहेत. त्यात यापुढे कधीही हल्ला होणार नाही हे लिखित आश्वासन आणि आताच्या युध्दात झालेल्या नुकसानीबद्दल भरपाई अशा अटी आहेत. इराणला भरपाई किती हवी आहे याविषयी कुठे वाचायला मिळाले नाही पण ते अवाच्या सवा पैसे मागणार ही पण शक्यता आहे. एकूणच हा वेडाचार करून तात्या चांगलाच फसला आहे. इराणविषयी अजिबात सहानुभूती नसली तरी ज्या पध्दतीने इराणने अमेरिकेचा डाव त्यांच्यावर उलटवला आहे हे पाहता त्यांना मानलेच. वेल डन इराण. आणि अमेरिकेच्या ताकदीच्या मर्यादाही जगजाहीर होत आहेत. इतकी वर्षे ती झाकली मूठ होती. त्यांच्याकडे अगदी आधुनिक इंटरसेप्टर सिस्टीम असेल पण साधे ड्रोन सोडून ती सिस्टीम टेकीला येत असेल- म्हणजे १०-२० हजार डॉलरचे ड्रोन पाडायला एखाद मिलिअन डॉलरचा शस्त्रसाठा रिकामा होत असेल तर त्याला काय अर्थ राहिला? दक्षिण कोरिआतून पॅट्रिअट इंटरसेप्टर सिस्टीम गल्फमध्ये आणावी लागली यातच सगळे काही आले. THAAD रडार प्रणालीचे नुकसान वेगळेच. ती प्रणालीच कित्येक मिलिअन डॉलर्सची आहे. समजा खामेनीची धर्मांध राजवट उलथवली तरी पुढे काय याविषयीही कसलाही विचार केला गेला होता असे वाटत नाही. कारण नवीन सरकार जे कोणते येईल ते अमेरिकेच्याच आशीर्वादाने आणावे लागेल आणि त्या सरकारला लोकांचे सहकार्य मिळणार नाही हे उघडच. चीन-रशियाला उसकावायला एकदम अनुकूल परिस्थिती असेल ती. झाले ते एका अर्थी बरेच झाले. जिथेतिथे नाक खुपसायला जायचे आणि घाण घालायची ही अमेरिकेची गेल्या ७५ वर्षातील फार घाणेरडी सवय आहे. अशी सणसणीत चपराक बसायलाच हवी होती.

इराण म्हणजे गाझा नव्हे हे नेत्यानाहुला इराणने दाखवून दिले. खिशातील पेजर फोडून आम्ही कसे वेगळ्या पद्धतीने युद्ध करू शकतो ह्याचा माज इराणच्या ड्रोनने उतरवला. आता तोंड लपवायला जागा उरली नाही. अमेरिकेच्या पदराआडून युद्ध थांबविण्याचे प्रयत्न चालू आहे. इराणच्या ड्रोनवर उपाय शोधण्यासाठी " टाईम प्लीज " आहे हे इराणला ठाऊक असल्याने अजून १० वर्ष युद्ध चालू ठेऊ शकतो असे इराणच्या नेतृत्वाने सांगितल्यावर नेत्यानाहू लपून बसला आहे. फेकून द्या ह्यांचे पेग्यासस. भारतातील विरोधी पक्षाचे फोनवरील संवाद ऐकण्यापलीकडे दुसरा काहीही उपयोग नाही. पहलगामचे दहशदवादी आले आणि गेले तरी पेग्याससला कळले नाही. टेक्नॉलॉजी आपण विकसित करू शकतो.त्यासाठी इस्राईलवर विसंबून रहाणे धोक्याचे आहे. चीन, रशिया आणि इराण युद्ध धोरणात फार पुढे गेले आहेत. आपल्याला तेलासाठी इराण आणि रशियाची कायम गरज भासणार आहे त्यामुळे त्यांना दुखावून चालणार नाही.

