वैद्यकातील नोबेल-विजेते संशोधन(४) : रक्तगटांचा शोध

ह
हेमंतकुमार यांनी
 ·  लेख
लेख
वर्गीकरण
36981 वाचन
💬 प्रतिसाद (46)

प्रतिक्रिया

टर्मीनेटर
Tue, 10/23/2018 - 12:53 नवीन
फारच छान माहितीपूर्ण लेख. माझा रक्तगट 'B' Rh-negative आहे. मध्यंतरी बायकोने कुतेतरी वाचले होते कि रक्तगट Rh-negative असणे हे माणसांचे नाही तर एलियन्स चे लक्षण आहे. त्यावरून माझी बरीच मस्करी ती करत असे, आता तिला हा लेख वाचायला देतो :) मी आणि माझा एक मित्र (ज्याचा रक्तगट AB Rh-negative आहे) २-३ वेळा स्वेच्छेने रक्तदान करायला गेलो असताना दोघांचे रक्तगट Rh-negative असल्याने त्यांनी त्यावेळी आमचे रक्त न घेता फोन. नंबर्स घेतले होते आणि आवश्यक असेल तेव्हा आम्ही कॉल करू असे सांगितले होते.

डॉ सुहास म्हात्रे
Tue, 10/23/2018 - 18:35 नवीन
१. मुळातच, AB व Rh-negative हे रक्तगट विरळ आहेत. अर्थातच, त्याचे संयोजन (काँबिनेशन) खूप विरळ आहे. सर्वसाधारणपणे, AB+ रक्तगटसमुह ३.४% लोकांत आणि AB- रक्तगटसमुह ०.६% लोकांत (पक्षी : अत्यंत विरळ) असतो. यात देश आणि/अथवा वर्णाप्रमाणे थोडासा फरक असू शकतो. २. शरीराबाहेर काढलेल्या रक्ताला समाप्ती-तारीख (एक्सपायरी डेट) असते. म्हणजेच, ठराविक कालावधीत ते वापरले गेले नाही तर त्याची उपयुक्तता कमी होते किंवा संपते. त्यामुळे, अश्या विरळ रक्तगटांच्या लोकांचे रक्त आधिपासून काढून साठविण्याऐवजी, गरज पडेल तेव्हा त्यांना बोलवून घेऊन रक्त मिळवणे जास्त संयुक्तिक ठरते.
↩ प्रतिसाद: टर्मीनेटर

टर्मीनेटर
Wed, 10/24/2018 - 18:46 नवीन
विस्तृत माहितीसाठी धन्यवाद डॉक्टर.
↩ प्रतिसाद: डॉ सुहास म्हात्रे

अनिंद्य
Tue, 10/23/2018 - 13:32 नवीन
मूलभूत संशोधन शेकडो प्रयोग, दुरुस्त्या आणि प्रत्यय अश्या अनेक पायऱ्यातून कसे जाते ह्याची थोडक्यात झलक ह्या मालिकेमुळे मिळत आहे. ह्या संशोधकांचे मानव जातीवर अनेक उपकार आहेत हेच खरे. अनिंद्य

अनिंद्य
Tue, 10/23/2018 - 13:32 नवीन
पण रक्तदानाबद्दल वाचतांना सारखे 'अमर अकबर अँथोनी' मधला निरुपा रॉयला रक्त चढवायचा सीन आठवून हसायला येत होते :-)

हेमंतकुमार
Tue, 10/23/2018 - 14:56 नवीन
टर्मिनेटर, अहो एलियन्स कुठले, तुम्ही तर हाडामासाचे मिपाकर ! अनिंद्य, तो किस्सा काही आठवत नाही, तुम्हीच सांगा.

अनिंद्य
Tue, 10/23/2018 - 15:30 नवीन
सांगायचे काय, बघाच तुम्ही थेट : हा सीन हिंदी सिनेमाच्या इतिहासातील मैलाचा दगड आहे. :-) https://www.youtube.com/watch?v=Z8TzAQXeYFk
↩ प्रतिसाद: हेमंतकुमार

हेमंतकुमार
Tue, 10/23/2018 - 19:31 नवीन
लय भारी असेच म्हणतो ! डॉ सुहास, पूरक माहितीबद्दल आभार .
↩ प्रतिसाद: अनिंद्य

लई भारी
Tue, 10/23/2018 - 16:43 नवीन
अगदी त्रोटक माहिती होती आधी, विस्ताराने माहिती दिल्याबद्दल धन्यवाद. नेहमीप्रमाणे सोप्या भाषेत! Rh -ve हा गट अभावानेच आढळतो, असे का असावे?

हेमंतकुमार
Tue, 10/23/2018 - 19:25 नवीन
Rh -ve हा गट अभावानेच आढळतो, असे का असावे? >> चांगला प्रश्न. मुळात हे विधान जगातील सर्व वंशांना लागू नाही. हे पहा Rh –ve चे प्रमाण (%) : १. Basques (युरोपातील भाग) : ३५ २. मोरोक्कोतील वंश : २९ ३. अमेरिकी वंश : १५ ४. भारत : ०.६ ते ८.५ म्हणजेच या आढळाची कारणे वांशिक आहेत. Rh +ve असण्याचे काही फायदे आहेत. त्यातला एक म्हणजे Toxoplasma या जंतूसंसर्ग पासून संरक्षण. अर्थात हे काही प्रमाणात लागू आहे.
↩ प्रतिसाद: लई भारी

चौकटराजा
Wed, 10/24/2018 - 10:30 नवीन
आर्थर हेली यांची वर नाव दिलेली एक कादंबरी आहे . आर एच निगेटिव्ह व दुसरे बाळ यांचे मतिमंदत्व असा काहीसा या कादंबरीचा विषय होता . ते काय प्रकरण आहे . हल्ली दिवस असलेल्या मातेचे रक्त व तिच्या पतीचे रक्त यांचा आर एच समजून घ्यावा लागतो ना ? अँटिजेन व अँटीबॉडी ही जर दोन्ही प्रथिनेच आहेत तर त्यांचे कार्य काय स्वरूपात भिन्न आहे ? बाकी या लेखात मला क्रान्तिकारी वाटणारा विषय आहेच ! आता आर एन ए , डी एन ए कधी घेता ?

हेमंतकुमार
Wed, 10/24/2018 - 11:14 नवीन
मालेतील विषय कालानुक्रमे घेत आहे. काळजी नसावी ! तसेच निवडलेला विषय वाचकांना रंजक वाटेल ही कसोटी लावत आहे. आर एच बद्दल सविस्तर उत्तर नंतर देतो

हेमंतकुमार
Wed, 10/24/2018 - 11:48 नवीन
हल्ली दिवस असलेल्या मातेचे रक्त व तिच्या पतीचे रक्त यांचा आर एच समजून घ्यावा लागतो ना ? >>>> होय, ते माहित असलेले चांगले. आता प्रश्न कधी उद्भवतो ते बघा. १. समजा आई Rh –ve व वडील +ve आहेत. २. मग गर्भातले मूल +ve वा –ve असू शकते. ३. समजा ते +ve आहे. ४. पहिल्या गरोदरपणात सहसा काहीच बिघडत नाही. कारण मुलाचा जन्म होईपर्यंत त्याचे रक्त आईच्या रक्तात मिसळत नाही. ५. प्रत्यक्ष बाळंत होताना placenta तुटतो आणि मग बाळाचे रक्त आईच्यात जाते. त्यातून +ve प्रकारच्या लालपेशी आईत जातात. ६. आई –ve असल्याने आता तिचे शरीर Rh-विरोधी antibodies तयार करते. पण पहिल्या बाळाचा जन्म आधीच झालेला असल्याने त्याला काहीच त्रास नाही. ७. पुढे ती दुसऱ्या वेळेस गरोदर झाली आणि तेव्हाचे बाळ +ve असेल तर मग तिच्या रक्तातील antibodies बाळात जाऊन त्याच्या लालपेशीचा नाश करतील. ८. पण, असे होऊ नये म्हणून या गरोदरपणात Rh immunoglobulin हे इंजेक्शन तिला दिले जाईल ज्यामुळे वरील पेशी-मारामारीची प्रक्रिया होणार नाही.