काल माध्यमांवर डोक्याचा पत्ताच नसलेल्या भक्तगण लोकांचे मेसेजेस व्हायरल पाहात होतो. भारतापुढे इराण नमला भारताच्या जहाजांना परवानगी वगैरे, अजुन २८ जहाज तिकडे लटकली आहेत अशी बातमी होती. एक आपलं कसं पोचलं बाय द वे, इराणने आखाती देशांवर केलेल्या हल्ल्यांच्या निषेधाचा आवाज गुरुवारी संयुक्त राष्ट्र संघाच्या सुरक्षा परिषदेत घुमला. इराणविरोधात बहारीनने मांडलेल्या प्रस्तावास भारत सहपुरस्कृत होता. 'व्हेटो'चा अधिकार असलेले रशिया व चीन या वेळी तटस्थ राहिले. आपलं तेल ही जाणार आणि ट्रंम्पही जाणार हाती धुपाटणेच येणार. हर हर मोदी घर घर मोदी =)) -दिलीप बिरुटे

आपली लाखो लोकं आखतात कामं करत आहेत. त्याचबरोबर बराचसा तेल पुरवठाही तिथूनच होतो. आपलं हित बघून बहारीनने मांडलेल्या प्रस्तावास पाठिंबा देणंच योग्य आहे.

पेट्रोल दर अमेरिकेत दिड डाॅलर पर गॅलन वाढले. भारतात मात्र किंमत आजही स्थिर आहेत. अमेरिकेतील मिपाकर यावर काहीच बोलत नाहीत पण इकडे भारतात अनागोंदी कारभाराची परदेशात राहून यांना फारच काळजी वाटते. तीकडे फक्त मैदा,गोठवलेले पनीर,मटण इ.खातात पण भारतीय शेतकरी भारतीयांना कसा विष खायला घालत आहे याबद्दल चर्चा जरूर करणार.