हेमंतकुमार
Wed, 10/24/2018 - 19:56 नवीन
सामान्य माणसाचे हे वाचताना डोके अगदी भंजाळून जाते !
↩ प्रतिसाद: टर्मीनेटर

तुषार काळभोर
Wed, 10/24/2018 - 20:35 नवीन
अखिल मानवजातीवर अनंत उपकारक असा शोध!! इट डिजर्वस मच मोर दॅन या नोबल.

राघवेंद्र
गुरुवार, 10/25/2018 - 07:25 नवीन
नेहमीप्रमाणे माहितीपुर्ण लेख. मुलांचा रक्त गट कसा ठरतो ? आई किंवा वडीलांचा असतो की वेगळा ही असू शकतो. माझ्या ऐकीव माहिती प्रमाणे रक्त गट AO , BO, AB आणि OO असे आहेत पण कुठेही ही माहिती मिळत नाही. रक्तगटाचे ही नावे खरीच आहेत का ?

हेमंतकुमार
गुरुवार, 10/25/2018 - 09:54 नवीन
मुलांचा रक्त गट कसा ठरतो ? आई किंवा वडीलांचा असतो की वेगळा ही असू शकतो? >>> चांगला प्रश्न. हे समजून घ्यायला जीवशास्त्राची पार्श्वभूमी लागेल. १. समजा एखाद्याचा गट A आहे तर त्याला phenotype A म्हणतात. २. या A च्या अंतर्गत २ genotypes असू शकतात : AA किंवा AO. त्यातला कुठला हे त्याच्या आईवडिलांच्या genotypes वर ठरेल. ३. A व B हे antigens अनुवंशिकतेत ‘प्रबळ’ असतात तर O (शून्य) हा दुर्बल असतो. ४. त्यामुळे O गट असणाऱ्याचा genotype OO च असतो. ५. समजा, वडील A व आई B गटाचे आहेत . तर त्यांना होणारी मुले ही A, B, AB अथवा O ची सुद्धा असू शकतात. हे समजण्यासाठी खलील चित्र पहा : Image removed.
↩ प्रतिसाद: राघवेंद्र

डॉ सुहास म्हात्रे
गुरुवार, 10/25/2018 - 14:24 नवीन
सुंदर विश्लेषण ! फक्त, एक छोटीशी पुरवणी. A = लाल रक्तपेशीच्या आवरणात A अँटिजेन (प्रोटीन) आहे. B = लाल रक्तपेशीच्या आवरणात B अँटिजेन (प्रोटीन) आहे. AB = लाल रक्तपेशीच्या आवरणात A आणि B हे दोन्ही अँटिजेन्स (प्रोटीन्स) आहेत. O = लाल रक्तपेशीच्या आवरणात A आणि B हे दोन्हीही अँटिजेन्स (प्रोटीन्स) नाहीत... त्यांचा अभाव आहे. Rh Positive = लाल रक्तपेशीच्या आवरणात Rh अँटिजेन (प्रोटीन) आहे. Rh Negative = लाल रक्तपेशीच्या आवरणात Rh अँटिजेन (प्रोटीन) नाही... त्याचा अभाव आहे. थोडक्यात, A, B, AB व Rh Positive हे रक्तगट व्यक्तीत ते ठराविक अँटिजेन्स (प्रोटीन्स) असल्याचे दर्शवतात, तर... O किंवा Rh Negative हे रक्तगट त्या व्यक्तीत अनुक्रमे A/B किंवा Rh अँटिजेन्सचा (प्रोटीन्सचा) अभाव दर्शवतात.
↩ प्रतिसाद: हेमंतकुमार

हेमंतकुमार
गुरुवार, 10/25/2018 - 14:38 नवीन
अगदी सहमत. धन्यवाद
↩ प्रतिसाद: डॉ सुहास म्हात्रे

गुल्लू दादा
गुरुवार, 10/25/2018 - 09:29 नवीन
माहितीपूर्ण लेख

हेमंतकुमार
गुरुवार, 10/25/2018 - 10:09 नवीन
अँटिजेन व अँटीबॉडी ही जर दोन्ही प्रथिनेच आहेत तर त्यांचे कार्य काय स्वरूपात भिन्न आहे ? >>>> अँटिजेन = हे प्रथिन शरीराच्या दृष्टीने ‘परकीय’ असते. ते जेव्हा शरीरात शिरते, तेव्हा ते आपल्या प्रतिकारयंत्रणेला (immune system) उत्तेजित करते. त्यातून अँटीबॉडी निर्माण होते आणि पुढे अँटिजेन व अँटीबॉडीचे संयुग तयार होते. अँटीबॉडी = हे शरीराने तयार केलेले प्रथिन असून ते (परकीय) अँटिजेनच्या विरोधात लढते. थोडक्यात, अँटिजेन ही तलवार असेल तर अँटीबॉडी ही ढाल आहे !

सुधीर कांदळकर
गुरुवार, 10/25/2018 - 13:18 नवीन
आकृत्यांमुळे समजणे सोपे झालेच, वर लेखाचे सादरीकरणही सौंदर्यपूर्ण झाले. आवडले. धन्यवाद.

हेमंतकुमार
Fri, 10/26/2018 - 10:32 नवीन
सुयोग्य प्रश्न, चांगली चर्चा, प्रतिसाद आणि प्रोत्साहनाबद्दल सर्व सहभागींचे आभार !

चौकटराजा
Fri, 10/26/2018 - 19:13 नवीन
प्रत्येक अँटीजेन ला एक विशिष्ट प्रोटीन कॅप असते का ? अशा कॅप ला किल्ली समजले तर अँटीबॉडीच्या तशांच प्रोटीन कॅप ला कुलूप म्हणावे काय ? आपलया शरीराला विविध अमायनो ऍसिड चा पुरवठा ना मिळाल्यास अँटीबॉडीचे विशिष्ट कुलूप निर्माण करण्यात " कच्चा माल " कमी पडला असे असते का ? काहींची सर्दी लवकर बरी झाली काहिची उशीरा यात या कच्च्या मालाच्या पुरवठ्याची भूमिका महत्वाची ठरते काय ?

हेमंतकुमार
Fri, 10/26/2018 - 19:30 नवीन
आपलया शरीराला विविध अमायनो ऍसिड चा पुरवठा ना मिळाल्यास अँटीबॉडीचे विशिष्ट कुलूप निर्माण करण्यात " कच्चा माल " कमी पडला असे असते का ? >>> होय, बरोबर. आपली प्रतिकारशक्ती 'इम्म्युनोग्लोब्युलिनस' वर अवलंबून असते. ती प्रथिने असल्यामुळे शरीरात ती तयार करण्यास उच्च प्रथिनयुक्त आहार (कच्चा माल) आवश्यक असतो. त्यातूनच योग्य ती अमिनो आम्ले मिळतात. म्हणून, कुपोषण >> प्रथिन कमतरता >> 'इम्म्युनोग्लोब्युलिनसचे कमी उत्पादन >>> ढासळती प्रतिकारशक्ती

वन
Sat, 11/03/2018 - 10:04 नवीन
एक शंका आपण लेखात वर्णन केलेल्या एबीओ आणि आरएच व्यतिरिक्त रक्तगटाच्या अन्य काही प्रणाली असतात का? असे कुठेतरी ऐकले होते.

हेमंतकुमार
Sat, 11/03/2018 - 10:33 नवीन
रक्तगटाच्या तशा एकूण ३४ प्रणाली आहेत. त्यापैकी ABO व Rh या antigenic गुणधर्माच्या दृष्टीने सर्वात महत्वाच्या आहेत. अन्य प्रणालीतले antigens सौम्य असतात. तरीदेखील रुग्णास रक्त देण्यापूर्वी त्याचे व दात्याचे रक्त प्रयोगशाळेत एकत्रित तपासले जाते. त्यात Cross matching, antibody screening अशा चाचण्या करतात. त्यामुळे ‘इतर’ प्रणालीतील antigensची दखल घेतली जाते. त्यामुळेच रक्त संक्रमण जास्तीत जास्त सुरक्षित होते.

वन
Sat, 11/03/2018 - 12:03 नवीन
धन्यवाद डॉ. म्हणजे दोन माणसांचा रक्तगट जरी एकच असेल तरी वर तुम्ही सांगितलेल्या चाचण्या केल्याशिवाय ते एकमेकास रक्त देऊ शकत नाहीत. बरोबर ना ?

हेमंतकुमार
Sat, 11/03/2018 - 12:15 नवीन
अगदी बरोबर.