बरेच लोक इराणने केलेल्या दाव्यांवर विश्वास ठेवत आहेत हे आश्चर्य नाही याचे कारण युद्ध आणि वस्तुस्थिती याबद्दलचे अज्ञान. इराण १० वर्षे काय एक महिना युद्ध चालू ठेवणे शक्य नाही. लक्षात घ्या इराणची अर्थव्यवस्था संपूर्णपणे तेलावर अवलंबून आहे. कारण इराणच्या सकल उत्पादनांत ६० % पेक्षा जास्त हिस्सा तेलाचा आहे आणि यापैकी ९० % तेल चीनला निर्यात केले जाते इराणची सीमा चीनला चिकटलेली नाही त्यामुळे हे तेल केवल समुद्रमार्गेच जाऊ शकते. होर्मूझ ची सामुद्रधुनी बंद झाली तर इराणची अर्थव्यवस्था साफ कोलमडेल. याशिवाय इराण औषधेच आणि इतर जीवनावश्यक वस्तूच काय अन्नधान्यात सुद्धा अजूनतरी स्वयंपूर्ण नाही म्हणजे युद्ध लांब चालले तर इराण मध्ये इतर जीवनावश्यक वस्तू सोडाच पण अन्नधान्याची टंचाई होईल असे झाले तर मुजतबा खामेनी याना स्थानिक लोकांचा रोष पत्करावा लागेल. मुळात अयातोल्ला खामेनी यांचे सरकार काही लोकप्रिय सरकार नाही/ नव्हते. त्यांच्या सत्ताबदलासाठी तीव्र संघर्ष चालू होताच. सध्या इराणी जनता केवळ इस्रायल,अमेरिकेच्या विरोधासाठी त्यांच्या मागे उभी आहे. पण दोन वेळच्या जेवणाचे वांधे झाले तर परिस्थिती साफ बदलेल. अमेरिकेची अर्थव्यवस्था ३० लाख कोटींची आहे तर इराणची ०.३७५ लाख कोटी. म्हणजेच युद्धात १ लाख कोटींचे नुकसान झाले तर अमेरिकेचला फारसा फरक पडणार नाही. ( एक लाख पगार मिळवणाऱ्या माणसाचे ३ हजार रुपये चोरीला गेल्यासारखे) याउलट इराणचे १ लाख कोटी गेले तर त्यांच्या तीन वर्षाचे उत्पन्न बुडाल्या सारखे आहे म्हणजेच १० हजार रुपये पगार असल्याचे घर पडले आणि ते बांधायला ३ लाख रुपये हवे असतील तर त्याची स्थिती काय होईल? १० वर्षे युद्ध चालवू हि दर्पोक्ती करणे म्हणजे भुट्टो यांनी १९६५ साली हजार वर्षे युद्ध झाले तरी चालेल पण आम्ही काश्मीर सोडणार नाही हे म्हणण्यासारखे आहे. मुळात सध्या इराणचे वायुदल आणि नौदल हे संपूर्ण नष्ट झालेले आहे. त्यांच्या रॉयल गार्डस या लष्करी दलाचे अपरिमित नुकसान झालेले आहे. याशिवाय सर्वच्या सर्व प्रांतांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वित्त हानी झालेली आहे हि भरून काढायला इराणला निदान १० वर्षे लागतील. उरल्या सुरल्या साधनसामुग्रीने इराण लढतो आहे म्हणून तो अमेरिकेला हरवेल हे समजणे केवळ बालबुद्धीचे आहे. अमेरिकेने सध्या तरी आखाती देशांना बऱ्यापैकी वाऱ्यावर सोडलेले आहे. तेंव्हा तात्यांना मीच जिंकलो म्हणून युद्धातून बाहेर पडणे सहज शक्य आहे. मग इराण ने आम्ही अमेरिकेला हरवले म्हणून कितीही ढोल पिटू दे. त्यांची अवस्था अफगाणिस्तान सारखी आहे. अफगाणिस्तान कितीही ढोल पिटू दे आम्ही रशिया आणि अमेरिकेला हरवले. सामान्य माणसाची स्थिती हलाखीचीच आहे. राहिली गोष्ट इस्रायल ची त्यांचा युद्धाचा हेतू सुस्पष्ट होता. इराणचा अणुकार्यक्रम आणि क्षेपणास्त्र कार्यक्रम ध्वस्त करणे आणि त्यांची हुती हमास हिझबुल्लाह हि पिलावळ नॆयंत्रणात आणायची. त्या मध्ये इस्रायल बऱ्यापैकी यशस्वी झाला आहे असेच म्हणावे लागेल. बाकी साडे तीन क्षेपणास्त्रे तेल अव्हिव्ह वर पडल्यामुळे इस्रायल च्या निर्धारात काही बदल होईल हि शक्यता शून्य आहे. बिबी गेला तरी इस्रायलकडे दुसरा पंतप्रधान येईलच आणि त्यांची परराष्टधोरणे काही बदलणार नाहीत. याईर लॅपिड या त्यांच्या प्रमुख विरोधी पक्ष नेत्याने स्पष्टपणे सांगितले आहे आमचे विचार बीबी शी अजिबात जुळत नसले तरी त्यांच्या युद्धाला आमचा १०० % पाठिंबा आहे. आणि हेच धोरण इस्रायलच्या जन्मापासून सर्वचं सर्व युध्दात दिसून आलेलं आहे कुठे इस्रायली नेते आणि कुठे आपले पप्पू आणि मणिशंकर अय्यर जे चीन आणि पाकिस्तानकडे मदत मागत असतात.

इराण इराक युद्ध ८ वर्ष चालले होते. तेव्हाही इराणचे नुकसान झाले होते. अर्थव्यवस्थेच्या आकारावरून युद्धाच्या कालावधीचा काहीही संबंध नाही हे व्हिएतनाम अमेरिका युद्धावरून सिद्ध झाले आहे. ते युद्ध तब्बल २० वर्ष चालले होते.

होर्मुझ स्ट्रेट साठी दुसरा पर्यायी मार्ग बनवायला हवा उदा: यु ए ई ते ओमान मार्गे कालवा काढला तर होर्मुझ पुर्णपणे निष्प्रभ होईल. अर्थात हे प्रत्यक्षात याय्ला १० वर्षे तरी लागतील.