हेमंतकुमार
Fri, 06/14/2019 - 11:46 नवीन
ABO व Rh सोडून लालपेशीतील इतर काही antigens मुळे कशी समस्या येते यासंबंधीची आजची बातमी: नुकत्याच जन्मलेल्या बाळाचा व त्याच्या आईचा गट A Rh +ve. या बाळाला जन्मतःच कावीळ झाली आणि हिमोग्लोबिन धडाधड कमी होऊ लागले. त्याला तातडीने रक्त द्यावे लागणार होते पण त्याच्या आईचे (त्याच गटाचे) क्रॉस-match होत नव्हते. बातमी इथे: https://www.esakal.com/pune/thirty-six-hours-baby-fighting

हेमंतकुमार
Fri, 10/01/2021 - 08:18 नवीन
आज राष्ट्रीय स्वेच्छा रक्तदान दिन आहे. या निमित्त सर्व रक्तदात्यांना शुभेच्छा ! सिंधुदुर्ग मधील सिंधू रक्तमित्र प्रतिष्ठान हे या संदर्भात खूप चांगले काम करीत आहे. विविध उपक्रमांत बरोबरच ते बॉम्बे ब्लड ग्रुप या अतिदुर्मिळ रक्तगटाचे दाते शोधण्याची मोहीम राबवत आहेत. हा रक्तगट आपल्या लोकसंख्येत साधारण 10 लाखात चार इतक्या अत्यल्प प्रमाणात आढळतो. संबंधित प्रतिष्ठानचे अभिनंदन व शुभेच्छा !

हेमंतकुमार
Mon, 04/11/2022 - 11:45 नवीन
दुर्मिळ रक्तगट जबलपूर येथील एका ३० वर्षीय पुरुषात एक दुर्मिळ रक्तगट सापडला आहे. त्याचे नाव Ael असे असून तो A गटाचा एक उपप्रकार असतो. परंतु तो लक्षात येण्यासाठी काही उच्च पातळीवरील जनुकीय चाचण्या कराव्या लागतात. हे गृहस्थ नियमित रक्तदाते असून आतापर्यंत त्यांचा रक्तगट सामान्य चाचण्यांच्या आधारे O निगेटिव्ह असा धरला होता. परंतु यावेळेच्या रक्तदानानंतर संबंधित डॉक्टरांना चाचणी करताना काही शंका आल्याने त्यांनी वेगळ्या चाचण्या करवून घेतल्या. https://www.thehindubusinessline.com/news/science/meet-the-jabalpur-man-with-the-rarest-of-blood-groups-ael/article65297038.ece/amp/ अशाच प्रकारचा रक्तगट एका चिनी माणसामध्ये पूर्वी आढळलेला आहे. जगभरात या उपप्रकाराची खूप कमी माणसे आहेत. https://www.nature.com/articles/jhg2005102

हेमंतकुमार
Sat, 05/14/2022 - 11:28 नवीन
जागतिक रक्तदान दिनानिमित्त सर्व नियमित दात्यांचे अभिनंदन आणि शुभेच्छा !

हेमंतकुमार
Tue, 06/14/2022 - 07:49 नवीन
१४ जून : Karl Landsteiner यांचा जन्मदिन जागतिक रक्तदाता दिन म्हणून साजरा केला जातो. सर्व नियमित दात्यांचे अभिनंदन आणि शुभेच्छा !

वामन देशमुख
Tue, 06/14/2022 - 15:41 नवीन
मी अनेकदा वेळोवेळी रक्तदान करतो. माझे एक स्नेही महाराष्ट्र शासन आरोग्य सेवेत अधिकारी आहेत. त्यांनी आतापर्यंत पन्नासहून अधिक वेळा रक्तदान केले आहे. --- अवांतर मत: रक्तदान शिबिरांत शक्यतो रक्तदान करू नये, जेंव्हा कुणाला गरज असेल तेंव्हा रक्तदान करावे. चूभूदेघे. --- सवांतर प्रश्न: रक्तदान केल्याने रक्तदात्याला काही शारीरिक उपयोग / फायदा होतो का?
↩ प्रतिसाद: हेमंतकुमार

हेमंतकुमार
Tue, 06/14/2022 - 16:50 नवीन
छान, अभिनंदन ! *जेंव्हा कुणाला गरज असेल तेंव्हा रक्तदान करावे. >>> हे केव्हाही उत्तम. **रक्तदान केल्याने रक्तदात्याला काही शारीरिक उपयोग / फायदा > मानसिक समाधान हा फायदा. (काही लोह- निगडित आजारांत ठराविक रक्त काढून टाकणे हा उपचार असतो)
↩ प्रतिसाद: वामन देशमुख

हेमंतकुमार
गुरुवार, 07/14/2022 - 20:01 नवीन
भारतातील एका व्यक्तीमध्ये एक दुर्मिळ रक्तगट सापडला असून या रक्तगटाच्या फक्त दहा व्यक्ती सध्या जगभरात आहेत. यानिमित्ताने Emm ही एक नवी रक्तगट प्रणाली दखलपात्र झाली आहे. बातमी

हेमंतकुमार
Fri, 11/04/2022 - 08:38 नवीन
डेंग्यूचे रुग्ण वाढलेले असल्याने त्यांना प्लेटलेटचे उपचारही मोठ्या प्रमाणावर द्यावे लागत आहेत. त्यातून रक्तपेढ्यांमध्ये प्लेटलेटचा तुटवडा झालेला आहे. उत्स्फूर्त रक्तदानाचे आवाहन

हेमंतकुमार
गुरुवार, 11/10/2022 - 08:47 नवीन
सध्या रक्तपेढ्यांना प्लेटलेटचा तुटवडा जाणवत असल्याचा वर उल्लेख केलेला आहे. त्या संदर्भातील एक कौतुकास्पद कार्य : श्री सचिन मराठे हे त्यांच्या कॉलेज जीवनापासूनच नियमित रक्तदाते आहेत. 2010 पासून ते पुण्यातील एका रक्तपेढीत महिन्यातून एकदा असे नियमित प्लेटलेट्स दान करतात. आतापर्यंत त्यांनी 130 वेळा असे दान केलेले आहे. अभिनंदन !

हेमंतकुमार
Tue, 05/16/2023 - 09:04 नवीन
रक्तसंक्रमणातून एचआयव्ही आणि हेपेटाइटिस यांचे विषाणू ( HIV, HBV, and HCV) संक्रमित होण्याचा धोका असतो. म्हणून प्रत्येक रक्तदात्याची यासंदर्भात संक्रमणपूर्व चाचणी केली जाते. हे तीनही विषाणू एकाच चाचणीने ओळखणारे NATSpert ID TripleH Detection Kit हे तंत्रज्ञान मायलॅब डिस्कवरी सोल्युशन्स यांनी विकसित केलेले आहे. हे संपूर्ण स्वदेशी तंत्रज्ञान आहे. या उपक्रमाबद्दल संबंधित उद्योगाला केंद्र सरकारच्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागातर्फे राष्ट्रीय तंत्रज्ञान पुरस्कार दिला गेलेला आहे. अभिनंदन !

हेमंतकुमार
Fri, 02/23/2024 - 17:53 नवीन
AB Rh+ रक्तगट असलेल्या सचिन शर्मा या २३ वर्षीय तरुणाला रुग्णालयाच्या चुकीने O Rh+ या गटाचे रक्त दिले गेले. परिणामी त्याच्या शरीरात घातक प्रतिक्रिया होऊन त्याचा मृत्यू झालेला आहे. आदरांजली ! या घटनेच्या बातम्यांनुसार सचिनचा रक्तगट हा AB Rh+ होता आणि त्याला चुकून O Rh+ हे रक्त दिले गेलेले आहे. म्हणून कुठलेही रक्त संक्रमण करण्यापूर्वी दाता व स्वीकारणारा यांच्या रक्ताचे प्रयोगशाळेत क्रॉस मॅचिंग करणे अत्यावश्यक असते. O रक्तगटाचे काही उपप्रकार असे आहेत, की ज्यामध्ये आर एच व्यतिरिक्त अन्य अँटीजेन्सचा समावेश असतो. त्यांच्यामुळे वरील प्रकारची दुर्घटना घडली असावी. अधिक चौकशीअंती गोष्टी स्पष्ट होतील.